ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਾਜ਼ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਗਵਤ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਤਾ ਨੂੰ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ। ਜਦੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੂਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ। ਹੋਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਗ, ਯਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਭਾਗ ਸਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਹਰ ਵੇਲੇ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਰੂਦ੍ਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ, ਰਚਨਾ ਕਰਤਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਾਰੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਮਿਲ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਾਰੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਲ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਤਵ ਗੁਣ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਜੀਵ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ, ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਤੀਬਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਭਾਲਨਹਾਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਹਾਰ ਹੈ। ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਵ-ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ! ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।” ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿਤ੍ਰੇਯ! ਕਾਰਨ, ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਆਦਿ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਿਆ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਯੋਗੀ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਲਕਸ਼ਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਅਦਵੈਤ ਗਿਆਨ, ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ੇਧਾ ਦੁਆਰਾ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ, ਅਵਰਨਣਯ, ਕੇਵਲ ਵਿਆਪਕਤਾ ਵਾਲਾ, ਅਨੁਪਮ, ਸਵ-ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਲਕਸ਼ਿਆ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਭਯ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ, ਵਿਆਪਕ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਿਆਜਣਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁਖ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਰਰੂਪ; ਇਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨਾਸ਼ਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਨਾਸ਼ਵਾਨ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ; ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਅੱਗ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨੇੜੇ-ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ; ਕਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਕਸ਼ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜੀਵ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ, ਪੌਦੇ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ, ਹੋਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਅਨਾਸ਼ਵਾਨ, ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਲੁਕਦੀ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ; ਸਰੀਰ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਸਰਵਤਮ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।