ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜੀਵ, ਹਰ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਅਧੀਨਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯਮ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਏਰਾਵਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗੱਜਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ (ਵਾਸਵ), ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾਸ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦ ਰਾਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਸੇਸ਼ਨਾਗ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਰਪਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਅਧੀਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਚਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਲਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁਣਿਆ। ਨਖ-ਦੰਤ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਘ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਲੱਖਾ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚਤਾ ਲਈ ਰਾਜਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੈਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਰਦਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਾਦਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਸਾ ਦੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤੁਮੰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਰਜਨਿਆ ਦੇ ਅਜੈਯ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਤਿ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਤਿ-ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਹਨ। ਜੋ ਰਾਜੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣਗੇ—ਹਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਦੁਇਜ, ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸਰਪਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ; ਰੁੱਖਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਜੋ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ—ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਮਧ ਵਿਚ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਜ, ਸਤ, ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ; ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਵਿਕਤ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚੌਥਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜ ਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ; ਹੋਰ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨੂ ਆਦਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ; ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ, ਸਤ ਗੁਣ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼ ਬਣਦਾ। ਵਿਨਾਸ਼ ਸਮੇਂ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਹੋਰ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਅੱਗ, ਯਮ ਆਦਿ ਬਨਦਾ; ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਸਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਨਾਸ਼ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਹਰ ਸਮੇਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਕਸ਼ ਆਦਿ, ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਨੂ ਆਦਿ, ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਰੁਦ੍ਰ, ਸਮਾਂ, ਮੌਤ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮਧ, ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ, ਰਚਨਾ ਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਤਾ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ; ਫਿਰ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੀਵ ਹਰ ਸਮੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਇਜ, ਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ। ਐਸੇ ਹੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਵੰਡ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਸਤ-ਗੁਣ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਹਰੀ ਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜੀਵ, ਚਲਦ-ਅਚਲ, ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਤੀਖਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸਕarta ਹੈ। ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ, ਵਿਨਾਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ, ਪਰਮ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ-ਮਈ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ, ਅਦਵਿੱਤੀਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਚਾਰ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਮ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ। ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਮੈਂ ਕਾਰਨ, ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਕੜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਵਰਣਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।