ਕਦੇ ਕਦੇ ਦੇਵੀ ਸਵਸਾ ਨੇ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਰਚਨਾ 'ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜੋ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਜੁਹਵਾਨਾ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦਿਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਿਆ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਇਹ ਭਾਰੀ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗਰਭ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ, ਨਿਵਰਤਾ ਨਾਲ ਦਿਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਮੌਕਾ ਵੇਖਿਆ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸੋਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਸੁੱਤ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਭਿਆਨਕ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦਾ, "ਰੋ ਨਾ!" ਪਰ ਗਰਭ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਭਾਗ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਮਰੁਤ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪృਥੁ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਸਾਰੇ ਉਧਭਿਦਾਂ, ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ, ਵਰਨ ਨੂੰ ਜਲ ਦਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ, ਤੇ ਪਾਵਕ (ਅੱਗ) ਨੂੰ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਏਰਾਵਤ, ਸ਼ੇਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੜ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦ, ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਅਚਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਨਖੀਦਾਰ-ਦੰਤਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਘ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਪਲਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੈਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਰਦਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਾਦ ਨੂੰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਾਜਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤੁਮੰਤ ਨੂੰ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਜਨਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਜੇਤ ਹਿਰਣਯਰੋਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਆਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਆਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਰੁੱਖਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣਗੇ—ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਜ্ঞানਵਾਨ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰਖਿਆ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਹ ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ (ਰਜ, ਸਤ, ਆਦਿ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਰਕਟ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।