ਸੁਣੋ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ! ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਨੀਵੀਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅਠਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਅਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ। ਨੌਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ "ਕੌਮਾਰ" ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਦੋਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਡਿਆਈ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕੀਤੀ—ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਦ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ—ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਮਸ (ਅੰਧਕਾਰ) ਵਧ ਗਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੀਚਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ, ਦੈਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤਮਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਰੂਪ ਰਾਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਰੂਪ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤ੍ਵਿਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ (ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਲੰਮੀ) ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਰੂਪ ਜੋਤਸਨਾ (ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ) ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋਤਸਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਦੋਵਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋਤਸਨਾ, ਰਾਤ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ—ਇਹ ਚਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਭੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਦਾਡੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਇਹ ਨਾ ਕਰੋ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ," ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਆਓ ਖਾਈਏ," ਉਹ ਯਕਸ਼ ਬਣੇ, ਖਾਣ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੱਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ "ਝੜੇ ਹੋਏ" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਏ। ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਵਚਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਬਣਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੀਵ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਗਾਏ ਪੇਟ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਕਮਰ ਤੋਂ ਬਣਾਏ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਗਧੇ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ, ਹਿਰਣ, ਊਠ, ਖਚਰ, ਬੌਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੌਦੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਗਾਏ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਮਨੁੱਖ, ਰਾਮ, ਘੋੜੇ, ਖਚਰ, ਅਤੇ ਗਧੇ—ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਣੋ: ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਬਾਂਦਰ, ਪੰਛੀ, ਜਲ ਜੀਵ, ਅਤੇ ਰेंਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ। ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਤ ਸਾਮ, ਰਥੰਤਰਾ ਸਾਮ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ, ਪੰਜਦਸ਼ ਸਤੋਮ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਸਾਮ, ਅਤੇ ਉਕਥਾ ਬਣਾਏ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਸਪਤਦਸ਼ ਸਤੋਮ, ਵੈਰੂਪ, ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਬਣਾਏ। ਪਿੱਠ ਤੋਂ, ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਏਕਵਿੰਸ਼, ਆਪਤੋਰਯਾਮ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਣੈ ਵਾਲੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਯਕਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਗ, ਕਿਨਨਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਗਾਏ, ਸੱਪ, ਨਾਸਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ, ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਦਿ-ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਣਾਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਬਣਦੇ ਹੋਏ। ਕੁਟਿਲ ਅਤੇ ਅਕੁਟਿਲ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਕਰੜੇ, ਧਰਮਕ ਅਤੇ ਅਧਰਮਕ, ਸਚ ਅਤੇ ਝੂਠ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖੁਦ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ।