ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬੇਟਾ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਬਾਹਰੀਆਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੋਕਾਂ, ਗੁਪਤਚਰਾਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਸੀਸ ਨਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਬਿਨਾਂ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਮੈਨੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ, ਵੰਡ, ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਉਪਾਅ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੋਸਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲਕੜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਗ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਕਿਸ ਲਈ?" "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਗੋਵਿੰਦ ਸਭ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋਸਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡੋ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਜੁਗਨੂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ।" "ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਕਰਮ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਹਨਤ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਹُنਰ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਕੀ ਮੂਲ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੂਰਖ, ਅਵਿਵੇਕੀ ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਲੋਕ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ ਭਾਗ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ; ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ।" "ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ, ਸਰਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਨੰਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਦੇਖੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਾਣੀ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਅਨਾਦਿ, ਭਗਵਾਨ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਪੈਰ ਮਾਰਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਮਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੀਕ ਮਾਰੀ: "ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ! ਰਾਹੂ! ਬਲਾ! ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੋ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿਓ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ! ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਇਸ ਮੂਰਖ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਟ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਭਲਾ ਹੈ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਿਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਸਾਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਧ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਡੁਬੋਣ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਓ ਦੈਤਿਆ, ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉ, ਤੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਘੇਰ ਲਵੋ! ਅੱਗ ਇਸਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਹਥਿਆਰ ਇਸਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਾਪ, ਹਵਾ, ਜ਼ਹਿਰ, ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਮੋਹ-ਮਾਯਾ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਸਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ; ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੰਧ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਿੱਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਤੇਜ਼ ਚਕ੍ਰ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਧਾਰਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਵਿੰਦ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਸੁਰ, ਸਿੱਧ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਪਿਸਾਚ, ਰਾਖਸ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ—" "ਪੰਛੀ, ਅਚਲ ਜੀਵ, ਚਿਊਂਟੀਆਂ, ਸਰਪ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਧੁਨ, ਸਪਰਸ਼, ਸੁਆਦ—" "ਰੂਪ, ਸੁਗੰਧ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਆਤਮਾ, ਸਮਾਂ, ਤੇ ਗੁਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਹਕੀਕਤ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੀ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।