ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਹਲ ਤੋਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿਓ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਜਾਵੇ।" ਉਸ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਪਹਾੜ ਵਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਕ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਬਰ ਵਿਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੀ ਸਲਾਮਤ ਹਨ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਤੂੰ ਜਾਦੂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਆਪਣੀ ਜਾਦੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ।" ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੈਤ ਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਹੋਰ ਵੀ।" ਫਿਰ ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੰਬਰ ਤੇ ਵੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੇਜ਼ ਚੱਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੈਤ ਰਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ, ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ।" ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਵਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਕਰੜੀ ਤੇ ਠੰਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹਵਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਿਆ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸਾਰੀ ਜਾਦੂ ਤੇ ਹਵਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਬੱਚਾ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਜਦ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੈਤ ਰਾਜ! ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।" ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਤੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਪੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਬਾਹਰਲੇ, ਅੰਦਰਲੇ, ਗੁਪਤਚਰਾਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਫੌਰਟਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਦੱਸ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਹੈ।" ਤਦ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦੈਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜੋ ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸੋਚ ਨਹੀਂ।" "ਸੰਧੀ, ਦਾਨ, ਭੇਦ, ਦੰਡ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਾਏ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਦੋਸਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਦ ਕੋਈ ਲੱਛ ਨਹੀਂ, ਉਪਾਏ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੇ?" "ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿਚ—ਦੋਸਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ, ਕੌਣ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਭੇਦ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?" "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਵੈਰੀਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਵਧੀਆਂ-ਵਧੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡੋ। ਯਤਨ ਤਾਂ ਅਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਅਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਜੂਣ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਕਰਮ ਜੋ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਕਰਮ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਰਮ ਸਿਰਫ ਮਿਹਨਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਹُنਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਮੂਲ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਜੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਕੋਈ ਰਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਧਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਮੂਰਖਾਂ, ਅਵਿਵੇਕੀਆਂ, ਕਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਲਾਭ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਜੁਟੇ; ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਜੁਟੇ।" "ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ, ਸਰਪ—ਇਹ ਸਭ ਅਨੰਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਦੇਖੇ—ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਝ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਾਣੀ।" "ਜਦ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।