ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਸੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ? ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਮਖ਼ਾ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਸਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਬੁਢਾਪਾ ਅਚਾਨਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਯਤਨ ਕਰੇ, ਨਾ ਕਿ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਤਸੱਲੀ ਵਾਸਤੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂਆਂ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ ਜੋ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜਤਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹੇ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੋਗੇ। ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਰੋਵੇ? ਹੁਣ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੀਵ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿਆਣੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਜੀਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਰਸ ਜੋਗ ਹਨ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੈਤਿਕ ਸੁਭਾਵ ਛੱਡ ਦਈਏ; ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ ਕਿ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ, ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਵਰੁਣ, ਨਾ ਹੀ ਸਿੱਧ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨਾਗ, ਕਿਨਨਰ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਦੁਸ਼ਟਤਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ— ਬੁਖਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ, ਦਸਤ, ਤਿਲੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਈਰਖਾ, ਮੰਦਤਾ, ਠੰਢਕ, ਜਾਂ ਰਾਗ, ਲੋਭ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੰਦਗੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਹਾਲਾਤ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ, ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਾ ਰੱਖੋ; ਮੈਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਨਦਿਲੀ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ: ਹਰੇਕ ਥਾਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਆ, ਸਮਤਾ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਤਾ ਹੀ ਅਕਸ਼ਰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸਚੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ, ਧਨ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਰਮ ਵਟਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ, ਅੰਤਹੀਣ ਫਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਸੋਈਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਸੋਈਓ! ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਇਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਭਟਕਾਊ ਆਗੂ ਹੈ, ਬੁਰਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰ ਦਿਉ।" "ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾ ਦਿਓ; ਇਹ ਕੰਮ ਚੁੱਪਚਾਪ ਕਰ ਦਿਓ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਉ।" ਰਸੋਈਆਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਣ ਬੁਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਜੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉਹ ਖਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉਹ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ; ਅਨੰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵੱਡਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲੋਕ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ! ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਅਸੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਚਾ ਗਿਆ।" "ਚਲੋ, ਚਲੋ, ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤੋ! ਜਲਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੰਗ ਸੋਚੋ, ਇਸਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਹੇ ਦੀਰਘਾਯੁ! ਤੂੰ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ।" "ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਾਂ ਅਨੰਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹੀ ਬਣੇਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਰੋਧ, ਇਹ ਵੈਰੀ ਵੱਲ ਭਗਤੀ ਛੱਡ ਦੇ; ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।" "ਇਸ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈ; ਇਹ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਜੋਗ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ।" "ਸਭ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰਾਂ।" "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ—'ਇਹ ਅੰਤਹੀਣਤਾ ਕਿਉਂ?'—ਇਸਦਾ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਕੌਣ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹਨ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ ਅੰਤਹੀਣਤਾ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਕੀ ਹੈ?' "ਚਲੋ, ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਹੇ ਗੁਰੂਓ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੰਤਹੀਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ।" "ਧਰਮ, ਧਨ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਲਕੜ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਅੰਤਹੀਣਤਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ, ਦਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ, ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਧਨ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।