ਇਕ ਵਾਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਹਨ, ਟੁੱਟ ਗਏ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਭੜਕਾਓ, ਅਸੁਰੋ! ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਹਟ ਜਾਓ! ਹਵਾ, ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਭੜਕਾ; ਇਹ ਪਾਪੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇ।” ਤਦ ਦਾਨਵ, ਅਗਨਿ ਦੀ ਉਕਤਾਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕਾਈ ਹੋਈ ਇਹ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ; ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਠੰਡੀ ਹਨ।” ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਰਾਜਾ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲ ਰੱਖੋ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।” “ਬਚਪਨ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ, ਸਾਡੇ ਬੋਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜਾਦੂਈ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਲਾਵਾਂਗੇ।” ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਉਕਤਾਈ ਹੋਈ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੂਜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਰ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ; ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸਮਝੋ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ। ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਜੀਵ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼, ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਫਿਰ ਮੌਤ ਜੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਸੀਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” “ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਹਰ ਪੜਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਦੀ ਰੋਕ, ਜਾਂ ਠੰਡੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਾਹਤ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਵੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਕੀ ਹੈ? ਸਿਰਫ਼ ਕਫ ਆਦਿ ਦਾ ਗੁੱਝਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚਮਕ, ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਆਕਰਸ਼ਣ?” “ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਐਸੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਾਸ, ਖੂਨ, ਪੀਪ, ਨਸ, ਪਿਸਾਬ, ਗਠ, ਮਜਾ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭ ਲਵੇਗਾ।” “ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਨਾਲ, ਪਿਆਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਭੁੱਖ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਰਾਹਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਲਟ ਹੈ।” “ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ! ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ‘ਤੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਪਿਆਰੇ ਸੰਬੰਧ ਜੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦੇ ਹਨ।” “ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਨਾਸ, ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ; ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ।” “ਤੁਸੀਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ ਲੱਭਦੇ ਹੋ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਚ ਆਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।” “ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ embodied ਆਤਮਾ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਬੁਢਾਪਾ, ਜਵਾਨੀ, ਜਨਮ ਆਦਿ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।” “ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ‘ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੰਗਾ ਕਰਾਂਗਾ’; ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ‘ਬੁਢਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਰਾਂਗਾ।’” “ਜਦ ਬੁਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਵੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਸਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ; ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਚਾਨਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ।” “ਇਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਜੋ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਮਿਹਨਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਤੁਾਡਾ ਮਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਉਸ ਵੱਲ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੋਗੇ।” “ਕੌਣ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ‘ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਗ ਦਾ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਨੀ ਹੈ।” “ਜੇ ਜੀਵ, ਵੈਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ, ਹਾਏ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਚਮੁਚ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।” “ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ, ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣੋ।