ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਆਪ ਹੀ ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਯਮਰਾਜ – ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ – ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲੈਂਦਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਂਸਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਸੀ। ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਾਗ – ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਹੋਰ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਜੈਕਾਰਾ ਲਾਉਂਦੇ। ਸਿੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਨਾਚਦੇ। ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਫਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਅਜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਠ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ – ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ – ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਮਦਿਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਉਸ ਅਤੁਟ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਬੱਚੇ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹੜਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ?" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ – ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਜਨਮ ਨਹੀਂ, ਵਧਾਪਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਸ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਕਦੇ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਝੂਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਵਾਈ! ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰਾਹ ਪਾ ਦਿੱਤਾ!" ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਿਸ ਨੇ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ? ਦੱਸ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ! ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੌਣ ਹੈ, ਮੂਰਖ? ਜਿਸਦਾ ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ!" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜਿਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ – ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਮੂਰਖ! ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ!" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੇਰਾ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦੁਸਟ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਇਹ ਐਸੀਆਂ ਅਧਰਮੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੇਰਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਡੇ, ਤੁਹਾਡੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਇਸ ਦੁਸਟ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਖਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰੋ; ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਵਾਈ?" ਫਿਰ, ਦੈਤਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਸਿੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਕੋਈ ਪਾਠ ਉਚਾਰ।" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾ – ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ – ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਇਸ ਦੁਸਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਉ; ਇਸ ਦੇ ਜੀਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਲੰਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੰਖ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ।" ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤਿਆ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦੈਤਿਆ! ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ – ਤੁਹਾਡੇ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: "ਮੂਰਖ! ਵੈਰੀ ਦੀ ਪੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ – ਸਮਝਦਾਰ ਬਣ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਛੱਡ।" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਫਿਰ ਡਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ? ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਨਾਗੋ! ਇਹ ਦੁਸਟ, ਬਹੁਤ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ।" ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਕੁਹਕ, ਤਖਸ਼ਕ ਤੇ ਅੰਧਕ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਡੰਗ ਮਾਰੇ। ਪਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ – ਉਹ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਮਣੀਆਂ ਚਟਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਸ਼ ਆ ਗਈ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਢੰਗ ਲੱਭੋ।" ਫਿਰ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਓ! ਇਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਤੋੜੀ, ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।