ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਸੁਤਾਇਆ ਗਿਆ? ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਕਿਉਂ ਛੱਡੀ? ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਵਰਤੀ? ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੁਲੇਖੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ? ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਧਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਚਾ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੈਤਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਧਿਆਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੈਤਿਆ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਐਸੇ ਗੁਣ ਤੇ ਸਚਾਈ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਫਿਰ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਰਤਬ ਪੂਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਾਚਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੈਕ ਸੀ। ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਇੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਆਪ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹੋ ਗਿਆ; ਵੱਡਾ ਅਸੁਰ ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਜਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਸੋਮਾ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਯਮ, ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ; ਉਹ ਅਸੁਰ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਸੱਪ—all—ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਕੁਝ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ; ਸਿੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਅਸੁਰ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਨੇਕ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ—ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਦਿਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਉਠਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਥਾਹ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ: “ਬੱਚੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?” ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ! ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਜੋ ਬਿਨਾ ਆਰੰਭ, ਬਿਨਾ ਅੰਤ, ਅਜਨਮਾ, ਅਜਰ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਖ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, “ਝੂਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਭਰੀ? ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ, ਮੇਰੀ ਉਣਡਾ ਕਰਕੇ!” ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਓ; ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਜੋ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।” ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਸ ਨੇ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ? ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ! ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।” ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ?” ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ?” ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।” ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੂਰਖ! ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕਹਾਉਂਦਾ? ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਰਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।” ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਰੋਤ ਤੇ ਰਚਤਾ ਹੈ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ?” ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮੰਦ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿ ਇਹ ਅਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।” ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਇਸ ਮੰਦ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੋਕੋ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ; ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ, ਕਿ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਝੂਠੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੈਤਿਆ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਕੋਈ ਪਾਠ ਸੁਣਾ ਜੋ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।” ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਚਲ-ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਆਉਂਦਾ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ।” ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਮੰਦ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰੋ; ਇਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੁਟੰਬ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੰਖ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ।