ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਨਾ ਵੱਡਾ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ, ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਜੀਵ ਵਧੇ ਨਹੀਂ; ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਚਨਾ ਲਈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੈਰਾਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਆਸਿਕਨੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਹਰਯਸ਼ਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰੋਗੇ; ਇਹ ਯਤਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰੋਗੇ?" "ਜਦੋਂ ਚਲਣ ਉਪਰ, ਪਾਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਫੈਦ ਘੋੜੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਦਕਸ਼, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਵੈਰੂਣੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਪਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ, "ਭਰਾਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗੇ," ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਰਾ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ, ਦਕਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਵੈਰੂਣੀ ਤੋਂ ਸਠ (60) ਧੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਸਤਾਈ (27) ਸੋਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੋ, ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਦੋ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਾਸੁ, ਜਾਮੀ, ਲਘਨਾ, ਭਾਨੁ, ਮਰੁਤਵਤੀ, ਸੰਕਲਪ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦਸ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ: ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਸਾਧਿਆ, ਮਰੁਤਵਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤ, ਤੇ ਵਾਸੁ ਤੋਂ ਵਾਸੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਭਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਨੁਵਸ, ਤੇ ਮੁਹੂਰਤਾ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤਜ ਹਨ। ਲਘਨਾ ਤੋਂ ਘੋਸ਼ਾ, ਤੇ ਜਾਮੀ ਤੋਂ ਨਾਗਵਿਥੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭ ਵਸਤਾਂ, ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਆਤਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਠ ਵਾਸੁ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ—ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਜਲ, ਧ੍ਰੁਵਾ, ਸੋਮ, ਧਰਮ, ਅਨਿਲ, ਅਨਲ, ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ—ਇਹ ਵਾਸੁ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ। ਆਪਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੈਤੰਦਾ, ਸ਼੍ਰਮਾ, ਸ਼ਾਂਤਾ ਤੇ ਅਧਵਨੀ ਹਨ; ਧ੍ਰੁਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਕੋ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਨਾ ਤੇ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਾਹਾ ਹੈ; ਮਨੋਹਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਰਾਵਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਨਿਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵਾ ਤੇ ਅਵਿਜ਼੍ਯਾਤਗਤੀ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਡਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਾਖਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਨੈਗਮੇਯਾ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਲਾ ਸੀ; ਦੇਵਲਾ ਦੇ ਦੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ਮਾਵਤ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਰਲੇਪ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸਾ (ਅਠਵੇਂ ਵਾਸੁ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਬੁਧਨਿਆ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੁਦ੍ਰ; ਤੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਹਰਾ, ਬਹੁਰੂਪਾ, ਤ੍ਰਯੰਬਕਾ, ਅਪਰਾਜਿਤ, ਵ੍ਰਸ਼ਾਕਪੀ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕਪਰਦੀ, ਤੇ ਰੈਵਤਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ, ਸ਼ਰਵਾ, ਤੇ ਕਪਾਲੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।