ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਜੀਭ ਜਾਂ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਰਾਜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁਂਦੇ ਹੋ, ਮੰਗੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲੇ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਫਿਰ ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ, ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਏ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਆ ਗਈ। ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵਗ ਸਕੀ, ਆਕਾਸ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜੁੰਬਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਸਾਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੀ। ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਰੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੀ ਬਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾਵੋ, ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਵੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਤਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ, ਭਵਿੱਖ ਜਾਣ ਕੇ। ਇਹ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨਾਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਓ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਏਗੀ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਅੱਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਇਸ ਤੋਂ ਡਕਸ਼ ਨਾਮਕ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ।" ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਣ੍ਡੂ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਰਿਸ਼ੀ ਕਣ੍ਡੂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਕਿਹਾ, "ਹੋਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਜਾ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, "ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ," ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕਿਹਾ, "ਹੋਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸੌ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਪਲ ਹੋਰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚਲੀ ਜਾਵੇਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਰ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ, "ਹੋਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾ।" ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਾਣਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਛੱਡੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਦਿਨ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਰੁਕ ਜਾਣਗੇ।" ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠਾ ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਭ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਅੱਜ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਨ ਮੁੜ ਗਿਆ?" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਨ ਤਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਦੱਸੋ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਈ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਈ।" "ਹੁਣ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਦੱਸ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਆਈ ਸੀ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ।" ਸੋਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਕੰਜਕ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਸ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ?" ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਤ ਸੌ ਨੌ ਸਾਲ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਕੀ ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ।