ਸ੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸਨਾਈ: ਵੈਨਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਥੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਅਤੇ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵਧ ਗਏ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਉਚੀ-ਨੀਵੀ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਸੀ, ਨਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਰਾਹਦਾਰੀ। ਫਸਲਾਂ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਖੇਤੀ, ਅਤੇ ਵਪਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੈਨਿਆ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸਮਤਲ ਸੀ, ਲੋਕ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਚੁਣਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਘਾਸ-ਬੂਟੀਆਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤਬ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਪ੍ਰਥੂ ਨੇ ਮਨੁ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ, ਨੂੰ ਵਿਛੋਲੀ ਕਲਫ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਥੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੁੱਧਿਆ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਲੋਕ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਥੂ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਥਵੀ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੈਤ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਹਾੜ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ, ਯਕਸ਼, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਰੁੱਖ—ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਤਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦੁੱਧ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਧਿਆ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਛੋਲੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ। ਧਰਤੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਨ-ਧਾਰੀ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਉੰਗਲੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਥੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੀ—ਵੈਨਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ, ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਪ੍ਰਥੂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇੋਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਜਗਵਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਥੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਚੁਕਿਆ। ਪ੍ਰਥੂ ਨੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਣ ਯੋਗ ਸਨ, ਉਹ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਂ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਥੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ ਅਤੇ ਹਵਿਰਧਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਹਵਿਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਧੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਗਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵ੍ਰਜਾ, ਤੇ ਅਜਿਨਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਹਵਿਰਧਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਸਾਵਰਣਾ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਵਰਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਇਹ ਦਸ ਭਰਾਤਾ, ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੱਸੋ।” ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣੀ-ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ; ਮੈਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ।’” “ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ; ਪ੍ਰਾਣੀ-ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੌਰਤ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਫਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ, ਧਨ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋक्ष ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਦਿ-ਪੁਰਸ਼, ਪਰਮ-ਪੁਰਖ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਪਤੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰੋਗੇ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਤੀ, ਨਾਰਾਇਣ, ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ। ਉਥੇ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਤਕਾਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਚਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਕਿ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਨੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਵੇਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਥੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਚਿਰ-ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।