ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧਾਤਰੀ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਉਹ ਵੈਨਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਖੜਾ ਵੇਖਦੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਕੰਪੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ। ਡਰ ਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਇਕ ਔਰਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ; ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਇਤਨਾ ਜਤਨ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਵਧ ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗੀ?” ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਾਲਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਡਰ ਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹਰ ਕੰਮ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਾਏ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ—ਜੇ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਕਰ ਲਓ।” ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੌਦੇ ਪਚਾ ਲਈ ਹਨ, ਰਾਜਨ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਜੋਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵੱਛਾ ਬਣਾਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਕਾਂ। ਦੁੱਧ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ; ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਜੜ, ਬੀਜ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਪਜਿਆ ਜਾਵੇ।” ਤਦ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਲੱਖਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਪਹਾੜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਧੇ। ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਧਰਤੀ ਉਤਲੀ-ਅਤਲੀ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਵੰਡ ਸੀ, ਨਾ ਪਿੰਡ; ਨਾ ਕੋਈ ਫਸਲ, ਨਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਨਾ ਕਿਸਾਨੀ, ਨਾ ਵਪਾਰ ਦੇ ਰਾਹ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਿਥੁ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸਮਾਨ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਸੀ; ਤੇ ਜਦ ਪੌਦੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਮਨੁ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ, ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਥੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਭੋਜਨ, ਪਿਆਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਿਥਵੀ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਹਾੜ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ, ਯਕਸ਼, ਪਿਤਰ, ਤੇ ਰੁੱਖ—ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪাত্র ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਵੱਛਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ। ਧਰਤੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਹਾਇਕ, ਪੋਸ਼ਕ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਸਭ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਿਥੁ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੀ—ਵੈਨਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੰਬੇ ਯਜਨ ਨਾਲ, ਹਰੀ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਉਸ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੀ ਕਿਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਜਾਗਵਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰੀ। ਜਦ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?”—ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਹਾੜ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ, ਯਕਸ਼, ਪਿਤਰ, ਤੇ ਰੁੱਖ—ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਤੇ ਪাত্র ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ, ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਤੇ ਸਭਲਤਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜਨਮ ਲਏ—ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ ਤੇ ਹਵਿਰਧਾਨ; ਇਹ ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਹਵਿਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਧਿਸ਼ਣਾ (ਅੱਗ ਦੀ ਧੀ) ਤੋਂ, ਛੇ ਪੁੱਤ ਜਨਮ ਲਏ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਗਯਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵ੍ਰਜਾ, ਤੇ ਅਜਿਨਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੀ, ਨੇ ਹਵਿਰਧਾਨ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ, ਸਮਰਣਾ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਹਾ-ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਪਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਮਰਣਾ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤ ਹੋਏ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਦਿਆ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਧਰਮ-ਵਰਤਣੀ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਕਿਹੜੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ?” ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।” ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤੋ, ਮੇਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਤੀ ਕਰੋ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ,” ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਭਲਾਈ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸੰਤਤੀਆਂ ਲਈ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।