ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਸ੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਮਹਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਇਕ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ— ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਘਟ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਦਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਵਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਸ ਕਰ। ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਿਧਰਤ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਤਪ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੁਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋ। ਇਹ ਯਜਨ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਬਸ ਕਰ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਧੀਰਜ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤਮ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਯਜਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਦਾ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਅੱਜ, ਵੱਡੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਈ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਪਾਵੇਂਗਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਸੋ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣੇਂਗਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਪਾਵੇਂਗਾ। ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਗਾ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਰਹੇਗਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, “ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਦਵੈਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸਕarta ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵੀ; ਜੋ ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਹੈ; ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ। ਅਚ੍ਯੁਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ, ਭਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਲ-ਜਨਮ, ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ, ਦਕਸ਼ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਿਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਾਰਸਵਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਪਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਨਾਸ, ਨਸ਼ਟ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ, ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ‘ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ’ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ, ਸਦਾ ਇੱਕ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ। ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਪੁਰਸ਼ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਹੋਰ ਪਰਮ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਸ਼, ਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਸ਼, ਪ੍ਰਗਟ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ, ਪੁਰਸ਼, ਅਤੇ ਕਾਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਵੇਖੋ। ਉਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਵਭਾਵ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਤ-ਅਸਤ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣਾ, ਨਾਸ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।