ଭଗଵାନପି ସର୍ଵାତ୍ମା ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ତୋଷିତଃ । ଗତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵମୁଵାଚେଦଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଵପୁର୍ହରିଃ ॥ ୧,୧୨.
ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭଗବାନ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଚାରିବାହୁ ରୂପେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଔତ୍ତାନପାଦେ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତପସା ପରିତୋଷିତଃ । ଵରଦୋହମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ ॥ ୧,୧୨.
ଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଦାତା ହୋଇ ଆସିଛି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ କୁହ।
ବ୍ରାହ୍ଯାର୍ଥନିରପେକ୍ଷଂ ତେ ମଯି ଚିତ୍ତଂ ଯଦା ହିତମ୍ । ତୁଷ୍ଟୋହଂ ଭଵତସ୍ତେନ ତଦ୍ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରଂ ପରମ୍ ॥ ୧,୧୨.
ତୁମ ମନ ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଓ ଲୋକିକ ଆଶା ଛାଡ଼ିଛି, ଏହିଥିରେ ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ।
ପରାଶର ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵେତ୍ଥଂ ଗଦିତଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ବାଲକଃ । ଉନ୍ମୀଲିତାକ୍ଷୋ ଦଦୃଶେ ଧ୍ଯାନଦୃଷ୍ଟଂ ହରିଂ ପୁରଃ ॥ ୧,୧୨.
ପରାଶର କହିଲେ: ଦେବଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିଶୁ ଆଖି ଖୋଲିଲେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଶାର୍ଙ୍ଗଵରାସିଧରମଚ୍ଯୁତମ୍ । କିରୀଟିନଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଜଗାମ ଶିରସା ମହୀମ୍ ॥ ୧,୧୨.
ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ ଓ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧ୍ରୁବ ଶିର ନମାଇ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ରୋମାଞ୍ଚିତାଙ୍ଗଃ ସହସା ସାଧ୍ଵସଂ ପରମଂ ଗତଃ । ସ୍ତଵାଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସ ଚକ୍ରେ ମାନସଂ ଧ୍ରୁଵଃ ॥ ୧,୧୨.
ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା, ହଠାତ୍ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ; ଧ୍ରୁବ ମନରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କିଂ ଵଦାମି ସ୍ତୁତାଵସ୍ଯ କେନୋକ୍ତେନାସ୍ଯ ସଂସ୍ତୁତିଃ । ଇତ୍ଯାକୁଲ ମତିର୍ଦେଵଂ ତମେଵ ଶରଣଂ ଯଯୌ ॥ ୧,୧୨.
ମୁଁ କଣ କହି ସ୍ତୁତି କରିବି? କେଉଁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବି? ଏପରି ଭାବେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ଯଦି ମେ ତୋଷଂ ତପସା ପରମଂ ଗତଃ । ସ୍ତୋତୁଂ ତଦହମିଚ୍ଛାମି ଵରମେନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ ॥ ୧,୧୨.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ତପସ୍ୟାରେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି।
(ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୌର୍ଯସ୍ଯ ଵେଦଜ୍ଞୈର୍ଜ୍ଞାଯତେ ଯସ୍ଯ ନୋ ଗତିଃ । ତଂ ତ୍ଵାଂ କଥମହଂ ଦେଵ ସ୍ତୋତୁଂ ଶକ୍ରୋମି ବାଲକଃ । ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତିପ୍ରଵଣଂ ହ୍ଯେତତ୍ପରମେଶ୍ଵର ମେ ମନଃ । ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵତ୍ପାଦୌ ତତ୍ର ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଚ ମେ) ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଶଙ୍ଖପ୍ରାନ୍ତେନ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତଂ ପସ୍ପର୍ଶ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍ । ଉତ୍ତାନପାଦତନଯଂ ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯ ଜଗତ୍ପତିଃ ॥ ୧,୧୨.
ଅଥ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ସ କ୍ଷଣାନ୍ନୃପନନ୍ଦନଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତଧାତାରମଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ ୧,୧୨.
ତାପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ, ରାଜପୁତ୍ର ଶିର ନମାଇ ଭୂତମାନଙ୍କ ଧାରକ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଭୂମିରାପୋନଲୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିରେଵ ଚ । ଭୂତାଦିରାଦି ପ୍ରକୃତିର୍ଯସ୍ଯ ରୂପଂ ନତୋସ୍ମି ତମ୍ ॥ ୧,୧୨.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ।
ଶୁଦ୍ଧଃ ସୂକ୍ଷ୍ମୋଖିଲଵ୍ଯାପୀ ପ୍ରଧାନାତ୍ପରତଃ ପୁମାନ୍ । ଯସ୍ଯ ରୂପଂ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ଗୁଣାତ୍ମନେ ॥ ୧,୧୨.
ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସେଇ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଗୁଣମୟ ଆତ୍ମାକୁ, ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଭୂତାଦୀନାଂ ସମସ୍ତାନାଂ ଗନ୍ଧାଦୀନାଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ । ବୁଧ୍ଯାଦୀନାଂ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଯଃ ପରଃ ॥ ୧,୧୨.
ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଚିରନ୍ତନ ଓ ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତମାତ୍ମାନମଶେଷଜଗତଃ ପତିମ୍ । ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଶରଣଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ପରମେଶ୍ଵର ॥ ୧,୧୨.
ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଶରଣ ନେଉଛି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଶୁଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ।
ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ଯୋଗିଚିନ୍ତ୍ଯାଵିକାରିଣେ ॥ ୧,୧୨.
ଯେଉଁ ରୂପକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବିଶାଳ ଓ ସବୁକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥାଏ, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଯାହା କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ—ସେଇ ଅବିକାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ । ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଭୁଵଃ ସ୍ପର୍ଶାଦତ୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍ ॥ ୧,୧୨.
ପୁରୁଷଙ୍କର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଚକୁ, ହଜାର ପାଦ ଅଛି; ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ଭୂମିକୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଅଧିକ ଅଟେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି।
ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଵୈ ଭଵ୍ଯଂ ପୁରୂଷୋତ୍ତମ ତଦ୍ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୌ ଵିରାଟ୍ସ୍ଵରାଟ୍ସମ୍ରାଟ୍ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଚପ୍ଯଧିପୂରୁଷଃ ॥ ୧,୧୨.
ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହେବ, ସେ ସବୁ ଆପଣେ; ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ବିରାଟ୍, ସ୍ୱରାଟ୍, ସମ୍ରାଟ୍ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ସୋଧଶ୍ଚ ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଭୁଵଃ । ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜାତଂ ତ୍ଵତ୍ତୌ ଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୨.
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ଭୂମିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ହେବ।
ତ୍ଵଦ୍ରୂପଧାରିଣଶ୍ଚାନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତମିଦଂ ଜଗତ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵହୁତଃ ପୃଷଦାଜ୍ଯଂ ପଶୁର୍ଦ୍ଵିଧା ॥ ୧,୧୨.
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ଘୃତ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଋଚୋଥ ସାମାନି ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଛନ୍ଦାଂସି ଜଜ୍ଞିରେ । ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜୂଂଷ୍ଯଜାଯନ୍ତ ତ୍ଵତ୍ତୋଶ୍ଵାଶ୍ଚୈକତୋ ଦତଃ ॥ ୧,୧୨.
ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଋକ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଛନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ ଏକଥରେ ଆପଣ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଗାଵସ୍ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତ୍ଵ ତ୍ତୋଜା ଅଵଯୋ ମୃଗାଃ । ତ୍ଵମନ୍ମୁଖାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ବାହ୍ଵୋସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ କ୍ଷତ୍ରମଜାଯତ ॥ ୧,୧୨.
ଗାଈ, ଶକ୍ତି, ପକ୍ଷୀ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ମୁଁହୁଁଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଵାସ୍ତଵୋରୁଜାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତଵ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଗତାଃ । ଆକ୍ଷ୍ଣୋଃ ସୂର୍ଯୋଽନିଲଃ ପ୍ରାଣାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନସସ୍ତଵ ॥ ୧,୧୨.
ଆପଣଙ୍କ ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦଠାରୁ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ଆଖିଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ୱାସଠାରୁ ବାୟୁ, ମନଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ପ୍ରାଣୋନ୍ତଃ ମୁଷିରାଜ୍ଜାତୋ ମୁଖାଦଗ୍ନିରଜାଯତ । ନାଭିତୋ ଗଗନଂ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ଶିରସଃ ସମଵର୍ତତ ॥ ୧,୧୨.
ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ୱାସଠାରୁ ପ୍ରାଣ, ମୁଁହୁଁଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ନାଭିଠାରୁ ଆକାଶ ଓ ମୁଣ୍ଡଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍କ୍ଷିତିଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵମଭୂଦିଦିମ୍ ॥ ୧,୧୨.
ଆପଣଙ୍କ କାନଠାରୁ ଦିଗ, ପାଦଠାରୁ ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ହୋଇଛି।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ସୁମହାନଲ୍ପେ ଯଥା ବୀଜେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସଂଯମେ ଵିସ୍ଵମଖିଲଂ ବୀଜଭୂତେ ତଥାତ୍ଵାଯି ॥ ୧,୧୨.
ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ବିଜରେ ବଡ଼ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଗଛ ଲୁଚି ରହିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ବିଜ ଭାବେ ନିବାଡ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ବୀଜାଦଙ୍କୁରସମ୍ଭୂତେ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ତୁ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ଵିସ୍ତାରଂ ଚ ଯଥା ଯାତି ତ୍ଵତ୍ତଃ ସୃଷ୍ଟୌ ତଥା ଜଗତ୍ ॥ ୧,୧୨.
ଯେପରି ବିଜରୁ ଅଂକୁର ଉପଜି ତାହାଠାରୁ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଗଛ ବଡ଼ ହୁଏ ଓ ବିସ୍ତାର ହୁଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ଯଥା ହି କଦଲୀ ନାନ୍ଯା ତ୍ଵକ୍ପତ୍ରାଦପି ଦୃସ୍ଯତେ । ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵସ୍ଥଯୀଶ୍ଵର ଦୃଶ୍ଯେତ ॥ ୧,୧୨.
ଯେପରି କଦଳୀ ଗଛରେ ତାର ଛାଲ ଓ ପତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ଅଚଳ ଈଶ୍ୱର।
ହ୍ଲାଦିନୀ ସଂଧିନୀ ସଂଵିତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯେକା ସର୍ଵସଂସ୍ଥିତୌ । ହ୍ଲାଦତାପକରୀ ମିଶ୍ରା ତ୍ଵଯି ନୋ ଗୁଣଵର୍ଜିତେ ॥ ୧,୧୨.
ଆନନ୍ଦ, ଏକତା ଓ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଏକାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଛି; ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନା, ଏବଂ ତାହାର ମିଶ୍ରଣ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ।
ପୃଥଗ୍ଭୂତୈକଭୂତାଯ ଭୂତଭୂତାଯ ତେ ନମଃ । ପ୍ରଭୂତଭୂତଭୂତାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ଭୂତାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୧,୧୨.
ଯିଏ ଏକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମୂଳ ତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର; ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ, ସେଇ ଭଗବାନ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ଵିରାଟ୍ସମ୍ରାଟ୍ସ୍ଵରାଟ୍ତଥା । ଵିଭାଵ୍ଯତେନ୍ତଃକରଣେ ପୁରୁଷେଷ୍ଵକ୍ଷଯୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୧,୧୨.
ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ୍, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ବିରାଟ୍, ସମ୍ରାଟ୍, ସ୍ୱରାଟ୍—ଏହି ସବୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅବିନାଶୀ।
ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠିକି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପଥ ଅଜଣା; ଏମିତି ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି? ମୋର ମନ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଛି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ପାଇଁ ମୋତେ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ। ପରାଶର କହିଲେ: ଗୋବିନ୍ଦ ଶଂଖର ଟିପରେ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ହାତ ଜୋଡିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।