ଉତ୍ତମଃ ସ ମମ ଭ୍ରାତା ଯୋ ଗର୍ଭେଣ ଧୃତସ୍ତଯା । ସ ରାଜାସନମାପ୍ନୋତୁ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ମୋ ଭାଇ ଉତ୍ତମ, ଯିଏ ସୁରୁଚିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ସେ ଆମ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜସିଂହାସନ ପାଉନ୍ତୁ, ଏହିପରି ହେଉ।
ନାନ୍ଯଦତ୍ତମଭୀପ୍ସ୍ଯାମି ସ୍ତାନମମ୍ବ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ଇଚ୍ଛାମି ତଦହଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାପ ପିତା ମମ ॥ ୧,୧୧.
ମା, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦିଆଯାଇଥିବା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ, ଯାହାକୁ ମୋ ପିତା ନିଜ କର୍ମରେ ପାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାନ୍ମାତୁରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାତରଂ ଧ୍ରୁଵଃ । ପୁରାଚ୍ଚ ନିର୍ଗମ୍ଯ ତତସ୍ତଦ୍ବାହ୍ଯୋପଵନଂ ଯଯୋ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ମାଙ୍କୁ କହି, ଧ୍ରୁବ ଘରୁ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସହର ଛାଡ଼ି ବାହାର ଅଟାରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମୁନୀଂସ୍ତତ୍ର ସପ୍ତପୂର୍ଵାଗତାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ । କୁଷ୍ମାଜିନୋତ୍ତରୀଯେଷୁ ଵିଷ୍ଟରେଷୁ ସମାସ୍ଥିତାନ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଠାରେ ଧ୍ରୁବ ସାତ ପୁର୍ବ ପିଢ଼ିରୁ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ କୁଶ ଚଟାଇ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଚାଳ ଛାଡ଼ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭ୍ଯ ଭାଷତ । ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତଃ ସମ୍ଯଗଭିଵାଦନପୂର୍ଵକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭଦ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଉତ୍ତାନପାଦତନଯଂ ମାଂ ନିବୋଧତ ସତ୍ତମାଃ । ଜାତଂ ସୁନୀତ୍ଯାଂ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ତିକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୁଁ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ନିରାଶାରେ ଆପଣମାନେଂକ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଚତୁଃପଞ୍ଚା ବ୍ଦସଂଭୂତୋ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ତୃପନନ୍ଦନ । ନିର୍ଵେଦକାରଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତଵ ନାଦ୍ଯାପି ଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧.
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଛୁଆଁ ମାତ୍ର। ଏତେ ଛୋଟ ବୟସରେ ତୁମର କଣ ନିରାଶା ହେବାର କାରଣ ଅଛି?
ନ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଭଵତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧ୍ରଯତେ ଭୂପତିଃ ପିତା । ନ ଚୈଵୈଷ୍ଟ ଵିଯୋଗାଦି ତଵ ପଶ୍ଯାମ ବାଲକ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମ ପିତା ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଆମେ ଦେଖୁନାହିଁ, ଛୁଆଁ।
ଶରୀରେ ନ ଚ ତେ ଵ୍ଯାଧିରସ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନିର୍ଵେଦଃ କିନ୍ନିମିତ୍ତସ୍ତେ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରୋଗ ଆମେ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମ ନିରାଶାର କୌଣସି କାରଣ ଅଛି, ତେବେ ଜାଣିଥିଲେ କହ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତଃ ସ କଥଯାମାସ ସୁରୁଚ୍ଯା ଯଦୁଦାହୃତମ୍ । ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ମୁନଯସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ସେ ସୁରୁଚି କହିଥିବା କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କଥା ଶୁଣି ମୁନିମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।
ଅହୋ କ୍ଷାତ୍ରଂ ପରଂ ତେଜୋ ବାଲସ୍ଯାପି ଯଦକ୍ଷମା । ସପତ୍ନ୍ଯା ମାତୁରୁକ୍ତଂ ଯଦ୍ଧୃଦଯାନ୍ନାପସର୍ପତି ॥ ୧,୧୧.
ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି! ଏତେ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନାହିଁ; ସେପଟି ମାଆଙ୍କ କଠୋର କଥା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଯାଉନାହିଁ।
ଭୋଭୋଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଦାଯାଦଃ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵାଯାଧୁନା । କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ ତନ୍ନଃ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୧,୧୧.
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶଜ, ଏବେ ତୁମେ ନିରାଶାରୁ କଣ କରିବାକୁ ଠାନିଛ, ଆମକୁ କହ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ।
ଯଚ୍ଚ କାର୍ଯଂ ତଵାସ୍ମାଭିଃ ସାହାଯ୍ଯମମିତଦ୍ଯୁତେ । ତଦୁଚ୍ଯତାଂ ଵିଵକ୍ଷୁସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ ୧,୧୧.
ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆମେ ତୁମକୁ କେଉଁ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସେ କାମ କଣ ତୁମେ କହିଦିଅ; ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ତୁମେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ.
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ନାହ ମର୍ଥମଭୀପ୍ସାମି ନ ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତତ୍ସ୍ଥାନମେକମିଚ୍ଛାମି ଭୁକ୍ତଂ ନାନ୍ଯେନ ଯତ୍ପୁରା ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୁଁ ଧନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ମୁଁ ଏକ ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେହି ଉପଭୋଗ କରିନାହାନ୍ତି.
ଏତନ୍ମେ କ୍ରିଯତାଂ ସମ୍ଯକ୍କଥ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯଥା । ସ୍ଥାନମଗ୍ର୍ଯଂ ସମସ୍ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନେଭ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ॥ ୧,୧୧.
ମୋ ପାଇଁ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଉ; କିପରି ଏହି ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ତାହା କହିଦିଅ; ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ କିପରି ମିଳିବ, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ?
ମରୀଚିରୁଵାଚ ଅନାରାଧିତଗୋଵିନ୍ଦୈର୍ନରୈଃ ସ୍ଥାନଂ ନୃପାତ୍ମଜ । ନ ହି ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତସ୍ମାଦାରାଧଯାଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ମରୀଚି କହିଲେ: ଓ ରାଜପୁତ୍ର, ଯେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରନ୍ତିନି; ତେଣୁ ତୁମେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ ପରଃ ପରାଣାଂ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯକ୍ଷଯଂ ସ୍ଥାନମେତତ୍ସତ୍ଯଂ ମଯୋଦିତମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଅତ୍ରି କହିଲେ: ଯେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଜନାର୍ଦନ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅମର ସ୍ଥାନ ପାଇପାରନ୍ତି; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିଛି।
ଅଙ୍ଗିରା ଉଵାଚ ଯସ୍ଯାନ୍ତଃ ସର୍ଵମେଵେଦମଚ୍ଯୁତସ୍ଯାଵ୍ଯଯାତ୍ମନଃ । ତମାରାଧଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସ୍ଥାନମଗ୍ର୍ଯଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି ॥ ୧,୧୧.
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ: ଯାହାର ଅନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାରେ—ତୁମେ ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ଯୋଽସୌ ବ୍ରହ୍ମ ତଥା ପରମ୍ । ତମାରାଧ୍ଯ ହରିଂ ଯାତି ମୁକ୍ତିମପ୍ଯତି ଦୁର୍ଲଭାମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଧାମ, ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଲେ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ।
ପୁଲହ ଉଵାଚ ଐନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯମାରାଧ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ପ୍ରାପ ଯଜ୍ଞପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତମାରାଧଯ ସୁଵ୍ରତ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଲହ କହିଲେ: ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଜଗତ୍ନାଥ ଯଜ୍ଞପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ; ଓ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।
କ୍ରତୁରୁଵାଚ ଯୋ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯୋଗେଶଃ ପରମଃ ପୁମାନ୍ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ କିନ୍ତଦସ୍ତି ଜନାର୍ଦନେ ॥ ୧,୧୧.
କ୍ରତୁ କହିଲେ: ଯେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ଯଜ୍ଞ ନିଜେ, ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ—ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଅଛି କି?
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ ପ୍ରାପ୍ନୋଷ୍ଯାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ମନସା ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି । ତ୍ରେଲୋକ୍ଯାନ୍ତର୍ଗତଂ ସ୍ଥାନଂ କିମୁ ଵତ୍ସୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ତୁମେ ମନରେ ଯେ କଉଁ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ, ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଲେ ସେ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରିବ; ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ଏହାରୁ ଅଧିକ କଣ?
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଆରାଧ୍ଯଃ କଥିତୋ ଦେଵୋ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ମେ । ମଯା ତତ୍ପରୀତୋଷାଯ ଯଜ୍ଜପ୍ତଵ୍ଯଂ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଉପାସନା କରିବା ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କଣ ଜପ କରିବି, ତାହା କହିଦିଅ।
ଯଥା ଚାରାଧନଂ ତସ୍ଯ ମଯା କାର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖାସ୍ତନ୍ମେ କଥଯନ୍ତୁ ମହର୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୧.
ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କିପରି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଉପାସନା କରିବି, ତାହା ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତୁ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଦୟାମୟ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଦେଖିପାରିବି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ରାଜପୁତ୍ର ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନପରୈର୍ନରୈଃ । କାର୍ଯମାରାଧନଂ ତନ୍ନୋ ଯଥାଵଚ୍ଛ୍ରୋତୁମର୍ହସି ॥ ୧,୧୧.
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଓ ରାଜପୁତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନାରେ ନିରତ ଲୋକମାନେ କିପରି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଆମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ବାହ୍ଯାର୍ଥାଦଖିଲାଚ୍ଚିତ୍ତଂ ତ୍ଯାଜଯେତ୍ପ୍ରଥମଂ ନରଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଜଗଦ୍ଧାମ୍ନି ତତଃ କୁର୍ଵିତ ନିଶ୍ଚଲମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁରୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଧାମରେ ଚିତ୍ତକୁ ଅଚଳ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଏଵମେକାଗ୍ରଚିତ୍ତେନ ତନ୍ମଯେନ ଧୃତାତ୍ମନା । ଜପ୍ତଵ୍ଯଂ ଯନ୍ନି ବୋଧୈତତ୍ତନ୍ରଃ ପାର୍ଥିଵନନ୍ଦନ ॥ ୧,୧୧.
ଏଭଳି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଭାବରେ ଲୀନ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଯାହା ଆମେ କହୁଛୁ, ତାହା ଜପ କରିବାକୁ ଉଚିତ, ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭପୁରୁଷପ୍ରଧାନଵ୍ଯକ୍ତରୂପିଣେ । ଓଂ ନମୋ ଵାସୁଦେଵାଯ ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପିମେ ॥ ୧,୧୧.
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ପୁରୁଷ, ପ୍ରଧାନ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା ଯିଏ; ଓଁ, ନମସ୍କାର ହେଉ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ରୂପ।
ଏତଜ୍ଜଜାପ ଭଗଵାନ୍ ଜପ୍ଯଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ମନୁଃ । ପିତାମହସ୍ତଵ ପୁରା ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୧,୧୧.
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ, ତୁମର ପୂର୍ବଜ, ଜପ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ଦଦୋ ଯଥାଭିଲଷିତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦୁର୍ଲଭାମ୍ । ତଥା ତ୍ଵମପି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ତୋଷଯୈତତ୍ସଦା ଜପନ୍ ॥ ୧,୧୧.
ତାଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧି ଚାହିଥିଲେ, ତାହା ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସଦା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ପ୍ରସନ୍ନ କର।