ତତ୍ତ୍ଵଯା ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମ୍ଭଵମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ତେଣୁ, ସେଇ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାଜାସନଂ ରାଜଚ୍ଛତ୍ରଂ ଵରାଶ୍ଚାଵରଵାରଣାଃ । ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାନି ତସ୍ଯୈତେ ମତ୍ଵୈତଚ୍ଛାଂମ୍ଯ ପୁତ୍ରକ ॥ ୧,୧୧.
ରାଜାସନ, ରାଜାଙ୍କ ଛତା, ଦାନ, ଏବଂ ହାତୀ—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହାର ପୁଣ୍ୟ ବେଶି। ଏହି କଥାକୁ ବୁଝିବା, ପୁଅ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଇବା।
ଅନ୍ଯଜନ୍ମକୃତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସୁରୁଚ୍ଯା ସୁରୁଚିର୍ନୃପଃ । ଭାର୍ଯେତି ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଚାନ୍ଯାଂ ମଦ୍ଵିଧା ପୁଣ୍ଯଵର୍ଜିତା ॥ ୧,୧୧.
ଅଗ୍ରଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରୁଚି ରାଜାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ; ମୋ ଭଳି ଅପୁଣ୍ୟବତୀ ଅନ୍ୟ ଜନନୀ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।
ପୁଣ୍ଯୋପଚଯସଂପନ୍ନସ୍ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଥୋତ୍ତମଃ । ମମ ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ଜାତଃ ସ୍ଵଲ୍ପପୁଣ୍ଯୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଣ୍ୟ ଜମା ଥିବା ସୁରୁଚିଙ୍କର ପୁଅ ଉତ୍ତମ; ମୋ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ତଥାପି ଦୁଃଖଂ ନ ଭଵାନ୍ କର୍ତୁମର୍ହସି ପୁତ୍ରକ । ଯସ୍ଯ ଯାଵତ୍ସ ତେନୈଵ ସ୍ଵେନ ତୁଷ୍ଯତି ମାନଵଃ ॥ ୧,୧୧.
ତଥାପି, ପୁଅ, ତୁମେ ଦୁଃଖି ହେବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମଣିଷ ଯେତେଦିନ୍ ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି, ସେତେଦିନ୍ ତାହାର ନିଜର ଥିବା ଜିନିଷରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ।
ଯଦି ତେ ଦୁଃଖମତ୍ଯର୍ଥଂ ସୁରୁଚ୍ଯା ଵଚସାଭଵତ୍ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯୋପଚଯେ ଯତ୍ନଂ କୁରୁ ସର୍ଵଫଲପ୍ରଦେ ॥ ୧,୧୧.
ଯଦି ସୁରୁଚିଙ୍କ କଥାରେ ତୁମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସୁଶୀଲୋ ଭଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୈତ୍ରଃ ପ୍ରାଣିହିତେ ରତଃ । ନିମ୍ନଂ ଯଥାପଃ ପ୍ରଵଣାଃ ପାତ୍ରମାଯାନ୍ତି ସମ୍ପଦଃ ॥ ୧,୧୧.
ସଦା ଭଲ ଚରିତ୍ର ରଖ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗି ରହ। ଯେପରି ଜଳ ତଳକୁ ବହେ, ସେପରି ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆସେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଅମ୍ବ ଯତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ପ୍ରାତ୍ଥ ପ୍ରଶମାଯ ଵଚୋ ମମ । ନୈତଦ୍ଦୁର୍ଵାଚସା ଭିନ୍ନେ ହୃଦଯେ ମମ ତିଷ୍ଠତି ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେଗୁଡିକ ମୋ ହୃଦୟରେ ରହୁନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ହୃଦୟ କଠୋର କଥାରେ ଆହତ ହୋଇଯାଇଛି।
ସୋଽହଂ ତଥା ଯତିଷ୍ଯାମି ଯଥା ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯଶୋଷାଣାଂ ଜଗତାମଭି ପୂଜିତମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏମିତି ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ କେବେ ମ୍ଲାନ ନ ହେଉଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରିବି।
ସୁରୁଚିର୍ଦଯିତା ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯା ଜାତୋସ୍ମି ନୋଦରାତ୍ । ପ୍ରଭାଵଂ ପଶ୍ଯ ମେଂବ ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯାପି ତଵୋଦରେ ॥ ୧,୧୧.
ସୁରୁଚି ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟା, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନି। ମା, ତୁମେ ଦେଖ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ଗର୍ଭରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି ମଧ୍ୟ, ମୋର ଶକ୍ତି କେମିତି ଅଛି।
ଉତ୍ତମଃ ସ ମମ ଭ୍ରାତା ଯୋ ଗର୍ଭେଣ ଧୃତସ୍ତଯା । ସ ରାଜାସନମାପ୍ନୋତୁ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ମୋ ଭାଇ ଉତ୍ତମ, ଯିଏ ସୁରୁଚିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ସେ ଆମ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜସିଂହାସନ ପାଉନ୍ତୁ, ଏହିପରି ହେଉ।
ନାନ୍ଯଦତ୍ତମଭୀପ୍ସ୍ଯାମି ସ୍ତାନମମ୍ବ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ଇଚ୍ଛାମି ତଦହଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାପ ପିତା ମମ ॥ ୧,୧୧.
ମା, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦିଆଯାଇଥିବା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ, ଯାହାକୁ ମୋ ପିତା ନିଜ କର୍ମରେ ପାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାନ୍ମାତୁରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାତରଂ ଧ୍ରୁଵଃ । ପୁରାଚ୍ଚ ନିର୍ଗମ୍ଯ ତତସ୍ତଦ୍ବାହ୍ଯୋପଵନଂ ଯଯୋ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ମାଙ୍କୁ କହି, ଧ୍ରୁବ ଘରୁ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସହର ଛାଡ଼ି ବାହାର ଅଟାରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମୁନୀଂସ୍ତତ୍ର ସପ୍ତପୂର୍ଵାଗତାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ । କୁଷ୍ମାଜିନୋତ୍ତରୀଯେଷୁ ଵିଷ୍ଟରେଷୁ ସମାସ୍ଥିତାନ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଠାରେ ଧ୍ରୁବ ସାତ ପୁର୍ବ ପିଢ଼ିରୁ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ କୁଶ ଚଟାଇ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଚାଳ ଛାଡ଼ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭ୍ଯ ଭାଷତ । ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତଃ ସମ୍ଯଗଭିଵାଦନପୂର୍ଵକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭଦ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଉତ୍ତାନପାଦତନଯଂ ମାଂ ନିବୋଧତ ସତ୍ତମାଃ । ଜାତଂ ସୁନୀତ୍ଯାଂ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ତିକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୁଁ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ନିରାଶାରେ ଆପଣମାନେଂକ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଚତୁଃପଞ୍ଚା ବ୍ଦସଂଭୂତୋ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ତୃପନନ୍ଦନ । ନିର୍ଵେଦକାରଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତଵ ନାଦ୍ଯାପି ଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧.
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଛୁଆଁ ମାତ୍ର। ଏତେ ଛୋଟ ବୟସରେ ତୁମର କଣ ନିରାଶା ହେବାର କାରଣ ଅଛି?
ନ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଭଵତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧ୍ରଯତେ ଭୂପତିଃ ପିତା । ନ ଚୈଵୈଷ୍ଟ ଵିଯୋଗାଦି ତଵ ପଶ୍ଯାମ ବାଲକ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମ ପିତା ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଆମେ ଦେଖୁନାହିଁ, ଛୁଆଁ।
ଶରୀରେ ନ ଚ ତେ ଵ୍ଯାଧିରସ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନିର୍ଵେଦଃ କିନ୍ନିମିତ୍ତସ୍ତେ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରୋଗ ଆମେ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମ ନିରାଶାର କୌଣସି କାରଣ ଅଛି, ତେବେ ଜାଣିଥିଲେ କହ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତଃ ସ କଥଯାମାସ ସୁରୁଚ୍ଯା ଯଦୁଦାହୃତମ୍ । ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ମୁନଯସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ସେ ସୁରୁଚି କହିଥିବା କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କଥା ଶୁଣି ମୁନିମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।
ଅହୋ କ୍ଷାତ୍ରଂ ପରଂ ତେଜୋ ବାଲସ୍ଯାପି ଯଦକ୍ଷମା । ସପତ୍ନ୍ଯା ମାତୁରୁକ୍ତଂ ଯଦ୍ଧୃଦଯାନ୍ନାପସର୍ପତି ॥ ୧,୧୧.
ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି! ଏତେ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନାହିଁ; ସେପଟି ମାଆଙ୍କ କଠୋର କଥା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଯାଉନାହିଁ।
ଭୋଭୋଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଦାଯାଦଃ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵାଯାଧୁନା । କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ ତନ୍ନଃ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୧,୧୧.
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶଜ, ଏବେ ତୁମେ ନିରାଶାରୁ କଣ କରିବାକୁ ଠାନିଛ, ଆମକୁ କହ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ।
ଯଚ୍ଚ କାର୍ଯଂ ତଵାସ୍ମାଭିଃ ସାହାଯ୍ଯମମିତଦ୍ଯୁତେ । ତଦୁଚ୍ଯତାଂ ଵିଵକ୍ଷୁସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ ୧,୧୧.
ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆମେ ତୁମକୁ କେଉଁ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ସେ କାମ କଣ ତୁମେ କହିଦିଅ; ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ତୁମେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ.
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ନାହ ମର୍ଥମଭୀପ୍ସାମି ନ ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତତ୍ସ୍ଥାନମେକମିଚ୍ଛାମି ଭୁକ୍ତଂ ନାନ୍ଯେନ ଯତ୍ପୁରା ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୁଁ ଧନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ମୁଁ ଏକ ଏମିତି ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେହି ଉପଭୋଗ କରିନାହାନ୍ତି.
ଏତନ୍ମେ କ୍ରିଯତାଂ ସମ୍ଯକ୍କଥ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯଥା । ସ୍ଥାନମଗ୍ର୍ଯଂ ସମସ୍ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନେଭ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ॥ ୧,୧୧.
ମୋ ପାଇଁ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଉ; କିପରି ଏହି ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ତାହା କହିଦିଅ; ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ କିପରି ମିଳିବ, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ?
ମରୀଚିରୁଵାଚ ଅନାରାଧିତଗୋଵିନ୍ଦୈର୍ନରୈଃ ସ୍ଥାନଂ ନୃପାତ୍ମଜ । ନ ହି ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତସ୍ମାଦାରାଧଯାଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ମରୀଚି କହିଲେ: ଓ ରାଜପୁତ୍ର, ଯେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରନ୍ତିନି; ତେଣୁ ତୁମେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ ପରଃ ପରାଣାଂ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯକ୍ଷଯଂ ସ୍ଥାନମେତତ୍ସତ୍ଯଂ ମଯୋଦିତମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଅତ୍ରି କହିଲେ: ଯେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଜନାର୍ଦନ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅମର ସ୍ଥାନ ପାଇପାରନ୍ତି; ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିଛି।
ଅଙ୍ଗିରା ଉଵାଚ ଯସ୍ଯାନ୍ତଃ ସର୍ଵମେଵେଦମଚ୍ଯୁତସ୍ଯାଵ୍ଯଯାତ୍ମନଃ । ତମାରାଧଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସ୍ଥାନମଗ୍ର୍ଯଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି ॥ ୧,୧୧.
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ: ଯାହାର ଅନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାରେ—ତୁମେ ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କର, ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ଯୋଽସୌ ବ୍ରହ୍ମ ତଥା ପରମ୍ । ତମାରାଧ୍ଯ ହରିଂ ଯାତି ମୁକ୍ତିମପ୍ଯତି ଦୁର୍ଲଭାମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଧାମ, ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଲେ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ।
ପୁଲହ ଉଵାଚ ଐନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯମାରାଧ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ପ୍ରାପ ଯଜ୍ଞପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତମାରାଧଯ ସୁଵ୍ରତ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଲହ କହିଲେ: ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଜଗତ୍ନାଥ ଯଜ୍ଞପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ; ଓ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।