ଉତ୍ତମୋତ୍ତମମପ୍ରାପ୍ଯମଵିଵେକୋ ହି ଵାଞ୍ଛସି । ସତ୍ଯଂ ସୁତସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ କିଂ ତୁ ନ ତ୍ଵଂ ମଯା ଧୃତଃ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ, ଯାହା ଅପ୍ରାପ୍ତ; ତୁମେ ବିବେକ ନାହିଁ। ଏହି ଆସନ ପାଇଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ।
ଏତଦ୍ରାଜାସନଂ ସର୍ଵ ଭୂଭୃତ୍ସଂଶ୍ରଯକେତନମ୍ । ଯୋଗ୍ଯଂ ମମୈଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ କିମାତ୍ମା କ୍ଲିଶ୍ଯତେତ୍ଵଯା ॥ ୧,୧୧.
ଏହି ରାଜାସନ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାନ; ଏହି ଆସନ କେବଳ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ କାହିଁକି ନିଜକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ?
ଉଚ୍ଚୈର୍ମନୋରଥସ୍ତେଯଂ ମତ୍ପୁତ୍ରସ୍ଯେଵ କିଂ ଵୃଥା । ସୁନୀତ୍ଯାମାତ୍ମନୋ ଜନ୍ମ କିଂ ତ୍ଵଯା ନାଵଗମ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ତମର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ତୁମେ ଜାଣିନାହିଁ କି ତୁମେ ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଵାଚ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ପିତରଂ ବାଲସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାତୃଭାଷିତମ୍ । ଜଗାମ କୁପିତୋ ମାତୁର୍ନିଜାଯା ଦ୍ଵିଜମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ସତ୍ତ୍ୱପତ୍ନୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଧ୍ରୁବ ରାଗିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି ନିଜ ମା ସୁନୀତିଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତଂ ପୁତ୍ରମୀଷତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରମ୍ । ସୁନୀତିରଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ମୈତ୍ରେଯେଦମଭାଷତ ॥ ୧,୧୧.
ସୁନୀତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଗିଥିବା, ତଳ ଓଠ କମ୍ପିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଙ୍କରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵତ୍ସ କଃ କୋପହେତୁସ୍ତେ କଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ନାଭି ନନ୍ଦତି । କୋଵଜାନାତି ପିତରଂ ଵତ୍ସ ଯସ୍ତେପରାଧ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧.
ବାଳକ, କାହିଁକି ତୁମେ ରାଗିଛ? କିଏ ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ନାହିଁ? କିଏ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇପାରିବ, ଯିଏ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସକଲଂ ମାତ୍ରେ କଥଯାମାସ ତଦ୍ଯଥା । ସୁରୁଚିଃ ପ୍ରାହ ଭୂପାଲପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମତଗର୍ଵିତା ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଧ୍ରୁବ ନିଜ ମାକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଲେ—ସୁରୁଚି କିପରି ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଭିମାନରେ କଥା କହିଥିଲେ।
ଵିନିଶ୍ଵସ୍ଯେତି କଥିତେ ତସ୍ମିନ୍ପୁତ୍ରେଣ ଦୁର୍ମନାଃ । ଶ୍ଵସକ୍ଷାମେକ୍ଷଣା ଦୀନା ସୁନୀତିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଅ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ସୁନୀତି ଦୁଃଖିତ ହେଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ସୁନୀତିରୁଵାଚ ସୁରୁଚିଃ ସତ୍ଯମାହେଦଂ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯୋସିଃପୁତ୍ରକ । ନ ହି ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଵତ୍ସ ସପତ୍ନୈରେଵ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ସୁନୀତି କହିଲେ: ସୁରୁଚି ସତ୍ୟ କଥା କହିଛି, ପୁଅ; ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ। ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନୋଦ୍ଵେଗସ୍ତାତ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୃତଂ ଯଦ୍ଭଵତା ପୁରା । ତତ୍କୋପହର୍ତୁ ଶକ୍ନୋତି ଦାତୁଂ କଶ୍ଚାକୃତଂ ତ୍ଵଯା ॥ ୧,୧୧.
ପୁଅ, ଗତ କାଳର କଥାକୁ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହା କରିନାହିଁ, ତାହା ଦେବା କିମ୍ବା ନେବା କାହାର ପାଖରେ ନାହିଁ।
ତତ୍ତ୍ଵଯା ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମ୍ଭଵମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ତେଣୁ, ସେଇ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାଜାସନଂ ରାଜଚ୍ଛତ୍ରଂ ଵରାଶ୍ଚାଵରଵାରଣାଃ । ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାନି ତସ୍ଯୈତେ ମତ୍ଵୈତଚ୍ଛାଂମ୍ଯ ପୁତ୍ରକ ॥ ୧,୧୧.
ରାଜାସନ, ରାଜାଙ୍କ ଛତା, ଦାନ, ଏବଂ ହାତୀ—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହାର ପୁଣ୍ୟ ବେଶି। ଏହି କଥାକୁ ବୁଝିବା, ପୁଅ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଇବା।
ଅନ୍ଯଜନ୍ମକୃତୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସୁରୁଚ୍ଯା ସୁରୁଚିର୍ନୃପଃ । ଭାର୍ଯେତି ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଚାନ୍ଯାଂ ମଦ୍ଵିଧା ପୁଣ୍ଯଵର୍ଜିତା ॥ ୧,୧୧.
ଅଗ୍ରଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରୁଚି ରାଜାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ; ମୋ ଭଳି ଅପୁଣ୍ୟବତୀ ଅନ୍ୟ ଜନନୀ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।
ପୁଣ୍ଯୋପଚଯସଂପନ୍ନସ୍ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଥୋତ୍ତମଃ । ମମ ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ଜାତଃ ସ୍ଵଲ୍ପପୁଣ୍ଯୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଣ୍ୟ ଜମା ଥିବା ସୁରୁଚିଙ୍କର ପୁଅ ଉତ୍ତମ; ମୋ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ତଥାପି ଦୁଃଖଂ ନ ଭଵାନ୍ କର୍ତୁମର୍ହସି ପୁତ୍ରକ । ଯସ୍ଯ ଯାଵତ୍ସ ତେନୈଵ ସ୍ଵେନ ତୁଷ୍ଯତି ମାନଵଃ ॥ ୧,୧୧.
ତଥାପି, ପୁଅ, ତୁମେ ଦୁଃଖି ହେବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମଣିଷ ଯେତେଦିନ୍ ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି, ସେତେଦିନ୍ ତାହାର ନିଜର ଥିବା ଜିନିଷରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ।
ଯଦି ତେ ଦୁଃଖମତ୍ଯର୍ଥଂ ସୁରୁଚ୍ଯା ଵଚସାଭଵତ୍ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯୋପଚଯେ ଯତ୍ନଂ କୁରୁ ସର୍ଵଫଲପ୍ରଦେ ॥ ୧,୧୧.
ଯଦି ସୁରୁଚିଙ୍କ କଥାରେ ତୁମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସୁଶୀଲୋ ଭଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୈତ୍ରଃ ପ୍ରାଣିହିତେ ରତଃ । ନିମ୍ନଂ ଯଥାପଃ ପ୍ରଵଣାଃ ପାତ୍ରମାଯାନ୍ତି ସମ୍ପଦଃ ॥ ୧,୧୧.
ସଦା ଭଲ ଚରିତ୍ର ରଖ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗି ରହ। ଯେପରି ଜଳ ତଳକୁ ବହେ, ସେପରି ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆସେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଅମ୍ବ ଯତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ପ୍ରାତ୍ଥ ପ୍ରଶମାଯ ଵଚୋ ମମ । ନୈତଦ୍ଦୁର୍ଵାଚସା ଭିନ୍ନେ ହୃଦଯେ ମମ ତିଷ୍ଠତି ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ସେଗୁଡିକ ମୋ ହୃଦୟରେ ରହୁନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ହୃଦୟ କଠୋର କଥାରେ ଆହତ ହୋଇଯାଇଛି।
ସୋଽହଂ ତଥା ଯତିଷ୍ଯାମି ଯଥା ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯଶୋଷାଣାଂ ଜଗତାମଭି ପୂଜିତମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏମିତି ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ କେବେ ମ୍ଲାନ ନ ହେଉଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରିବି।
ସୁରୁଚିର୍ଦଯିତା ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯା ଜାତୋସ୍ମି ନୋଦରାତ୍ । ପ୍ରଭାଵଂ ପଶ୍ଯ ମେଂବ ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯାପି ତଵୋଦରେ ॥ ୧,୧୧.
ସୁରୁଚି ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟା, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନି। ମା, ତୁମେ ଦେଖ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ଗର୍ଭରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି ମଧ୍ୟ, ମୋର ଶକ୍ତି କେମିତି ଅଛି।
ଉତ୍ତମଃ ସ ମମ ଭ୍ରାତା ଯୋ ଗର୍ଭେଣ ଧୃତସ୍ତଯା । ସ ରାଜାସନମାପ୍ନୋତୁ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ମୋ ଭାଇ ଉତ୍ତମ, ଯିଏ ସୁରୁଚିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ସେ ଆମ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜସିଂହାସନ ପାଉନ୍ତୁ, ଏହିପରି ହେଉ।
ନାନ୍ଯଦତ୍ତମଭୀପ୍ସ୍ଯାମି ସ୍ତାନମମ୍ବ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ଇଚ୍ଛାମି ତଦହଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ପ୍ରାପ ପିତା ମମ ॥ ୧,୧୧.
ମା, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦିଆଯାଇଥିବା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଚାହେଁ, ଯାହାକୁ ମୋ ପିତା ନିଜ କର୍ମରେ ପାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାନ୍ମାତୁରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାତରଂ ଧ୍ରୁଵଃ । ପୁରାଚ୍ଚ ନିର୍ଗମ୍ଯ ତତସ୍ତଦ୍ବାହ୍ଯୋପଵନଂ ଯଯୋ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏଭଳି ମାଙ୍କୁ କହି, ଧ୍ରୁବ ଘରୁ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସହର ଛାଡ଼ି ବାହାର ଅଟାରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମୁନୀଂସ୍ତତ୍ର ସପ୍ତପୂର୍ଵାଗତାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ । କୁଷ୍ମାଜିନୋତ୍ତରୀଯେଷୁ ଵିଷ୍ଟରେଷୁ ସମାସ୍ଥିତାନ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଠାରେ ଧ୍ରୁବ ସାତ ପୁର୍ବ ପିଢ଼ିରୁ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଂକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ କୁଶ ଚଟାଇ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଚାଳ ଛାଡ଼ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭ୍ଯ ଭାଷତ । ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତଃ ସମ୍ଯଗଭିଵାଦନପୂର୍ଵକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭଦ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଉତ୍ତାନପାଦତନଯଂ ମାଂ ନିବୋଧତ ସତ୍ତମାଃ । ଜାତଂ ସୁନୀତ୍ଯାଂ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ତିକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୁଁ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ନିରାଶାରେ ଆପଣମାନେଂକ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ଚତୁଃପଞ୍ଚା ବ୍ଦସଂଭୂତୋ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ତୃପନନ୍ଦନ । ନିର୍ଵେଦକାରଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତଵ ନାଦ୍ଯାପି ଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧.
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଛୁଆଁ ମାତ୍ର। ଏତେ ଛୋଟ ବୟସରେ ତୁମର କଣ ନିରାଶା ହେବାର କାରଣ ଅଛି?
ନ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଭଵତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧ୍ରଯତେ ଭୂପତିଃ ପିତା । ନ ଚୈଵୈଷ୍ଟ ଵିଯୋଗାଦି ତଵ ପଶ୍ଯାମ ବାଲକ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମ ପିତା ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଆମେ ଦେଖୁନାହିଁ, ଛୁଆଁ।
ଶରୀରେ ନ ଚ ତେ ଵ୍ଯାଧିରସ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନିର୍ଵେଦଃ କିନ୍ନିମିତ୍ତସ୍ତେ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରୋଗ ଆମେ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମ ନିରାଶାର କୌଣସି କାରଣ ଅଛି, ତେବେ ଜାଣିଥିଲେ କହ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତତଃ ସ କଥଯାମାସ ସୁରୁଚ୍ଯା ଯଦୁଦାହୃତମ୍ । ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ମୁନଯସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ତାପରେ ସେ ସୁରୁଚି କହିଥିବା କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କଥା ଶୁଣି ମୁନିମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।