ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂଶଚୈଵ ରାକା ଚାନୁମତିସ୍ତଥା । ଅନୁସୂଯା ତଥୈଵାତ୍ରେର୍ଜଜ୍ଞ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍
ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଏପରି, ଅନସୂୟା ଅତ୍ରିଙ୍କର ପାପହୀନ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ପ୍ରୀତ୍ଯାଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଭାର୍ଯ୍ଯଯାଂ ଦତ୍ତୋଲିସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପ୍ରୀତିଙ୍କୁ ଡାଟୋଲି ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ପୂର୍ଵ୍ଵଜନ୍ମନି ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ । କର୍ଦମଶ୍ଵାଵରୀଯାଂଶ୍ଵ ସହିଷ୍ଣୁଶ୍ଵ ସୂତତ୍ରଯମ୍
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ—କର୍ଦ୍ଦମ, ଶ୍ୱାବରୀୟ ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
କ୍ଷମା ତୁ ସୁଷୁଵେ ଭାର୍ଯ୍ଯା ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । କ୍ରତୋଶ୍ଵ ସନ୍ନତିର୍ଭାର୍ଯ୍ଯା ବାଲଖିଲ୍ଯାନସୂଯତ
ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପତ୍ନୀ କ୍ଷମା ଜନ୍ମ ଦେଲେ । କ୍ରତୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଷଷ୍ଟିର୍ଯାନି ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଯତୀନାମୂଦ୍ଧ୍ଵ ରେତସାମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠପର୍ଵ୍ଵମାତ୍ରାଣାଂ ଜଲଦୂଭାସ୍କରତେଜସାମ୍
ଉପରକୁ ବହିଥିବା ଶୁକ୍ର ଥିବା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ତପସ୍ବୀ, ଅଙ୍ଗୁଠିର ଯୋଡ଼ା ଲମ୍ବା, ଜଳ, ଧୂଆଁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ଊର୍ଜ୍ଜାଯାଞ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଠସ୍ଯ ସପ୍ତାଜାଯନ୍ତ ଵୈ ସୁତାଃ । ରଜୋଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ଵବାହୁଶ୍ଵ ଵସନଶ୍ଵାନଘସ୍ତଥା
ଉର୍ଜ୍ଜାଙ୍କର ପତି ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ସାତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ରଜୋଗାତ୍ର, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ବସନା ଓ ଅନଘ ଓଁ ।
ସୁତପାଃ ଶୁକ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ଯୋଽସାଵଗ୍ନିରଭିମାନୀ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତନଯୋଽଗ୍ରଜଃ
ସୁତପା ଓ ଶୁକ୍ର—ଏମାନେ ସାତି ନିର୍ମଳ ଋଷି । ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ଅଧିପତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ।
ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵାହା ସୁତାଂଲ୍ଲେଭେ ତ୍ରୀଣୁଦାରୌଜସୋ ଦ୍ରିଜ । ପାଵକଂ ପାଵମାନଞ୍ଚ ଶୁଚିଞ୍ଚାପି ଜଲାଶିନମ୍
ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ମାଧ୍ୟମରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ପାବକ, ପାବମାନା ଓ ଶୁଚି, ଯିଏ ଜଳ ଖାଉଛନ୍ତି ।
ତେଷାନ୍ତୁ ସନ୍ତତାଵନ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଜ୍ଵ ପଞ୍ଚ ଚ । ଏଵମେକୋନପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଵହ୍ନଯଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ୍ପରାରେ ଚାଲି ଚାଲି ଚଉଳିଶି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଏଭଳି ଏକାନ୍ନ ପାଞ୍ଚାଶି ଅଗ୍ନି ଗଣନା କରାଯାଇଛି ।
କଥ୍ଯନ୍ତେ ଵହ୍ନଯଶ୍ଚୈତେ ପିତା ପୁତ୍ରତ୍ରଯଞ୍ଚ ଯତ୍ । ପିତରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଯେ ମଯା ତଵ
ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ପିତା ଓ ତିନି ପୁଅ ଭାବରେ କଥାହୋଇଛନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିତ ପିତୃମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି ।
ଅଗ୍ରିଷ୍ଵାତ୍ତା ବହିର୍ଷଦୋଽନଗ୍ରଯଃ ସାଗ୍ନଯଶ୍ଵ ଯେ । ତେଭେଯଃ ସ୍ଵଧା ସୁତେ ଜଜ୍ଞ ମୈନାଂ ଵୈଧାରିଣୀଂ ତଥା
ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବହିର୍ଷଦ, ଅନଗ୍ନି ଓ ସାଗ୍ନିମାନେ, ସ୍ୱଧା ସହିତ, ମୈନା ଓ ବୈଧାରିଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ତେ ଉବେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନ୍ଯୌ ଯୋଗିନ୍ଯୌ ଚାପ୍ଯୁଭେ ଦ୍ରିଜ । ଉତ୍ତମଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନେ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ ସମୁଦିତୈର୍ଗୁଣୌଃ
ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ ଦୁଇଁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଦୁଇଁ ଜଣେ ଯୋଗିନୀ । ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଇତ୍ଯେଷା ଦକ୍ଷକନ୍ଯାନାଂ କଥିତାପତ୍ଯସନ୍ତତିଃ । ଶ୍ଵଦ୍ଧାଵାନ୍ ସଂସ୍ମରନ୍ନେତାମ୍ ଅନପତ୍ଯୋ ନ ଜାଯତେ
ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ କଥା କହାଯାଇଛି । ଯେଉଁଠି ଏହି ବଂଶ କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ସନ୍ତାନହୀନ ରହନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ମନୋଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵସ୍ଯ ତୁ । ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଧର୍ମଜ୍ଞୌ କଥିତୌ ତଵ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଦୁଇଁ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମକୁ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି ।
ତଯୋରୁତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ସୁରୁଚ୍ଯାମୁତ୍ତମଃ ସୁତଃ । ଅଭୀଷ୍ଟାଯାମଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ଯନ୍ପିତୁରତ୍ଯନ୍ତଵଲ୍ଲଭଃ ॥ ୧,୧୧.
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ସୁରୁଚିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ।
ସୁନୀତିର୍ନାମ ଯା ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯାସୀନ୍ମହିଷୀ ଦ୍ଵିଜ । ସ ନାତି ପ୍ରୀତିମାଂସ୍ତସ୍ଯାମଭୂଦ୍ଯସ୍ଯା ଧ୍ରୁଵଃ ସୁତଃ ॥ ୧,୧୧.
ରାଜାଙ୍କର ମହିଷୀ ସୁନୀତି, ଦ୍ୱିଜ, ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଅତି ଭଲପାଇନଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁଅ ଧ୍ରୁବ ଥିଲେ ।
ରାଜାସନସ୍ଥିତସ୍ଯାଙ୍କଂ ପିତୁର୍ଭ୍ରତରମାଶ୍ରିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ତମଂ ଧ୍ରୁଵ ଶ୍ଚକ୍ରେ ତମାରୋଢୁଂ ମନୋରଥମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଭାଇର ପୁଅ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କର ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆସନକୁ ଚଢିବା ଇଚ୍ଛା ଜଗିଲା।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଭୂପତିସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁରୁଚ୍ଯା ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ । ପ୍ରଣଯେନାଗତଂ ପୁତ୍ରମୁତ୍ସଂଗାରୋହଣୋତ୍ସୁକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଆସନକୁ ଚଢିବା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଆଦର ଭରିତ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ନାହିଁ।
ସପତ୍ନୀ ତନଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଙ୍କାରୋହଣୋତ୍ସୁକମ୍ । ସ୍ଵପୁତ୍ରଂ ଚ ତଥାରୂଢଂ ସୁରୁଚିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସୁରୁଚି ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ପୁଅ ଆସନକୁ ଚଢିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ପୁଅ ଉତ୍ତମ ଏହି ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, କିଛି କଥା କହିଲେ।
କ୍ରିଯତେ କିଂ ଵୃଥା ଵତ୍ସ ମହାନେଷ ମନୋରଥଃ । ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଭଜାତେନ ହ୍ଯସଂଭୂଯ ମମୋଦରେ ॥ ୧,୧୧.
ବାଳକ, କାହିଁକି ଏପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଅନ୍ୟ ଜନନୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ, ସେ ଏହି ଆସନ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତମୋତ୍ତମମପ୍ରାପ୍ଯମଵିଵେକୋ ହି ଵାଞ୍ଛସି । ସତ୍ଯଂ ସୁତସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ କିଂ ତୁ ନ ତ୍ଵଂ ମଯା ଧୃତଃ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ, ଯାହା ଅପ୍ରାପ୍ତ; ତୁମେ ବିବେକ ନାହିଁ। ଏହି ଆସନ ପାଇଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, କିନ୍ତୁ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ।
ଏତଦ୍ରାଜାସନଂ ସର୍ଵ ଭୂଭୃତ୍ସଂଶ୍ରଯକେତନମ୍ । ଯୋଗ୍ଯଂ ମମୈଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ କିମାତ୍ମା କ୍ଲିଶ୍ଯତେତ୍ଵଯା ॥ ୧,୧୧.
ଏହି ରାଜାସନ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାନ; ଏହି ଆସନ କେବଳ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ କାହିଁକି ନିଜକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ?
ଉଚ୍ଚୈର୍ମନୋରଥସ୍ତେଯଂ ମତ୍ପୁତ୍ରସ୍ଯେଵ କିଂ ଵୃଥା । ସୁନୀତ୍ଯାମାତ୍ମନୋ ଜନ୍ମ କିଂ ତ୍ଵଯା ନାଵଗମ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ତମର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ତୁମେ ଜାଣିନାହିଁ କି ତୁମେ ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଵାଚ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ପିତରଂ ବାଲସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାତୃଭାଷିତମ୍ । ଜଗାମ କୁପିତୋ ମାତୁର୍ନିଜାଯା ଦ୍ଵିଜମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ସତ୍ତ୍ୱପତ୍ନୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଧ୍ରୁବ ରାଗିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି ନିଜ ମା ସୁନୀତିଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତଂ ପୁତ୍ରମୀଷତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରମ୍ । ସୁନୀତିରଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ମୈତ୍ରେଯେଦମଭାଷତ ॥ ୧,୧୧.
ସୁନୀତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଗିଥିବା, ତଳ ଓଠ କମ୍ପିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଙ୍କରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵତ୍ସ କଃ କୋପହେତୁସ୍ତେ କଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ନାଭି ନନ୍ଦତି । କୋଵଜାନାତି ପିତରଂ ଵତ୍ସ ଯସ୍ତେପରାଧ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧.
ବାଳକ, କାହିଁକି ତୁମେ ରାଗିଛ? କିଏ ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ନାହିଁ? କିଏ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇପାରିବ, ଯିଏ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସକଲଂ ମାତ୍ରେ କଥଯାମାସ ତଦ୍ଯଥା । ସୁରୁଚିଃ ପ୍ରାହ ଭୂପାଲପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମତଗର୍ଵିତା ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଧ୍ରୁବ ନିଜ ମାକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଲେ—ସୁରୁଚି କିପରି ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଭିମାନରେ କଥା କହିଥିଲେ।
ଵିନିଶ୍ଵସ୍ଯେତି କଥିତେ ତସ୍ମିନ୍ପୁତ୍ରେଣ ଦୁର୍ମନାଃ । ଶ୍ଵସକ୍ଷାମେକ୍ଷଣା ଦୀନା ସୁନୀତିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ପୁଅ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ସୁନୀତି ଦୁଃଖିତ ହେଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ସୁନୀତିରୁଵାଚ ସୁରୁଚିଃ ସତ୍ଯମାହେଦଂ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯୋସିଃପୁତ୍ରକ । ନ ହି ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଵତ୍ସ ସପତ୍ନୈରେଵ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧.
ସୁନୀତି କହିଲେ: ସୁରୁଚି ସତ୍ୟ କଥା କହିଛି, ପୁଅ; ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ। ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନୋଦ୍ଵେଗସ୍ତାତ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୃତଂ ଯଦ୍ଭଵତା ପୁରା । ତତ୍କୋପହର୍ତୁ ଶକ୍ନୋତି ଦାତୁଂ କଶ୍ଚାକୃତଂ ତ୍ଵଯା ॥ ୧,୧୧.
ପୁଅ, ଗତ କାଳର କଥାକୁ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହା କରିନାହିଁ, ତାହା ଦେବା କିମ୍ବା ନେବା କାହାର ପାଖରେ ନାହିଁ।