ପଠ୍ଯତେ ଯେଷୁ ଚୈଵୈଷ ଗୃହେଷୁ ଶ୍ରୀସ୍ତଵୋ ମୁନେ । ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କଲହାଧାରା ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତେ କଦାଚନ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁ ଘରରେ ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅଶ୍ରୀ ଓ ବିବାଦ କେବେ ବସିବେ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନେ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି । କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଶ୍ରୀର୍ଯଥା ଜାତା ପୂର୍ଵ୍ଵ ଭୃଗୁସୁତା ସତୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ସେପରି ତୁମକୁ କହିଦେଲି, କିପରି ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଶ୍ରୀ ପ୍ରଥମେ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଇତି ସକଲଵିଭୂତ୍ଯଵାପ୍ତିହେତୁଃ ସ୍ତୁତିରିଯମିନ୍ଦ୍ରମୁଖୋଦୂଗତା ହି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ । ଅନୁଦନମିହ ପଠ୍ଯତେ ନୃବିର୍ଯୈ ର୍ଵସତି ନେଷୁ କଦାଚିଦପ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଃ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମଣିଷମାନେ ଏଠାରେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ କେବେ ବି ଅଶ୍ରୀ ବସିବେ ନାହିଁ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । କଥିତଂ ମେ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵ୍ଵ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସି ମହାମୁନେ । ଭୃଗୁସର୍ଗାତ୍ ପ୍ରଭୃତ୍ଯେଷ ସର୍ଗୋ ମେ କ୍ଥ୍ଯତାଂ ପୁନଃ
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମହାମୁନି, ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲି, ତୁମେ ସବୁ କହିଦେଲ। ଏବେ ଭୃଗୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଥା ପୁନି କହ।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଷ୍ଣୁପରିଗ୍ରହଃ । ତଥା ଧାତୃଵିଧାତରୌ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ଜାତୌ ସୁତୌ ଭୃଗୋଃ
ପରାଶର କହିଲେ: ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ହେଲେ। ସେପରି ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃ, ଏହି ଦୁଇ ଭୃଗୁଙ୍କ ଖ୍ୟାତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁଅ ହେଲେ।
ଆଯତିର୍ନିଯତିଶ୍ଚୈଵ ମୈରୋଃ କନ୍ଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ଧାତୃଵିଧାତ୍ରୋସ୍ତେ ଭାର୍ଯ୍ଯେ ତଯୋର୍ଜାତୌ ସୁତାଵୁଭୌ
ମହାତ୍ମା ମୈରାଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଆୟତି ଓ ନିୟତି; ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃ ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପ୍ରାଣଶ୍ଚୈଵ ମୃକଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମୃକଣ୍ଜୁତଃ । ତତୋ ଵେଦଶୀରା ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଣସ୍ଯାପି ସୁତଂ ଶ୍ଵୃଣୁ
ପ୍ରାଣ ଓ ମୃକଣ୍ଡୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ହେଲେ; ତାପରେ ବେଦଶୀର୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ପ୍ରାଣଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ପ୍ରାଣସ୍ଯ କୃତିମାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ରାଜଵାଂଶ୍ଵ ତତୋଽଭଵତ୍ । ତତୋ ଵଂଶୋ ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତାରଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଗତଃ
ପ୍ରାଣଙ୍କ ପୁଅ କୃତିମାନ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜବଂଶ ହେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।
ପତ୍ନୀ ମରୀଚେଃ ସମ୍ଭୂତିଃ ପୌର୍ଣାମାସମସୂଯତ । ଵିରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵଗଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମନଃ
ମରୀଚିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସମ୍ଭୂତି, ସେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ, ବିରଜା ଓ ସର୍ବଗ, ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ଵଂଶସଂକୀର୍ତ୍ତନେ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵଦିଷ୍ଯେଽହଂ ତଯୋଦ୍ରିଜ । ସ୍ମୃତିଶ୍ଵାଙ୍ଗିରସଃ ପତ୍ରୀ ପ୍ରସୂତାଃ କନ୍ଯକାସ୍ତଥା
ବଂଶ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି । ସ୍ମୃତି ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ ଓ ଝିଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂଶଚୈଵ ରାକା ଚାନୁମତିସ୍ତଥା । ଅନୁସୂଯା ତଥୈଵାତ୍ରେର୍ଜଜ୍ଞ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍
ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଏପରି, ଅନସୂୟା ଅତ୍ରିଙ୍କର ପାପହୀନ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ପ୍ରୀତ୍ଯାଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଭାର୍ଯ୍ଯଯାଂ ଦତ୍ତୋଲିସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପ୍ରୀତିଙ୍କୁ ଡାଟୋଲି ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ପୂର୍ଵ୍ଵଜନ୍ମନି ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ । କର୍ଦମଶ୍ଵାଵରୀଯାଂଶ୍ଵ ସହିଷ୍ଣୁଶ୍ଵ ସୂତତ୍ରଯମ୍
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ—କର୍ଦ୍ଦମ, ଶ୍ୱାବରୀୟ ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
କ୍ଷମା ତୁ ସୁଷୁଵେ ଭାର୍ଯ୍ଯା ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । କ୍ରତୋଶ୍ଵ ସନ୍ନତିର୍ଭାର୍ଯ୍ଯା ବାଲଖିଲ୍ଯାନସୂଯତ
ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପତ୍ନୀ କ୍ଷମା ଜନ୍ମ ଦେଲେ । କ୍ରତୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଷଷ୍ଟିର୍ଯାନି ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଯତୀନାମୂଦ୍ଧ୍ଵ ରେତସାମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠପର୍ଵ୍ଵମାତ୍ରାଣାଂ ଜଲଦୂଭାସ୍କରତେଜସାମ୍
ଉପରକୁ ବହିଥିବା ଶୁକ୍ର ଥିବା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ତପସ୍ବୀ, ଅଙ୍ଗୁଠିର ଯୋଡ଼ା ଲମ୍ବା, ଜଳ, ଧୂଆଁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ଊର୍ଜ୍ଜାଯାଞ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଠସ୍ଯ ସପ୍ତାଜାଯନ୍ତ ଵୈ ସୁତାଃ । ରଜୋଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ଵବାହୁଶ୍ଵ ଵସନଶ୍ଵାନଘସ୍ତଥା
ଉର୍ଜ୍ଜାଙ୍କର ପତି ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ସାତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ରଜୋଗାତ୍ର, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ବସନା ଓ ଅନଘ ଓଁ ।
ସୁତପାଃ ଶୁକ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ଯୋଽସାଵଗ୍ନିରଭିମାନୀ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତନଯୋଽଗ୍ରଜଃ
ସୁତପା ଓ ଶୁକ୍ର—ଏମାନେ ସାତି ନିର୍ମଳ ଋଷି । ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ଅଧିପତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ।
ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵାହା ସୁତାଂଲ୍ଲେଭେ ତ୍ରୀଣୁଦାରୌଜସୋ ଦ୍ରିଜ । ପାଵକଂ ପାଵମାନଞ୍ଚ ଶୁଚିଞ୍ଚାପି ଜଲାଶିନମ୍
ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ମାଧ୍ୟମରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ପାବକ, ପାବମାନା ଓ ଶୁଚି, ଯିଏ ଜଳ ଖାଉଛନ୍ତି ।
ତେଷାନ୍ତୁ ସନ୍ତତାଵନ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଜ୍ଵ ପଞ୍ଚ ଚ । ଏଵମେକୋନପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଵହ୍ନଯଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ୍ପରାରେ ଚାଲି ଚାଲି ଚଉଳିଶି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଏଭଳି ଏକାନ୍ନ ପାଞ୍ଚାଶି ଅଗ୍ନି ଗଣନା କରାଯାଇଛି ।
କଥ୍ଯନ୍ତେ ଵହ୍ନଯଶ୍ଚୈତେ ପିତା ପୁତ୍ରତ୍ରଯଞ୍ଚ ଯତ୍ । ପିତରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଯେ ମଯା ତଵ
ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ପିତା ଓ ତିନି ପୁଅ ଭାବରେ କଥାହୋଇଛନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିତ ପିତୃମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି ।
ଅଗ୍ରିଷ୍ଵାତ୍ତା ବହିର୍ଷଦୋଽନଗ୍ରଯଃ ସାଗ୍ନଯଶ୍ଵ ଯେ । ତେଭେଯଃ ସ୍ଵଧା ସୁତେ ଜଜ୍ଞ ମୈନାଂ ଵୈଧାରିଣୀଂ ତଥା
ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବହିର୍ଷଦ, ଅନଗ୍ନି ଓ ସାଗ୍ନିମାନେ, ସ୍ୱଧା ସହିତ, ମୈନା ଓ ବୈଧାରିଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ତେ ଉବେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନ୍ଯୌ ଯୋଗିନ୍ଯୌ ଚାପ୍ଯୁଭେ ଦ୍ରିଜ । ଉତ୍ତମଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନେ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ ସମୁଦିତୈର୍ଗୁଣୌଃ
ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ ଦୁଇଁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଦୁଇଁ ଜଣେ ଯୋଗିନୀ । ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଇତ୍ଯେଷା ଦକ୍ଷକନ୍ଯାନାଂ କଥିତାପତ୍ଯସନ୍ତତିଃ । ଶ୍ଵଦ୍ଧାଵାନ୍ ସଂସ୍ମରନ୍ନେତାମ୍ ଅନପତ୍ଯୋ ନ ଜାଯତେ
ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ କଥା କହାଯାଇଛି । ଯେଉଁଠି ଏହି ବଂଶ କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ସନ୍ତାନହୀନ ରହନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ମନୋଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵସ୍ଯ ତୁ । ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଧର୍ମଜ୍ଞୌ କଥିତୌ ତଵ ॥ ୧,୧୧.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଦୁଇଁ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମକୁ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି ।
ତଯୋରୁତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ସୁରୁଚ୍ଯାମୁତ୍ତମଃ ସୁତଃ । ଅଭୀଷ୍ଟାଯାମଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ଯନ୍ପିତୁରତ୍ଯନ୍ତଵଲ୍ଲଭଃ ॥ ୧,୧୧.
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ସୁରୁଚିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ।
ସୁନୀତିର୍ନାମ ଯା ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯାସୀନ୍ମହିଷୀ ଦ୍ଵିଜ । ସ ନାତି ପ୍ରୀତିମାଂସ୍ତସ୍ଯାମଭୂଦ୍ଯସ୍ଯା ଧ୍ରୁଵଃ ସୁତଃ ॥ ୧,୧୧.
ରାଜାଙ୍କର ମହିଷୀ ସୁନୀତି, ଦ୍ୱିଜ, ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଅତି ଭଲପାଇନଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପୁଅ ଧ୍ରୁବ ଥିଲେ ।
ରାଜାସନସ୍ଥିତସ୍ଯାଙ୍କଂ ପିତୁର୍ଭ୍ରତରମାଶ୍ରିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ତମଂ ଧ୍ରୁଵ ଶ୍ଚକ୍ରେ ତମାରୋଢୁଂ ମନୋରଥମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ଧ୍ରୁବ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଭାଇର ପୁଅ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କର ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆସନକୁ ଚଢିବା ଇଚ୍ଛା ଜଗିଲା।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଭୂପତିସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁରୁଚ୍ଯା ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ । ପ୍ରଣଯେନାଗତଂ ପୁତ୍ରମୁତ୍ସଂଗାରୋହଣୋତ୍ସୁକମ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଆସନକୁ ଚଢିବା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଆଦର ଭରିତ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ନାହିଁ।
ସପତ୍ନୀ ତନଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଙ୍କାରୋହଣୋତ୍ସୁକମ୍ । ସ୍ଵପୁତ୍ରଂ ଚ ତଥାରୂଢଂ ସୁରୁଚିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧,୧୧.
ସୁରୁଚି ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ପୁଅ ଆସନକୁ ଚଢିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ପୁଅ ଉତ୍ତମ ଏହି ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, କିଛି କଥା କହିଲେ।
କ୍ରିଯତେ କିଂ ଵୃଥା ଵତ୍ସ ମହାନେଷ ମନୋରଥଃ । ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଭଜାତେନ ହ୍ଯସଂଭୂଯ ମମୋଦରେ ॥ ୧,୧୧.
ବାଳକ, କାହିଁକି ଏପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଅନ୍ୟ ଜନନୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ, ସେ ଏହି ଆସନ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।