ସ୍ତ୍ରୋତ୍ରଣେ ଯସ୍ତଥେତେନ ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋଷ୍ଯତ୍ଯବ୍ଧିସମ୍ଭଵେ । ସ ତ୍ଵଯା ନ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଦ୍ରିତୀଯୋଽସ୍ତୁ ଵରୋ ମମ
ହେ ସମୁଦ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମା, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କରିବେ, ସେମାନେ କେବେ ବି ତୁମ ପ୍ରେମରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉନାହାନ୍ତୁ—ଏହି ହେଉ ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ବର।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶଶ୍ରଷ୍ଠେ ନ ସତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାସଵ । ଦତ୍ତୋ ଵରୋ ମଯା ଯସ୍ତେ ସ୍ତୋତ୍ରାରାଧନତୁଷ୍ଟଯା
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉପାସନା ଓ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଇଛି, ତାଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ତିନି ଲୋକ କେବେ ବାପସ୍ ନେବିନାହିଁ।
ଯଶ୍ଚ ସାଯଂ ତଥା ପ୍ରାତଃ ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନୋନ ମାନଵଃ । ମାଂ ସ୍ତୋଷ୍ଯତି ନ ତସ୍ଯାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ପରାଙୂମୁଖୀ
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଓ ପ୍ରଭାତବେଳେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିଥାଏ, ସେଠାରେ ମୁଁ କେବେ ବି ମୁହଁ ଫେରେଇ ନ ହେବି।
ଏଵଂ ଵରଂ ଦଦୌ ଦେଵୀ ଦେଵରାଜାଯ ଵୈ ପୁରା । ମେତ୍ରେଯ ଶ୍ରୀର୍ମହାଭାଗା ସ୍ତୋତ୍ରାରାଧନତୋଷିତା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପାସନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ।
ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ସମୁତୂପନ୍ନା ଶ୍ରୀଃ ପୂର୍ଵ୍ଵମୁଦଧେଃ ପୁନଃ । ଦେଵ-ଦାନଵଯତ୍ନେନ ପ୍ରସୂତାମୃତମନ୍ଥନେ
ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୁନି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରିଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀ ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଯଥା ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ଦେଵଦେଵୋ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ଅଵତାରଂ କରୋତ୍ଯେଷ କରୋତ୍ଯେଷ ତଥା ଶ୍ରୀସ୍ତତ୍ସହାଯିନୀ
ଯେପରି ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କ ସହଚରୀ ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।
ପୁନଶ୍ଵ ପହ୍ମାଦୁଦୂଭୂତା ଆଦିତ୍ଯୋଽଭୂଦ୍ ଯଦା ହରିଃ । ଯଦା ତୁ ଭାର୍ଗଵୋ ରାମସ୍ତଦାଭୂଦ୍ ଧରଣୀ ତ୍ଵିଯମ୍
ଯେବେ ହରି ଆଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, ଶ୍ରୀ ପୁନି ପଦ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଯେବେ ଭାର୍ଗବ ରାମ ହେଲେ, ଏହି ଧରିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ହେଲେ।
ରାଘଵତ୍ଵେଽଭଵତ୍ ସୀତା ରୁକ୍ମିଣୋ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନି । ଅନ୍ଯେଷୁ ଚାଵତାରେଷୁ ଵିଷ୍ଣୋରେଷା ସହାଯିନୀ
ରାଘବ ଅବତାରରେ ସୀତା ଭାବେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭାବେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ଯେଉଁଠି, ସେଠି ଶ୍ରୀ ସଦା ତାଙ୍କ ସହଚରୀ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି।
ଦେଵତ୍ଵେ ଦେଵଦେହେଯ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ଚ ମାନୁଷୀ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେହାନୁରୂପାଂ ଵୈ କରୋତ୍ଯେଷାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍
ଦେବୀ ଭାବେ ଦେବତା ଶରୀର ନେଇଥାନ୍ତି, ମଣିଷ ଭାବେ ମଣିଷ ଶରୀର ନେଇଥାନ୍ତି; ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚୈତଚ୍ଛଣୁଯାଜ୍ଜନ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଯଶ୍ଵ ପଠେନ୍ନରଃ । ଶ୍ଵିଯୋ ନ ଵିଚ୍ଯୁତିସ୍ତସ୍ଯ ଗୃହେ ଯାଵତ୍ କୁଲତ୍ରଯମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଘରେ ତିନି ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ।
ପଠ୍ଯତେ ଯେଷୁ ଚୈଵୈଷ ଗୃହେଷୁ ଶ୍ରୀସ୍ତଵୋ ମୁନେ । ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କଲହାଧାରା ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତେ କଦାଚନ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁ ଘରରେ ଏହି ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅଶ୍ରୀ ଓ ବିବାଦ କେବେ ବସିବେ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନେ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି । କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଶ୍ରୀର୍ଯଥା ଜାତା ପୂର୍ଵ୍ଵ ଭୃଗୁସୁତା ସତୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ସେପରି ତୁମକୁ କହିଦେଲି, କିପରି ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଶ୍ରୀ ପ୍ରଥମେ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଇତି ସକଲଵିଭୂତ୍ଯଵାପ୍ତିହେତୁଃ ସ୍ତୁତିରିଯମିନ୍ଦ୍ରମୁଖୋଦୂଗତା ହି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ । ଅନୁଦନମିହ ପଠ୍ଯତେ ନୃବିର୍ଯୈ ର୍ଵସତି ନେଷୁ କଦାଚିଦପ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଃ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମଣିଷମାନେ ଏଠାରେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ କେବେ ବି ଅଶ୍ରୀ ବସିବେ ନାହିଁ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । କଥିତଂ ମେ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵ୍ଵ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସି ମହାମୁନେ । ଭୃଗୁସର୍ଗାତ୍ ପ୍ରଭୃତ୍ଯେଷ ସର୍ଗୋ ମେ କ୍ଥ୍ଯତାଂ ପୁନଃ
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ମହାମୁନି, ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲି, ତୁମେ ସବୁ କହିଦେଲ। ଏବେ ଭୃଗୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଥା ପୁନି କହ।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଷ୍ଣୁପରିଗ୍ରହଃ । ତଥା ଧାତୃଵିଧାତରୌ ଖ୍ଯାତ୍ଯାଂ ଜାତୌ ସୁତୌ ଭୃଗୋଃ
ପରାଶର କହିଲେ: ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ହେଲେ। ସେପରି ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃ, ଏହି ଦୁଇ ଭୃଗୁଙ୍କ ଖ୍ୟାତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁଅ ହେଲେ।
ଆଯତିର୍ନିଯତିଶ୍ଚୈଵ ମୈରୋଃ କନ୍ଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ଧାତୃଵିଧାତ୍ରୋସ୍ତେ ଭାର୍ଯ୍ଯେ ତଯୋର୍ଜାତୌ ସୁତାଵୁଭୌ
ମହାତ୍ମା ମୈରାଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଆୟତି ଓ ନିୟତି; ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃ ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କରୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପ୍ରାଣଶ୍ଚୈଵ ମୃକଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମୃକଣ୍ଜୁତଃ । ତତୋ ଵେଦଶୀରା ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଣସ୍ଯାପି ସୁତଂ ଶ୍ଵୃଣୁ
ପ୍ରାଣ ଓ ମୃକଣ୍ଡୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ହେଲେ; ତାପରେ ବେଦଶୀର୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ପ୍ରାଣଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ପ୍ରାଣସ୍ଯ କୃତିମାନ୍ ପୁତ୍ରୋ ରାଜଵାଂଶ୍ଵ ତତୋଽଭଵତ୍ । ତତୋ ଵଂଶୋ ମହାଭାଗ ଵିସ୍ତାରଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଗତଃ
ପ୍ରାଣଙ୍କ ପୁଅ କୃତିମାନ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜବଂଶ ହେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।
ପତ୍ନୀ ମରୀଚେଃ ସମ୍ଭୂତିଃ ପୌର୍ଣାମାସମସୂଯତ । ଵିରଜାଃ ସର୍ଵ୍ଵଗଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମନଃ
ମରୀଚିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସମ୍ଭୂତି, ସେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ, ବିରଜା ଓ ସର୍ବଗ, ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ଵଂଶସଂକୀର୍ତ୍ତନେ ପୁତ୍ରାନ୍ ଵଦିଷ୍ଯେଽହଂ ତଯୋଦ୍ରିଜ । ସ୍ମୃତିଶ୍ଵାଙ୍ଗିରସଃ ପତ୍ରୀ ପ୍ରସୂତାଃ କନ୍ଯକାସ୍ତଥା
ବଂଶ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି । ସ୍ମୃତି ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ ଓ ଝିଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂଶଚୈଵ ରାକା ଚାନୁମତିସ୍ତଥା । ଅନୁସୂଯା ତଥୈଵାତ୍ରେର୍ଜଜ୍ଞ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍
ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଏପରି, ଅନସୂୟା ଅତ୍ରିଙ୍କର ପାପହୀନ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ପ୍ରୀତ୍ଯାଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଭାର୍ଯ୍ଯଯାଂ ଦତ୍ତୋଲିସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପ୍ରୀତିଙ୍କୁ ଡାଟୋଲି ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ପୂର୍ଵ୍ଵଜନ୍ମନି ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ । କର୍ଦମଶ୍ଵାଵରୀଯାଂଶ୍ଵ ସହିଷ୍ଣୁଶ୍ଵ ସୂତତ୍ରଯମ୍
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ—କର୍ଦ୍ଦମ, ଶ୍ୱାବରୀୟ ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
କ୍ଷମା ତୁ ସୁଷୁଵେ ଭାର୍ଯ୍ଯା ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । କ୍ରତୋଶ୍ଵ ସନ୍ନତିର୍ଭାର୍ଯ୍ଯା ବାଲଖିଲ୍ଯାନସୂଯତ
ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପତ୍ନୀ କ୍ଷମା ଜନ୍ମ ଦେଲେ । କ୍ରତୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଷଷ୍ଟିର୍ଯାନି ସହସ୍ତ୍ରାଣି ଯତୀନାମୂଦ୍ଧ୍ଵ ରେତସାମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠପର୍ଵ୍ଵମାତ୍ରାଣାଂ ଜଲଦୂଭାସ୍କରତେଜସାମ୍
ଉପରକୁ ବହିଥିବା ଶୁକ୍ର ଥିବା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ତପସ୍ବୀ, ଅଙ୍ଗୁଠିର ଯୋଡ଼ା ଲମ୍ବା, ଜଳ, ଧୂଆଁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଜନ୍ମ ହେଲେ ।
ଊର୍ଜ୍ଜାଯାଞ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଠସ୍ଯ ସପ୍ତାଜାଯନ୍ତ ଵୈ ସୁତାଃ । ରଜୋଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ଵବାହୁଶ୍ଵ ଵସନଶ୍ଵାନଘସ୍ତଥା
ଉର୍ଜ୍ଜାଙ୍କର ପତି ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ସାତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ରଜୋଗାତ୍ର, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ବସନା ଓ ଅନଘ ଓଁ ।
ସୁତପାଃ ଶୁକ୍ର ଇତ୍ଯେତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ସପ୍ତର୍ଷଯୋଽମଲାଃ । ଯୋଽସାଵଗ୍ନିରଭିମାନୀ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତନଯୋଽଗ୍ରଜଃ
ସୁତପା ଓ ଶୁକ୍ର—ଏମାନେ ସାତି ନିର୍ମଳ ଋଷି । ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ଅଧିପତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ।
ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵାହା ସୁତାଂଲ୍ଲେଭେ ତ୍ରୀଣୁଦାରୌଜସୋ ଦ୍ରିଜ । ପାଵକଂ ପାଵମାନଞ୍ଚ ଶୁଚିଞ୍ଚାପି ଜଲାଶିନମ୍
ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ମାଧ୍ୟମରେ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ପାବକ, ପାବମାନା ଓ ଶୁଚି, ଯିଏ ଜଳ ଖାଉଛନ୍ତି ।
ତେଷାନ୍ତୁ ସନ୍ତତାଵନ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଜ୍ଵ ପଞ୍ଚ ଚ । ଏଵମେକୋନପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଵହ୍ନଯଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ୍ପରାରେ ଚାଲି ଚାଲି ଚଉଳିଶି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଏଭଳି ଏକାନ୍ନ ପାଞ୍ଚାଶି ଅଗ୍ନି ଗଣନା କରାଯାଇଛି ।
କଥ୍ଯନ୍ତେ ଵହ୍ନଯଶ୍ଚୈତେ ପିତା ପୁତ୍ରତ୍ରଯଞ୍ଚ ଯତ୍ । ପିତରୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଯେ ମଯା ତଵ
ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ପିତା ଓ ତିନି ପୁଅ ଭାବରେ କଥାହୋଇଛନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିତ ପିତୃମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି ।