ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପ୍ରଣତୈରମରୈର୍ହରିଃ । ପ୍ରସନ୍ନଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଗଵାନିଦମାହ ସ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ଏପରି ନମସ୍କାର କରିଥିବା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ହରି, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତେଜସୋ ଭଵତାଂ ଦେଵାଃ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯୁପବୃ ହଣମ୍ । ଵଦାମ୍ଯହଂ ଯତ୍ କ୍ରିଯତାଂ ଭଵଦ୍ଭିସ୍ତଦିଦ ସୁରାଃ
ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଫେରାଇଦେବି; କହ, ଦେବମାନେ, ତୁମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଆନୀଯ ସହିତା ଦତ୍ଯୈଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ସକଲୌଷଧୀଃ । ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ କୃତ୍ଵା ନେତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍
ସମସ୍ତ ଔଷଧିମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ନେଇ, କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଆଣ; ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥାନା ଭାବେ ଏବଂ ବାସୁକିକୁ ଦୂରି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର।
ମଥ୍ଯତାମଭୃତଂ ଦେଵାଃ ସହାଯେ ମଯ୍ଯଵସ୍ଥିତେ । ସାମପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଦୈତେଯାସ୍ତତ୍ର ସାହାଯ୍ଯକର୍ମଣି
ଦେବମାନେ ମୋ ସହଯୋଗରେ ସାଗର ମଥନ କରନ୍ତୁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ଯ ଭାବରେ ଏହି କାମରେ ଯୋଗ ଦେଉ।
ସାମାନ୍ଯଫଲଭୋକ୍ତାରୋ ଯୂଯଂ ଵାଚ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯଥ ମଥ୍ଯମାନେ ଚ ତତ୍ରାବ୍ଧୌ ଯତୂ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତେଽମୃତମ୍
ତୁମେ ସାଧାରଣ ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ କହିଯିବ; ଏବଂ ସାଗର ମଥନ କରାଯିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ—
ତତ୍ପାନାଦ୍ ବଲିନୋ ଯୂଯମମରାଶ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯଥ । ତଥା ଚାହଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ତ୍ରିଦଶାଵିଦ୍ରିଷଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତ୍ଯମୃତଂ ଦେଵାଃ କେଵଲଂ କ୍ଲେଶଭାଗିନଃ
ସେ ଅମୃତ ପିଇ ଦେବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅମର ହେବେ; ଏବଂ ମୁଁ ଏପରି କରିବି ଯେ, ଦେବମାନେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟମାନେ ଅମୃତ ପାଇବେନାହିଁ, କେବଳ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବେ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ଦେଵଦେଵେନ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ତତଃ ସୁରାଃ । ସନ୍ଧାନମସୁରୈଃ କୃତ୍ଵା ଯତ୍ନଵନ୍ତୋଽମୃତେଽଭଵନ୍
ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାହା ପରେ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ସମ୍ଝୌତା କରି, ଅମୃତ ପାଇଁ ଏକସাথে ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ।
ନାନୌଷଧୀଃ ସମାନୀଯ ଦେଵ-ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା କ୍ଷିରାବ୍ଧୀପଯସି ଶରଦଭ୍ରାମଲତ୍ଵିଷି
ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧୀ ଏକଠା କରି, ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ସେଗୁଡିକୁ ଶରତ୍ ମେଘ ଓ ଲତା ପରି ଚମକୁଥିବା କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ ନେତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଵାସୁକିମ୍ । ତତୋ ମଥିତୁମାରବ୍ଧା ମୈତ୍ରୈଯ ତରସାମୃତମ୍
ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥାନା ଲାଠି ଭାବେ ଏବଂ ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସି ଭାବେ ନେଇ, ସେମାନେ ଅମୃତ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ମଥନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୈତ୍ରୟ।
ଵିବୁଧାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଯତଃ ପୁଚ୍ଛଂ ତତଃକୃତାଃ । କୃଷ୍ଣେନ ଵାସୁକେର୍ଦୈତ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵକାଯେ ନିଵେଶିତାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠି ହୋଇ ବାସୁକିଙ୍କ ପୁଛକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ବାସୁକିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦିଗରେ ରଖାଯାଇଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ଫଣନିଃ ଶ୍ଵାସ- ଵହ୍ନିନାପହତତ୍ଵିଷଃ । ନିସ୍ତେଜସୋଽସୁରାଃ ସର୍ଵେ ବଭୁଵୁରମିତଦ୍ଯୁ ତେ
ବାସୁକିଙ୍କ ଫଣାରୁ ନିସ୍କାସିତ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ସେ ଦିନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତେନୈଵ ମୁଖନିଃଶାସ-ଵାଯୁନାସ୍ତବଲାହକୈଃ ପୁଚ୍ଛପ୍ରଦେଶେ ଵର୍ଷଦ୍ଭିସ୍ତଥା ଚାପ୍ଯାଯିତାଃ ସୁରାଃ
ବାସୁକିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ନିସ୍କାସିତ ବାୟୁରେ ଗାଢ଼ ମେଘ ଗଠିତ ହୋଇ, ପୁଛ ଦିଗରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଶିତଳ ଓ ତରଳ ହେଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦମଧ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ କୂର୍ମ୍ମରୂପୋ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ମନ୍ଥନାଦ୍ରେ ରଧିଷ୍ଠାନଂ ଭ୍ରମତୋଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ
କ୍ଷୀରସାଗରର ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ହରି ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପରେ ମଥନ ପର୍ବତର ଆଧାର ହେଇ ରହିଲେ, ମହାମୁନି।
ରୂପେଣାନ୍ଯେନ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ଚକର୍ଷ ଭୋଗିରାଜାନଂ ଦୈତ୍ଯମଧ୍ଯେଽପରେଣ ଚ
ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପରେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଭଗିରାଜକୁ ଟାଣିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ରୂପ ନେଇଲେ।
ଉପର୍ଯ୍ଯକ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଶୈଲଂ ବୃହଦୂରୂପେଣ କେଶଵଃ । ତଥାପରେଣ ମୈତ୍ରଯ ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ସୁରାସୁରୈଃ
ବିଶାଳ ରୂପରେ, କେଶବ ପର୍ବତକୁ ଉପରୁ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ, ମୈତ୍ରୟ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ନେଇଲେ।
ତେଜସା ନାଗରାଜାନଂ ତଥାପ୍ଯାଯିତଵାନ୍ ହରିଃ । ଅନ୍ଯେନ ତେଜସା ଦେଵାନ୍ ଉପବୃଂ ହିତଵାନ୍ ଵିଭୁଃ
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ହରି ନାଗରାଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲେ; ଆଉ ଏକ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଦେବତାମାନେକୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ।
ମଥ୍ଯମାନେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଦେଵ-ଦାନଵୈଃ । ହଵିର୍ଧାମାଭଵତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵ ସୁରଭିଃ ସୁରପୂଜିତା
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତ ସୁରଭି, ହବି ଦେବାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଜଗ୍ମୁର୍ମ୍ମୁଦଂ ତତୋ ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚ ମହାମୁନେ । ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତଚେତସଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣାଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି; ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲା।
କିମେତଦିତି ସଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ଚିନ୍ତଯତାଂ ତତଃ । ବଭୂଵ ଵାରୁଣୋ ଦେଵୀ ମଦାଧୂର୍ଣିତଲୋଚନା
ଯେଉଁଠାରେ ସଦ୍ଭାବନା ଥିବା ଦେବମାନେ ଦିବି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — 'ଏହା କଣ?' — ତାହା ପରେ ମଦରେ ମତାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବାରୁଣୀ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କୃତାଵର୍ତ୍ତାତୂ ତତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷୀରୋଦାଦୂ ଵାସଯନ୍ ଜଗତ୍ । ଗନ୍ଧେନ ପାରିଜାତୋଽଭୂଦୂ ଦେଵସ୍ତ୍ରୀନନ୍ଦସ୍ତରୁଃ
ତାପରେ, କ୍ଷୀରସାଗରର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରୁ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଦେଇ, ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ତିନିପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପାରିଜାତ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ରୂପୌଦାର୍ଯ୍ଯଗୁଣୋପେତସ୍ତତଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ଗଣଃ । କ୍ଷୀରୋଦଧେଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମୈତ୍ରଯ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ
ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ତାପରେ ଅପସରାମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଦଳ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମୈତ୍ରୟ।
ତତଃ ଶୀତାଂଶୁରଭଵଜୂଜଗୃହେ ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଜଗୃହୁଶ୍ଚ ଵିଷଂ ନାଗାଃ କ୍ଷୀରୋଦାଜ୍ଵ ସମୁତ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ତୁମେ, ମହେଶ୍ୱର, ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ନାଗମାନେ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଷକୁ ନେଇଲେ।
ତତୋ ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ଦେଵଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବରଧରସ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଵିଭ୍ରତ୍କମଣ୍ଡଲୁଂ ପୁର୍ଣମମୃତସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଧନ୍ବନ୍ତରି ଦେବତା, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ପୂର୍ଣ୍ଣ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି, ନିଜେ ଅମୃତ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵସ୍ଥମନସ୍କାସ୍ତେ ସର୍ଵ୍ଵେ ଦୈତେଯ-ଦାନଵାଃ । ବଭୂଵୁର୍ମ୍ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ମୈତ୍ରେଯ ମୁତିଭିଃ ସହ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ, ମୈତ୍ରୟ।
ତତଃ ସ୍ଫୁରତ୍କାନ୍ତିମତୀ ଵିକାସିକମଲେ ସ୍ଥିତା । ଶ୍ରୀର୍ଦେଵୀ ପଯସସ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍ଥିତା ଭୃତପଂକଜା
ତାପରେ ଚମକୁଥିବା ରୂପରେ, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ପାଣିରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏହି ପଦ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲା।
ତାଂ ତୁଷ୍ଟୁ ଵୁର୍ମ୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତେନେ ମହର୍ଷଯଃ । ଵିଶାଵସୁମୁଖାସ୍ତସ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପୁରତୋ ଜଗୁଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶ୍ରୀ ସୁକ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାଙ୍କ ପାଖରେ, ବିଶାବସୁ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଘୃତାଚୀପ୍ରମୁଖା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ । ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତସ୍ତୋଯୈଃ ସ୍ନାନାର୍ଥମୁପତସ୍ଥିରେ
ଘୃତାଚୀ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପାଇଁ ଜଳ ନେଇ ଆସିଲେ।
ଦୀଗୂଗଜା ହେମପାତ୍ରସ୍ଥମ୍ ଆଦାଯ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍ । ସ୍ନାପଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକାମମ୍ଲହେଶ୍ଵରୀମ୍
ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସୁନା ଭାଣ୍ଡାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମାଳିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦୋ ରୁପଧୃକ୍ ତସ୍ଯୈ ମାଲାମମ୍ଲାନପଙ୍କଜାମ୍ । ଦଦୌ ଵିଭୂଷଣାନ୍ଯଙ୍ଗ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚକାର ଚ
କ୍ଷୀରସାଗର ଦେହ ଧରି, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୟ ନହୋଇଥିବା ପଦ୍ମର ମାଳା ଦେଲେ; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କ ଶରୀର ପାଇଁ ଭୂଷଣ ତିଆରି କଲେ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରା ସ୍ନାତା ଭୂଷଣଭୂଷିତା । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵାନାଂ ଯଯୌ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଂ ହରେଃ
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ହରିଙ୍କ ଛାତିକୁ ଯାଇଲେ।