ଏଵ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ଭଗଵାଞ୍ଛରଙ୍ଵଚକ୍ରଧୂକ୍ । ଜଗାମ ଦର୍ଶନଂ ତେଷାଂ ମୈତ୍ରେଯ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଶଂସା ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଶାରଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ପରମେଶ୍ୱର ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ତଦା ଦେଵାଃ ଶର୍ଙ୍ଵଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ଅପୂର୍ଵ୍ଵରୂପସଂସ୍ଥାନଂ ତେଜସାଂ ରାଶିମୂର୍ଜ୍ଜିତମ୍
ସେତିକି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶାରଙ୍ଗଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଓ ଆକାରରେ, ତେଜର ଏକ ଭାରି ରାଶି ଭଳି।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଣତାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ସଂକ୍ଷୋଭସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ପିତାମହପୁରୋଗମାଃ
ପ୍ରଥମେ ନମସ୍କାର କରି, ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମୋ ନମୋଽଵିଶେଷସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ଵଂ ପିନାକଧୃକ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵମଗ୍ରିଃ ପଵନୋ ଵରୁଣଃ ସଵିତା ଯମଃ
ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର ଅବିଶେଷ ଆପଣଙ୍କୁ; ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ), ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପବନ, ଵରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯମ।
ଵସଵୋ ମରୁତଃ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵଗଣା ଭଵାନ୍ । ଯୋଽଯଂ ତଵାଗତୋ ଦେଵ ସମୀପଂ ଦେଵତାଗଣଃ
ଆପଣ ବସୁମାନେ, ମରୁତମାନେ, ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ; ଏହି ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ସ ତ୍ଵମେଵ ଜଗତ୍ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟା ଯତଃ ସର୍ଵ୍ଵଗତୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଵଷଟୂକାରସ୍ତ୍ଵମୋଙ୍କରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆପଣ ଏକା; କାରଣ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ; ଆପଣ ଯଜ୍ଞ, 'ବଷଟ୍' ଶବ୍ଦ, 'ଓଁ' ଓ ପ୍ରଜାପତି।
ଵେଦ୍ଯାଵେଦ୍ଯଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵନ୍ମଯଞ୍ଚାଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ତ୍ଵାମତ୍ର ଶରଣାଂ ଵିଷ୍ଣୋ ପ୍ରଯାତା ଦୈତ୍ଯନିର୍ଜ୍ଜିତାଃ
ଆପଣ ଜାଣିବା ଓ ଜଣାଯିବା, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ କରିଛି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।
ଵଯଂ ପ୍ରସୀଦ ସର୍ଵାତ୍ମଂସ୍ତେଜସ୍ଯାପ୍ଯାଯଯସ୍ଵ ନଃ । ତାଵଦର୍ତ୍ତିସ୍ତଥା ଵାଞ୍ଛା ତାଵନ୍ମୋହସ୍ତଥାସୁଖମ୍
ହେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଆମେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ ଆମେ ଶକ୍ତି ଫେରାଇବାକୁ ଚାହୁଁ। ଆମର ଦୁଃଖ, ଇଚ୍ଛା, ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଅଯ୍ଯନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁ।
ଯାଵନ୍ନାଯାତି ଶରଣଂ ତ୍ଵାମଶେଷାଘନାଶନମ୍ । ତ୍ଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମନ୍ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ନଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସି ନିଖିଳ ପାପ ନାଶ କରୁନାହିଁ, ହେ କୃପାମୟ, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଶରଣଗତ ହୋଇଛୁ, ଆମେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ତେଜସାଂ ନାଥ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଵଶତ୍ତ୍ଯାପ୍ଯାଯନଂ କୁରୁ
ହେ ସମସ୍ତ ତେଜର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି ଫେରାଇଦିଅନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ପ୍ରଣତୈରମରୈର୍ହରିଃ । ପ୍ରସନ୍ନଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଗଵାନିଦମାହ ସ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ଏପରି ନମସ୍କାର କରିଥିବା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ହରି, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତେଜସୋ ଭଵତାଂ ଦେଵାଃ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯୁପବୃ ହଣମ୍ । ଵଦାମ୍ଯହଂ ଯତ୍ କ୍ରିଯତାଂ ଭଵଦ୍ଭିସ୍ତଦିଦ ସୁରାଃ
ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଫେରାଇଦେବି; କହ, ଦେବମାନେ, ତୁମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଆନୀଯ ସହିତା ଦତ୍ଯୈଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ସକଲୌଷଧୀଃ । ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ କୃତ୍ଵା ନେତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍
ସମସ୍ତ ଔଷଧିମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ନେଇ, କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଆଣ; ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥାନା ଭାବେ ଏବଂ ବାସୁକିକୁ ଦୂରି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର।
ମଥ୍ଯତାମଭୃତଂ ଦେଵାଃ ସହାଯେ ମଯ୍ଯଵସ୍ଥିତେ । ସାମପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଦୈତେଯାସ୍ତତ୍ର ସାହାଯ୍ଯକର୍ମଣି
ଦେବମାନେ ମୋ ସହଯୋଗରେ ସାଗର ମଥନ କରନ୍ତୁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ଯ ଭାବରେ ଏହି କାମରେ ଯୋଗ ଦେଉ।
ସାମାନ୍ଯଫଲଭୋକ୍ତାରୋ ଯୂଯଂ ଵାଚ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯଥ ମଥ୍ଯମାନେ ଚ ତତ୍ରାବ୍ଧୌ ଯତୂ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତେଽମୃତମ୍
ତୁମେ ସାଧାରଣ ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ କହିଯିବ; ଏବଂ ସାଗର ମଥନ କରାଯିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ—
ତତ୍ପାନାଦ୍ ବଲିନୋ ଯୂଯମମରାଶ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯଥ । ତଥା ଚାହଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ତ୍ରିଦଶାଵିଦ୍ରିଷଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତ୍ଯମୃତଂ ଦେଵାଃ କେଵଲଂ କ୍ଲେଶଭାଗିନଃ
ସେ ଅମୃତ ପିଇ ଦେବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅମର ହେବେ; ଏବଂ ମୁଁ ଏପରି କରିବି ଯେ, ଦେବମାନେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟମାନେ ଅମୃତ ପାଇବେନାହିଁ, କେବଳ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିବେ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ଦେଵଦେଵେନ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ତତଃ ସୁରାଃ । ସନ୍ଧାନମସୁରୈଃ କୃତ୍ଵା ଯତ୍ନଵନ୍ତୋଽମୃତେଽଭଵନ୍
ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାହା ପରେ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ସମ୍ଝୌତା କରି, ଅମୃତ ପାଇଁ ଏକସাথে ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ।
ନାନୌଷଧୀଃ ସମାନୀଯ ଦେଵ-ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା କ୍ଷିରାବ୍ଧୀପଯସି ଶରଦଭ୍ରାମଲତ୍ଵିଷି
ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧୀ ଏକଠା କରି, ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ସେଗୁଡିକୁ ଶରତ୍ ମେଘ ଓ ଲତା ପରି ଚମକୁଥିବା କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ ନେତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଵାସୁକିମ୍ । ତତୋ ମଥିତୁମାରବ୍ଧା ମୈତ୍ରୈଯ ତରସାମୃତମ୍
ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥାନା ଲାଠି ଭାବେ ଏବଂ ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସି ଭାବେ ନେଇ, ସେମାନେ ଅମୃତ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ମଥନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୈତ୍ରୟ।
ଵିବୁଧାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଯତଃ ପୁଚ୍ଛଂ ତତଃକୃତାଃ । କୃଷ୍ଣେନ ଵାସୁକେର୍ଦୈତ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵକାଯେ ନିଵେଶିତାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠି ହୋଇ ବାସୁକିଙ୍କ ପୁଛକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ବାସୁକିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦିଗରେ ରଖାଯାଇଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ଫଣନିଃ ଶ୍ଵାସ- ଵହ୍ନିନାପହତତ୍ଵିଷଃ । ନିସ୍ତେଜସୋଽସୁରାଃ ସର୍ଵେ ବଭୁଵୁରମିତଦ୍ଯୁ ତେ
ବାସୁକିଙ୍କ ଫଣାରୁ ନିସ୍କାସିତ ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ସେ ଦିନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତେନୈଵ ମୁଖନିଃଶାସ-ଵାଯୁନାସ୍ତବଲାହକୈଃ ପୁଚ୍ଛପ୍ରଦେଶେ ଵର୍ଷଦ୍ଭିସ୍ତଥା ଚାପ୍ଯାଯିତାଃ ସୁରାଃ
ବାସୁକିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ନିସ୍କାସିତ ବାୟୁରେ ଗାଢ଼ ମେଘ ଗଠିତ ହୋଇ, ପୁଛ ଦିଗରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଶିତଳ ଓ ତରଳ ହେଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦମଧ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ କୂର୍ମ୍ମରୂପୋ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ମନ୍ଥନାଦ୍ରେ ରଧିଷ୍ଠାନଂ ଭ୍ରମତୋଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ
କ୍ଷୀରସାଗରର ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ହରି ନିଜେ କୂର୍ମ ରୂପରେ ମଥନ ପର୍ବତର ଆଧାର ହେଇ ରହିଲେ, ମହାମୁନି।
ରୂପେଣାନ୍ଯେନ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ଚକର୍ଷ ଭୋଗିରାଜାନଂ ଦୈତ୍ଯମଧ୍ଯେଽପରେଣ ଚ
ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପରେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଭଗିରାଜକୁ ଟାଣିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ରୂପ ନେଇଲେ।
ଉପର୍ଯ୍ଯକ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଶୈଲଂ ବୃହଦୂରୂପେଣ କେଶଵଃ । ତଥାପରେଣ ମୈତ୍ରଯ ଯନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ସୁରାସୁରୈଃ
ବିଶାଳ ରୂପରେ, କେଶବ ପର୍ବତକୁ ଉପରୁ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ, ମୈତ୍ରୟ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ନେଇଲେ।
ତେଜସା ନାଗରାଜାନଂ ତଥାପ୍ଯାଯିତଵାନ୍ ହରିଃ । ଅନ୍ଯେନ ତେଜସା ଦେଵାନ୍ ଉପବୃଂ ହିତଵାନ୍ ଵିଭୁଃ
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ହରି ନାଗରାଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲେ; ଆଉ ଏକ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଦେବତାମାନେକୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ।
ମଥ୍ଯମାନେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଦେଵ-ଦାନଵୈଃ । ହଵିର୍ଧାମାଭଵତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵ ସୁରଭିଃ ସୁରପୂଜିତା
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତ ସୁରଭି, ହବି ଦେବାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଜଗ୍ମୁର୍ମ୍ମୁଦଂ ତତୋ ଦେଵା ଦାନଵାଶ୍ଚ ମହାମୁନେ । ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତଚେତସଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣାଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି; ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲା।
କିମେତଦିତି ସଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ଚିନ୍ତଯତାଂ ତତଃ । ବଭୂଵ ଵାରୁଣୋ ଦେଵୀ ମଦାଧୂର୍ଣିତଲୋଚନା
ଯେଉଁଠାରେ ସଦ୍ଭାବନା ଥିବା ଦେବମାନେ ଦିବି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — 'ଏହା କଣ?' — ତାହା ପରେ ମଦରେ ମତାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବାରୁଣୀ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କୃତାଵର୍ତ୍ତାତୂ ତତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କ୍ଷୀରୋଦାଦୂ ଵାସଯନ୍ ଜଗତ୍ । ଗନ୍ଧେନ ପାରିଜାତୋଽଭୂଦୂ ଦେଵସ୍ତ୍ରୀନନ୍ଦସ୍ତରୁଃ
ତାପରେ, କ୍ଷୀରସାଗରର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରୁ, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଦେଇ, ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ତିନିପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପାରିଜାତ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।