ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ପ୍ରଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵରାଜୋଽପି ତଂ ପୁନଃ । ଆରୁହ୍ମ ରାଵତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଯଯାଵମରାଵତୀମ୍
ଏପରି କହି, ମୁନି ଚାଲିଗଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଏଇରାବତରେ ଚଢ଼ି, ଆମରାବତୀକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ନିଃଶ୍ରୀକଂ ସଶକ୍ର ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ମୈତ୍ରୈଯାସୀଦପଧ୍ଵସ୍ତଂ ସଂକ୍ଷୀଣୌଷଧିଵୀରୁଧମ୍
ତାପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୈତ୍ରେୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତିନି ଜଗତ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଔଷଧି ଓ ଗଛପାତା ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲା ।
ନ ଯଜ୍ଞାଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ନ ତପସ୍ଯନ୍ତି ତାପସାଃ । ନ ଚ ଦାନାଦିଧର୍ମଷୁ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତଦା ଜନଃ
ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ହେଉନଥିଲା, ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମକାମ୍ୟ କାମରେ ମନ ଲଗାଇନଥିଲେ।
ନିସତ୍ତ୍ଵା ସକଲା ଲୋକା ଲୋଭାଦ୍ଯୁ ପହତେନ୍ଦିରିଯାଃ । ସ୍ଵଲ୍ପେଽପି ହି ବଭୂଵୁସ୍ତେ ସାଭିଲାଷା ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଅତି ସାନା କଥା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆସାକ୍ତି ରେ ଚଳିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତ୍ଯନୁସାରି ଚ । ନିଃଶ୍ରୀକାଣାଂ କୁତଃ ସତ୍ଵଂ ଵିନା ତେନ ଗୁଣାଃ କୁତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି; ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଜୀବନଶକ୍ତି ପଛରେ ଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିପରି ଜୀବନଶକ୍ତି ରହିପାରିବ? ଏବଂ ଏହା ଛାଡ଼ି ଗୁଣ କିପରି ଥିବ?
ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଭାଵଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗୁଣୌର୍ଵ୍ଵିନା । ଲଙ୍ଵନୀଯଃ ସମସ୍ତସ୍ଯ ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ଭଳି ଗୁଣ ନଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ଅବମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଭଵତ୍ଯପଧ୍ଵସ୍ତମତିର୍ଲଙୂଘିତଃ ପ୍ରଥିତଃ ପୁମାନ୍ ଏଵମତ୍ଯନ୍ତନିଃଶ୍ରୀକେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ତ୍ଵଵର୍ଜ୍ଜିତେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯିଏ ଅପମାନିତ ଓ କୁଖ୍ୟାତ ହୁଏ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧନ-ଏବଂ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚକ୍ରୁ ର୍ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । ଲୋଭାଭିଭୂତା ନିଶ୍ରୀକା ଦୈତ୍ଯାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦାନବ ଓ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଲୋଭରେ ଆବୃତ୍ତ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶ୍ରିଯା ଵିହୀନୈର୍ନିଃ ସତ୍ତ୍ଵୈର୍ଦେଵୈଶ୍ଚକ୍ରୁ ସ୍ତତୋ ରଣମ୍ । ଵିଜିତାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦୈତ୍ଯ ରିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶରଣାଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶରଣ ନେଲେ।
ପିତାମହଂ ମହାଭାଗଂ ହୁତାଶନପୁରୋଗମାଃ । ଯଥାଵତ୍ କଥିତେ ଦେଵୈର୍ବ୍ର ହ୍ମା ପ୍ରାହ ତତଃ ସୁରାନ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ।
ପରାପରେଶଂ ଶରଣାଂ ବ୍ରଜଧ୍ଵମସୁରାର୍ଦ୍ଦନମ୍ । ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିନାଶାନାମହେତୁଂ ହେତୁମୀଶ୍ଵରମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜଗତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅସୁର ନାଶକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ ଏବଂ ଶାସକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ପ୍ରଜାପତିପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁମନନ୍ତମପରାଜିତମ୍ । ପ୍ରଧାନପୁଂସୋରଜଯୋଃ କାରଣଂ କାର୍ଯ୍ଯ ଭୂତଯୋଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜଗତଙ୍କ ମହାପତି, ଅନନ୍ତ ଓ ଅଜୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କର କାରଣ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ।
ପ୍ରଣତାର୍ତ୍ତିହରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ଵଃ ଶ୍ର ଯୋ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଏଵଭୁତଵା ସୁରାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରଂ ତୈରେଵ ସହିତୋ ଯଯୌ
ଯିଏ ଶରଣଗତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମମାନେକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବେ; ଏପରି ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶଃ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ ସମଵେତଃ ପିତାମହଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାଗୁଭିରିଷ୍ଟାଭିଃ ପରାପରପତିଂ ହରିମ୍
ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପିତାମହ ଗଲେ ଏବଂ ଚୟିତ ଶବ୍ଦରେ ପରାପର ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମାମ ସର୍ଵ୍ଵ ସର୍ଵ୍ଵଶମନନ୍ତମଜମଵ୍ଯଯମ୍ । ଲୋକଧାମଧରାଧାରମପ୍ରକାଶମଭଦିନମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତିର ମୂଳ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଜଗତର ଆଧାର, ପୃଥିବୀର ଭିତ୍ତି, ଅପ୍ରକାଶ ଓ ଅଖଣ୍ଡଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ନାରାଯଣମଣୀଯାଂସମଶେଷାଣାନଣୀଯସାମ୍ । ସମସ୍ତାନାଂ ଗରିଷ୍ଠଂ ଯଦୂ ଭୂରାଦୀନାଂ ଗରୀଯସାମ୍
ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ବଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଠାରୁ ବଡ଼ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଯତ୍ର ସର୍ଵ୍ଵ ଯତଃ ସର୍ଵ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନଂ ସତୁପୁରଃସରମ୍ । ସର୍ଵ୍ଵଭୂତଶ୍ଚ ଯୋ ଦେଵଃ ପରାଣାମପି ଯଃ ପରଃ
ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଅଛି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଦେବତା, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ—
ପରଃ ପରସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷାତ୍ ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ଯୋଗିଭିଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ଯୋଽସୌ ମୁକ୍ତିହେତୁର୍ମ୍ମୁକ୍ଷୁଭିଃ
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ, ପରମାତ୍ମାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଯାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି—
ସତ୍ତାଦଯୋ ନ ସନ୍ତୀଶେ ଯତ୍ର ଚ ପ୍ରାକୃତା ଗୁଣାଃ । ସ ଶୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵ୍ଵଶୁଦ୍ଧ ଭ୍ଯଃ ପୁମାନାଦ୍ଯଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
ଯାଙ୍କ ଭିତରେ ସତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଗୁଣ ନାହିଁ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ—ସେ ଆମୋଁକୁ କୃପା କରୁନ୍ତୁ।
କଲା - କାଷ୍ଠା-ନିମେଷାଦିକାଲସୂତ୍ରସ୍ଯ ଗୋଚରେ । ଯସ୍ଯ ଶକ୍ତିର୍ନ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତୁ ସ ନୋ ହରିଃ
କଳା, କଷ୍ଠା, ନିମେଷ ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟର ମାପରେ ଯାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନିର୍ବନ୍ଧିତ ନୁହେଁ, ଯିଏ ପରିଶୁଦ୍ଧ, ସେ ହରି ଆମୋଁକୁ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ପରମେଶୋ ହି ଯଃ ଶୁଦ୍ଧୋଽପ୍ଯୁପଚାରତଃ । ପ୍ରସୀଦତୁ ସ ନୋ ଵିଷ୍ଣୁରାତ୍ମା ଯଃ ସର୍ଵ୍ଵଦେହିନାମ୍
ଯିଏ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକର ଆଚରଣରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଯଃ କାରଣଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ଯ ଞ୍ଚ କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍ । କାର୍ଯ୍ଯାପି ଚ ଯଃ କାର୍ଯ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତୁ ସ ନୋ ହରିଃ
ଯିଏ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ କାରଣର କାରଣ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି—ସେ ହରି ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।
କାର୍ଯ୍ଯକାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଯ ଯଃ କାର୍ଯ୍ଯ ତତ୍କାର୍ଯସ୍ଯାପି ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତତ୍କାର୍ଯ୍ଯକାର୍ଯ୍ଯଭୂତୋ ଯସ୍ତତଶ୍ଚ ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ମ ତମ୍
ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି—କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଯେ ଅବତାରିତ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ।
କାରଣାଂ କାରଣସ୍ଯାପି ତସ୍ଯ କାଂରଣକାରଣମ୍ । ତତ୍କାରଣାନାଂ ହେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ମ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍
ଯିଏ କାରଣମାନଙ୍କର କାରଣ, ଏବଂ ସେ କାରଣର କାରଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ହେଲେ—ସେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁ।
ଭୋକ୍ତାରଂ ଭୋଜ୍ଯଭୂତଞ୍ଜ ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସୃସ୍ଟମେଵ ଚ । କାର୍ଯ୍ଯ କର୍ମ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ତଂ ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ମ ପରଂ ପଦମ୍
ଯିଏ ଭୋକ୍ତା, ଭୋଜ୍ୟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ମର ଫଳ—ସେ ପରମ ପଦକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁ।
ଵିଶୁଦ୍ଧ ବୋଧନଂ ନିତ୍ଯମଜମକ୍ଷଯମଵ୍ଯଯମ୍ । ଅଵ୍ଯକ୍ତମଵିକାରଂ ଯତ୍ ତଦ୍ରିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅପରିଣାମୀ—ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ।
ନ ସ୍ଥୂଲଂ ନ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯନ୍ନ ଵିଶେଷଣଗୋଚରମ୍ । ତତ୍ପଦଂ ପରମଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଣମାମଃ ସଦାମଲମ୍
ଯାହା ନା ଷ୍ଠୂଳ, ନା ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ କୌଣସି ବିଶେଷଣର ଅଧିନ ନୁହେଁ—ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ସଦା ଶୁଦ୍ଧ, ଆମେ ସେଠାକୁ ସମ୍ବିଧାନ କରୁ।
ଯସ୍ଯାଯୁତାଯୁତାଂଶାଂଶେ ଵିଶ୍ଵଶକ୍ତିରିଯଂ ସ୍ଥିତା । ପରଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଯତ୍ ପ୍ରଣମାମସ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍
ଯାହାର ଅନେକ ଅନ୍ଶର ଅନ୍ଶରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବସିଛି—ସେ ଅକ୍ଷୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପକୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁ।
ଯନ୍ନ ଦେଵା ନ ମୁନଯୋ ନ ଚାହଂ ନ ଚ ଶଂକରଃ । ଜାନନ୍ତି ପରମେଶସ୍ଯ ତଦ୍ରିଷ୍ଣୋଃ ପରମ ପଦମ୍
ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଋଷି, ମୁଁ ଓ ଶଙ୍କର ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ—
ଯଦୂ ଯୋଗିନଃ ସଦୋଦୂଯୁକ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯପାପକ୍ଷଯେଽକ୍ଷଯମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଣାଵେ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତଦ୍ରିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ନିଷ୍ଠା ଭାବେ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା ପରେ, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି—