ମାଂ ମନ୍ଯତେଽନ୍ଯୈଃ ସଦୃଶଂ ନ୍ଯୂନଂ ଶକ୍ର ଭଵାନ୍ ଦ୍ରିଜୈଃ । ଅତୋଽଵମାନମସ୍ମାକଂ ମାନିନା ଭଵତା କୃତମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଭାବିଛ; ଏହି ଅହଙ୍କାରରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ ।'
ମଦ୍ଦତ୍ତା ଭଵତା ଯସ୍ମାତ୍ କ୍ଷିପ୍ତା ମାଲା ମହୀତଲେ । ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରନଷ୍ଟଲକ୍ଷ୍ମୀକଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତେ ଭଵତିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ଦିଆ ମାଳାକୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା; ଏହି କାରଣରେ, ତିନି ଜଗତର ଭାଗ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ନଷ୍ଟ ହେବ ।'
ଯସ୍ଯ ସଞ୍ଜାତକୋପସ୍ଯ ଭଯମେତି ଚରାଚରମ୍ । ତଂ ତ୍ଵଂ ମାମତିଗର୍ଵେଣା ଦେଵରାଜାଵମନ୍ଯସେ
'ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା, ଚଳାଚଳ ଜଗତ ଭୟ କରେ; ତୁମେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅତି ଅହଙ୍କାରରେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ ।'
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରଣସ୍କନ୍ଧାଦଵତୀର୍ଯ୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ତଦା ଦୁର୍ଵାସସମକଲ୍ମଷମ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଏଇରାବତର ପিঠିରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତରି, ଦୁର୍ବାସା ନିର୍ମଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯାମାନଃ ସ ତଦା ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୁର୍ଵ୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଆଦରରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ନାହଂ କୃପାଲୁହ୍ଟଦଯୋ ନ ଚ ମାଂ ଭଜତେ କ୍ଷମା । ଅନ୍ଯେ ତେ ମୁନଯଃ ଶକ୍ର ଦୁର୍ଵ୍ଵାସସମଵେହି ମାମ୍
'ମୁଁ କ୍ରୁପାଳୁ ନୁହେଁ, ମୃଦୁ ନୁହେଁ, ମୋର ମନରେ କ୍ଷମା ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋତେ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭଳି ଭାବିନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭଳି ନୁହେଁ ।'
ଗୌତମାଦିବିରନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଗର୍ଵ୍ଵମାପାଦିତୋ ମୁଧା । ଅକ୍ଷାନ୍ତିସାରସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦୁର୍ଵାସସମଵେହି ମାମ୍
'ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅପରାଧରେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଛ; ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା, କ୍ଷମା ନଥିବାର ମୂଳ ଭାବିବା ।'
ଵସିଷ୍ଠାଦ୍ଯଦୈଯାସାରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ କୁର୍ଵ୍ଵଦ୍ଭିରୁଜ୍ଵକୈଃ । ଗର୍ଵ୍ଵ ଗତୋଽସି ଯେନୈଵଂ ମାମପ୍ଯଦ୍ଯାଵମନ୍ଯସେ
'ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାନ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ଲୋକରେ ତୁମେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ଆଜି ମୋତେ ଅବମାନ କରୁଛ ।'
ଜ୍ଵଲଜ୍ଜଟାକଲାପସ୍ଯ ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲଂ ମୁଖମ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେ ମମ ଯୋ ନ ଗତୋ ଭଯମ୍
'ତିନି ଜଗତରେ, ମୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜଟା ଓ ଭୃକୁଟି ଭରିଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, କିଏ ଭୟରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ ?'
ନାହଂ କ୍ଷମିଷ୍ଯେ ବହୁନା କିମୁକ୍ତନ ଶତକ୍ରତୋ । ଵିଡ଼ମ୍ବନାମିମାଂ ଭୂଯଃ କରୋଷ୍ଯନୁନଯାତ୍ମିକାମ୍
'ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବିନାହିଁ; ଅଧିକ କି କହିବି, ଇନ୍ଦ୍ର? ତୁମେ ଆଉ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରି ଶାନ୍ତ କରିପାରିବିନାହିଁ ।'
ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ପ୍ରଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵରାଜୋଽପି ତଂ ପୁନଃ । ଆରୁହ୍ମ ରାଵତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଯଯାଵମରାଵତୀମ୍
ଏପରି କହି, ମୁନି ଚାଲିଗଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଏଇରାବତରେ ଚଢ଼ି, ଆମରାବତୀକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ନିଃଶ୍ରୀକଂ ସଶକ୍ର ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ମୈତ୍ରୈଯାସୀଦପଧ୍ଵସ୍ତଂ ସଂକ୍ଷୀଣୌଷଧିଵୀରୁଧମ୍
ତାପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୈତ୍ରେୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତିନି ଜଗତ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଔଷଧି ଓ ଗଛପାତା ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲା ।
ନ ଯଜ୍ଞାଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ନ ତପସ୍ଯନ୍ତି ତାପସାଃ । ନ ଚ ଦାନାଦିଧର୍ମଷୁ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତଦା ଜନଃ
ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ହେଉନଥିଲା, ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମକାମ୍ୟ କାମରେ ମନ ଲଗାଇନଥିଲେ।
ନିସତ୍ତ୍ଵା ସକଲା ଲୋକା ଲୋଭାଦ୍ଯୁ ପହତେନ୍ଦିରିଯାଃ । ସ୍ଵଲ୍ପେଽପି ହି ବଭୂଵୁସ୍ତେ ସାଭିଲାଷା ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଅତି ସାନା କଥା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆସାକ୍ତି ରେ ଚଳିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତ୍ଯନୁସାରି ଚ । ନିଃଶ୍ରୀକାଣାଂ କୁତଃ ସତ୍ଵଂ ଵିନା ତେନ ଗୁଣାଃ କୁତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି; ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଜୀବନଶକ୍ତି ପଛରେ ଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିପରି ଜୀବନଶକ୍ତି ରହିପାରିବ? ଏବଂ ଏହା ଛାଡ଼ି ଗୁଣ କିପରି ଥିବ?
ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଭାଵଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗୁଣୌର୍ଵ୍ଵିନା । ଲଙ୍ଵନୀଯଃ ସମସ୍ତସ୍ଯ ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ଭଳି ଗୁଣ ନଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ଅବମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଭଵତ୍ଯପଧ୍ଵସ୍ତମତିର୍ଲଙୂଘିତଃ ପ୍ରଥିତଃ ପୁମାନ୍ ଏଵମତ୍ଯନ୍ତନିଃଶ୍ରୀକେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ତ୍ଵଵର୍ଜ୍ଜିତେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯିଏ ଅପମାନିତ ଓ କୁଖ୍ୟାତ ହୁଏ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧନ-ଏବଂ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚକ୍ରୁ ର୍ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । ଲୋଭାଭିଭୂତା ନିଶ୍ରୀକା ଦୈତ୍ଯାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦାନବ ଓ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଲୋଭରେ ଆବୃତ୍ତ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶ୍ରିଯା ଵିହୀନୈର୍ନିଃ ସତ୍ତ୍ଵୈର୍ଦେଵୈଶ୍ଚକ୍ରୁ ସ୍ତତୋ ରଣମ୍ । ଵିଜିତାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦୈତ୍ଯ ରିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶରଣାଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶରଣ ନେଲେ।
ପିତାମହଂ ମହାଭାଗଂ ହୁତାଶନପୁରୋଗମାଃ । ଯଥାଵତ୍ କଥିତେ ଦେଵୈର୍ବ୍ର ହ୍ମା ପ୍ରାହ ତତଃ ସୁରାନ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ।
ପରାପରେଶଂ ଶରଣାଂ ବ୍ରଜଧ୍ଵମସୁରାର୍ଦ୍ଦନମ୍ । ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିନାଶାନାମହେତୁଂ ହେତୁମୀଶ୍ଵରମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜଗତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଅସୁର ନାଶକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ ଏବଂ ଶାସକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ପ୍ରଜାପତିପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁମନନ୍ତମପରାଜିତମ୍ । ପ୍ରଧାନପୁଂସୋରଜଯୋଃ କାରଣଂ କାର୍ଯ୍ଯ ଭୂତଯୋଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜଗତଙ୍କ ମହାପତି, ଅନନ୍ତ ଓ ଅଜୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କର କାରଣ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ।
ପ୍ରଣତାର୍ତ୍ତିହରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ଵଃ ଶ୍ର ଯୋ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଏଵଭୁତଵା ସୁରାନ୍ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରଂ ତୈରେଵ ସହିତୋ ଯଯୌ
ଯିଏ ଶରଣଗତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମମାନେକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବେ; ଏପରି ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶଃ ସର୍ଵ୍ଵୈଃ ସମଵେତଃ ପିତାମହଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାଗୁଭିରିଷ୍ଟାଭିଃ ପରାପରପତିଂ ହରିମ୍
ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପିତାମହ ଗଲେ ଏବଂ ଚୟିତ ଶବ୍ଦରେ ପରାପର ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମାମ ସର୍ଵ୍ଵ ସର୍ଵ୍ଵଶମନନ୍ତମଜମଵ୍ଯଯମ୍ । ଲୋକଧାମଧରାଧାରମପ୍ରକାଶମଭଦିନମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତିର ମୂଳ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଜଗତର ଆଧାର, ପୃଥିବୀର ଭିତ୍ତି, ଅପ୍ରକାଶ ଓ ଅଖଣ୍ଡଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ନାରାଯଣମଣୀଯାଂସମଶେଷାଣାନଣୀଯସାମ୍ । ସମସ୍ତାନାଂ ଗରିଷ୍ଠଂ ଯଦୂ ଭୂରାଦୀନାଂ ଗରୀଯସାମ୍
ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ବଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଠାରୁ ବଡ଼ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଯତ୍ର ସର୍ଵ୍ଵ ଯତଃ ସର୍ଵ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନଂ ସତୁପୁରଃସରମ୍ । ସର୍ଵ୍ଵଭୂତଶ୍ଚ ଯୋ ଦେଵଃ ପରାଣାମପି ଯଃ ପରଃ
ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଅଛି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଦେବତା, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ—
ପରଃ ପରସ୍ମାତ୍ ପୁରୁଷାତ୍ ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ଯୋଗିଭିଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ଯୋଽସୌ ମୁକ୍ତିହେତୁର୍ମ୍ମୁକ୍ଷୁଭିଃ
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ, ପରମାତ୍ମାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ଯାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି—
ସତ୍ତାଦଯୋ ନ ସନ୍ତୀଶେ ଯତ୍ର ଚ ପ୍ରାକୃତା ଗୁଣାଃ । ସ ଶୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵ୍ଵଶୁଦ୍ଧ ଭ୍ଯଃ ପୁମାନାଦ୍ଯଃ ପ୍ରସୀଦତୁ
ଯାଙ୍କ ଭିତରେ ସତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଗୁଣ ନାହିଁ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ—ସେ ଆମୋଁକୁ କୃପା କରୁନ୍ତୁ।
କଲା - କାଷ୍ଠା-ନିମେଷାଦିକାଲସୂତ୍ରସ୍ଯ ଗୋଚରେ । ଯସ୍ଯ ଶକ୍ତିର୍ନ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତୁ ସ ନୋ ହରିଃ
କଳା, କଷ୍ଠା, ନିମେଷ ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟର ମାପରେ ଯାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନିର୍ବନ୍ଧିତ ନୁହେଁ, ଯିଏ ପରିଶୁଦ୍ଧ, ସେ ହରି ଆମୋଁକୁ କୃପା କରନ୍ତୁ।