ଯାଚିତା ତେନ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ମାଲାଂ ଵିଦ୍ଯାଧରାଙ୍ଗନା । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସାଦରଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଓ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀ ମହିଳା ସମ୍ମାନ ସହିତ ମାଳା ଦେଇ, ନମସ୍କାର କଲେ।
ତାମାଦାଯାତ୍ମନୋ ମୂର୍ଧ୍ରି ସ୍ତ୍ରଜମୁନ୍ମତ୍ତରୂପଧୃକ୍ । କୃତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରୋ ମୈତ୍ରଯ ପରିବଭ୍ରାମ ମେଦିନୀମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାଳାଟିକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଉନ୍ମତ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ।
ସ ଦଦର୍ଶ ସମାଯାନ୍ତମୁନ୍ମତ୍ତୈରାଵତସ୍ଥିତମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଦେଵଂ ସହ ଦେଵୈଃ ଶଚୀପତିମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏଇରାବତରେ ବସିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସୁଥିବା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଶଚୀପତି, ମଦ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା।
ତାମାତ୍ମନଃ ସ ଶିରସଃ ସ୍ତ୍ରଜମୁନ୍ମତ୍ତଷଟୂପଦାମ୍ । ଆଦାଯାମରରାଜାଯ ଚିକ୍ଷେପୋନ୍ମତ୍ତଵନ୍ମୁନିଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉନ୍ମତ୍ତ ଭାବରେ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡରୁ ମାଳା ଉଠାଇ, ଅମରରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵାମରାରାଜେନ ସ୍ତ୍ରଗୈରାଵତମୂର୍ଦ୍ଧନି । ନ୍ଯସ୍ତା ରରାଜ କୈଲାସଶିଖରେ ଜାହ୍ନଵୀ ଯଥା
ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମୁନିଙ୍କ ଦିଆ ମାଳାକୁ ନେଇ, ଏଇରାବତର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ । ସେ ମାଳା ଏଇରାବତର ମୁଣ୍ଡରେ ଏପରି ଚମକିଲା, ଯେପରି କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଚମକେ ।
ମଦାନ୍ଧକାରିତାକ୍ଷୋଽସୌ ଗନ୍ଧାକୃଷ୍ଟେନ ଵାରଣାଃ । କରେଣାଘ୍ରାଯ ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ସ୍ରଜଂ ଧରଣୀତଲେ
ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏଇରାବତ, ସୁଗନ୍ଧରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡରେ ମାଳାକୁ ଧରି, ଘ୍ରାଣ କରି, ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା ।
ତତଶ୍ଚୁକ୍ରୋଧ ଭଗଵାତନ୍ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମଃ । ମୈତ୍ରେଯ ଦେଵରାଜଂ ତଂ କ୍ରୁ ଦ୍ଧଶ୍ଚୈତଦୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ପବିତ୍ର ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ କହିଲେ ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ଐଶ୍ଵର୍ଯମତ୍ତ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ନତିସ୍ତବ୍ଧୋଽସି ଵାସଵ । ଶ୍ଵିଯୋ ଧାମ ସ୍ରଜଂ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଦତ୍ତାଂ ନାଭିନନ୍ଦସି
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: 'ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିର ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମନରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଏବଂ ଅହଙ୍କାର ଭରିଛି, ମୁଁ ଦିଆ ମାଳାକୁ, ଭାଗ୍ୟର ଚିହ୍ନ, ତୁମେ ଆଦର କରୁନାହିଁ ।'
ପ୍ରସାଦ ଇତି ନୋକ୍ତଂ ତେ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ହର୍ଷୋତୂଫୁଲ୍ଲକାପୋଲେନ ନ ଚାପି ଶିରସା ଧୃତା
'ତୁମେ "ଧନ୍ୟବାଦ" କହିନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କରିନାହିଁ; ତୁମର ଗାଲ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଥିଲା, ଏବଂ ମାଳାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିନାହିଁ ।'
ମଯା ଦତ୍ତାମିମାଂ ମାଲାଂ ଯସ୍ମାନ୍ନ ବହୁ ମନ୍ଯସେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଶ୍ରୀରତୋ ମୂଢ଼ ଵିନାଶମୁପଯାସ୍ଯତି
'ମୁଁ ଦିଆ ଏହି ମାଳାକୁ ତୁମେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ଏହି ଅବୁଦ୍ଧ, ତୁମ ପାଖରେ ତିନି ଜଗତର ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ।'
ମାଂ ମନ୍ଯତେଽନ୍ଯୈଃ ସଦୃଶଂ ନ୍ଯୂନଂ ଶକ୍ର ଭଵାନ୍ ଦ୍ରିଜୈଃ । ଅତୋଽଵମାନମସ୍ମାକଂ ମାନିନା ଭଵତା କୃତମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଭାବିଛ; ଏହି ଅହଙ୍କାରରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ ।'
ମଦ୍ଦତ୍ତା ଭଵତା ଯସ୍ମାତ୍ କ୍ଷିପ୍ତା ମାଲା ମହୀତଲେ । ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରନଷ୍ଟଲକ୍ଷ୍ମୀକଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତେ ଭଵତିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ଦିଆ ମାଳାକୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା; ଏହି କାରଣରେ, ତିନି ଜଗତର ଭାଗ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ନଷ୍ଟ ହେବ ।'
ଯସ୍ଯ ସଞ୍ଜାତକୋପସ୍ଯ ଭଯମେତି ଚରାଚରମ୍ । ତଂ ତ୍ଵଂ ମାମତିଗର୍ଵେଣା ଦେଵରାଜାଵମନ୍ଯସେ
'ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା, ଚଳାଚଳ ଜଗତ ଭୟ କରେ; ତୁମେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅତି ଅହଙ୍କାରରେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ ।'
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରଣସ୍କନ୍ଧାଦଵତୀର୍ଯ୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ତଦା ଦୁର୍ଵାସସମକଲ୍ମଷମ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଏଇରାବତର ପিঠିରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତରି, ଦୁର୍ବାସା ନିର୍ମଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯାମାନଃ ସ ତଦା ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୁର୍ଵ୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଆଦରରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ନାହଂ କୃପାଲୁହ୍ଟଦଯୋ ନ ଚ ମାଂ ଭଜତେ କ୍ଷମା । ଅନ୍ଯେ ତେ ମୁନଯଃ ଶକ୍ର ଦୁର୍ଵ୍ଵାସସମଵେହି ମାମ୍
'ମୁଁ କ୍ରୁପାଳୁ ନୁହେଁ, ମୃଦୁ ନୁହେଁ, ମୋର ମନରେ କ୍ଷମା ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋତେ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭଳି ଭାବିନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭଳି ନୁହେଁ ।'
ଗୌତମାଦିବିରନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଗର୍ଵ୍ଵମାପାଦିତୋ ମୁଧା । ଅକ୍ଷାନ୍ତିସାରସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦୁର୍ଵାସସମଵେହି ମାମ୍
'ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅପରାଧରେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଛ; ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା, କ୍ଷମା ନଥିବାର ମୂଳ ଭାବିବା ।'
ଵସିଷ୍ଠାଦ୍ଯଦୈଯାସାରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ କୁର୍ଵ୍ଵଦ୍ଭିରୁଜ୍ଵକୈଃ । ଗର୍ଵ୍ଵ ଗତୋଽସି ଯେନୈଵଂ ମାମପ୍ଯଦ୍ଯାଵମନ୍ଯସେ
'ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାନ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ଲୋକରେ ତୁମେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ଆଜି ମୋତେ ଅବମାନ କରୁଛ ।'
ଜ୍ଵଲଜ୍ଜଟାକଲାପସ୍ଯ ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲଂ ମୁଖମ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେ ମମ ଯୋ ନ ଗତୋ ଭଯମ୍
'ତିନି ଜଗତରେ, ମୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜଟା ଓ ଭୃକୁଟି ଭରିଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, କିଏ ଭୟରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ ?'
ନାହଂ କ୍ଷମିଷ୍ଯେ ବହୁନା କିମୁକ୍ତନ ଶତକ୍ରତୋ । ଵିଡ଼ମ୍ବନାମିମାଂ ଭୂଯଃ କରୋଷ୍ଯନୁନଯାତ୍ମିକାମ୍
'ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବିନାହିଁ; ଅଧିକ କି କହିବି, ଇନ୍ଦ୍ର? ତୁମେ ଆଉ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରି ଶାନ୍ତ କରିପାରିବିନାହିଁ ।'
ଇତ୍ଯୁତ୍ତଵା ପ୍ରଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵରାଜୋଽପି ତଂ ପୁନଃ । ଆରୁହ୍ମ ରାଵତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଯଯାଵମରାଵତୀମ୍
ଏପରି କହି, ମୁନି ଚାଲିଗଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଏଇରାବତରେ ଚଢ଼ି, ଆମରାବତୀକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ନିଃଶ୍ରୀକଂ ସଶକ୍ର ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ମୈତ୍ରୈଯାସୀଦପଧ୍ଵସ୍ତଂ ସଂକ୍ଷୀଣୌଷଧିଵୀରୁଧମ୍
ତାପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୈତ୍ରେୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତିନି ଜଗତ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଔଷଧି ଓ ଗଛପାତା ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲା ।
ନ ଯଜ୍ଞାଃ ସଂପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ନ ତପସ୍ଯନ୍ତି ତାପସାଃ । ନ ଚ ଦାନାଦିଧର୍ମଷୁ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତଦା ଜନଃ
ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ହେଉନଥିଲା, ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମକାମ୍ୟ କାମରେ ମନ ଲଗାଇନଥିଲେ।
ନିସତ୍ତ୍ଵା ସକଲା ଲୋକା ଲୋଭାଦ୍ଯୁ ପହତେନ୍ଦିରିଯାଃ । ସ୍ଵଲ୍ପେଽପି ହି ବଭୂଵୁସ୍ତେ ସାଭିଲାଷା ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗୁଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଅତି ସାନା କଥା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆସାକ୍ତି ରେ ଚଳିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଭୂତ୍ଯନୁସାରି ଚ । ନିଃଶ୍ରୀକାଣାଂ କୁତଃ ସତ୍ଵଂ ଵିନା ତେନ ଗୁଣାଃ କୁତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି; ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଜୀବନଶକ୍ତି ପଛରେ ଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିପରି ଜୀବନଶକ୍ତି ରହିପାରିବ? ଏବଂ ଏହା ଛାଡ଼ି ଗୁଣ କିପରି ଥିବ?
ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଭାଵଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଣାଂ ଗୁଣୌର୍ଵ୍ଵିନା । ଲଙ୍ଵନୀଯଃ ସମସ୍ତସ୍ଯ ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ଭଳି ଗୁଣ ନଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ଅବମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଭଵତ୍ଯପଧ୍ଵସ୍ତମତିର୍ଲଙୂଘିତଃ ପ୍ରଥିତଃ ପୁମାନ୍ ଏଵମତ୍ଯନ୍ତନିଃଶ୍ରୀକେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ତ୍ଵଵର୍ଜ୍ଜିତେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯିଏ ଅପମାନିତ ଓ କୁଖ୍ୟାତ ହୁଏ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧନ-ଏବଂ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ବଲୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚକ୍ରୁ ର୍ଦୈତେଯଦାନଵାଃ । ଲୋଭାଭିଭୂତା ନିଶ୍ରୀକା ଦୈତ୍ଯାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦାନବ ଓ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଲୋଭରେ ଆବୃତ୍ତ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶ୍ରିଯା ଵିହୀନୈର୍ନିଃ ସତ୍ତ୍ଵୈର୍ଦେଵୈଶ୍ଚକ୍ରୁ ସ୍ତତୋ ରଣମ୍ । ଵିଜିତାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଦୈତ୍ଯ ରିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ଶରଣାଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନଶକ୍ତି ହୀନ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶରଣ ନେଲେ।
ପିତାମହଂ ମହାଭାଗଂ ହୁତାଶନପୁରୋଗମାଃ । ଯଥାଵତ୍ କଥିତେ ଦେଵୈର୍ବ୍ର ହ୍ମା ପ୍ରାହ ତତଃ ସୁରାନ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ।