ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରଦୀପୋଽସୌ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ । ଲତାଭୂତା ଜଗନ୍ମାତା ଶ୍ରୀର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ରୁମସଂଜ୍ଞିତଃ ॥ ୧,୮.
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଏହି ପ୍ରଦୀପ ହେଉଛି ହରି, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ; ଲତାରୂପ ଜଗନ୍ମାତା ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଓ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛି ଗଛର ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଵିଭାଵରୀ ଶ୍ରୀର୍ଦିଵସୋ ଦେଵଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ଵରପ୍ରଦୋ ଵରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵଧୂଃ ପଦ୍ମଵନାଲ ଯା ॥ ୧,୮.
ବିଭାବରୀ ହେଉଛି ଶ୍ରୀ, ଦିବସ ହେଉଛି ଦେବତା ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ; ଦାନଦାତା ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ବଧୂ ହେଉଛି ପଦ୍ମବନରେ ବସୁଥିବା ସେ।
ନଦସ୍ଵରୂପୀ ଭଗଵାଞ୍ଛ୍ରୀର୍ନଦୀରୂପସଂସ୍ଥିତା । ଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ପତାକା କମଲାଲଯା ॥ ୧,୮.
ନଦୀରୂପ ଭଗବାନ, ଶ୍ରୀ ନଦୀରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଧ୍ୱଜ ହେଉଛି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ପତାକା ହେଉଛି କମଳାଳୟା।
ତୃଷ୍ଣା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜଗନ୍ନାଥୋ ଲୋଭୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ । ରତୀ ରାଗଶ୍ଚ ମୈତ୍ରେଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗୋଵିନ୍ଦ ଏଵ ଚ ॥ ୧,୮.
ତୃଷ୍ଣା ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରାୟଣ; ରତି ଓ ରାଗ, ମୈତ୍ରେୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ।
କିଂ ଚାତିବହୁନୋକ୍ତେନ ସଂକ୍ଷେପେଣେଦମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୮.
ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି କଥା କହାଯାଇଛି।
ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଦୌ ପୁନ୍ନାମା ଭଗଵାନ୍ହରିଃ । ସ୍ତ୍ରୀନାମ୍ନୀ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ନାନଯୋର୍ଵିଦ୍ଯତେ ପରମ୍ ॥ ୧,୮.
ଦେବତା, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରୁଷ ନାମ ହେଉଛି ଭଗବାନ ହରି; ଜନାନୀ ନାମ ହେଉଛି ଶ୍ରୀ, ଏହି ଦୁଇଟି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଇଦଞ୍ଚ ଶ୍ଵୃଣ ମୈତ୍ରେଯ ଯତ୍ ପୃଷ୍ଟୋଽହମିହ ତ୍ଵଯା । ଶ୍ରୀସମ୍ବଦ୍ଧ ମଯା ହ୍ମ ତଚ୍ଛ୍ର ତମାସୀନୂମରୀଚିତଃ
ପରାଶର କହିଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଶ୍ରୀ ସଂପର୍କିତ ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏହା ମୁଁ କହିବି।
ଦୁର୍ଵ୍ଵାସାଃ ଶଙ୍କରସ୍ଯାଂଶଶ୍ଚଚାର ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ସ ଦଦର୍ଶ ସ୍ତ୍ରଜଂ ଦିଵ୍ଯାମଷିର୍ଵିଦ୍ଯାଧରୀକରେ
ଦୁର୍ବାସା, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅଂଶ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଏକ ବିଦ୍ୟାଧରୀଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲା।
ସନ୍ତାନାକାନାମଖିଲଂ ଯସ୍ଯା ଗନ୍ଧେନ ଵାସିତମ୍ । ଅତିସେଵ୍ଯମଭୂଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନୂ ତଦୂଵନଂ ଵନଚାରିଣାମ୍
ସେ ମାଳାର ଗନ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲ ମହକି ଉଠିଥିଲା; ଏହା ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵ୍ରତଧୃଗୂ ଵିପ୍ରସ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋଭନାଂ ସ୍ତ୍ରଜମ୍ ତାଂ ଯଯାଚେ ଵରାରୋହାଂ ଵିଦ୍ଯାଧରଵଧୂଂ ତତଃ
ଉନ୍ମତ୍ତ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଇ ସୁନ୍ଦର ମାଳା ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାରର ବିଦ୍ୟାଧରୀ ବଧୂଙ୍କୁ ମାଳା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଯାଚିତା ତେନ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ମାଲାଂ ଵିଦ୍ଯାଧରାଙ୍ଗନା । ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସାଦରଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଓ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରୀ ମହିଳା ସମ୍ମାନ ସହିତ ମାଳା ଦେଇ, ନମସ୍କାର କଲେ।
ତାମାଦାଯାତ୍ମନୋ ମୂର୍ଧ୍ରି ସ୍ତ୍ରଜମୁନ୍ମତ୍ତରୂପଧୃକ୍ । କୃତ୍ଵା ସ ଵିପ୍ରୋ ମୈତ୍ରଯ ପରିବଭ୍ରାମ ମେଦିନୀମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାଳାଟିକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଉନ୍ମତ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ।
ସ ଦଦର୍ଶ ସମାଯାନ୍ତମୁନ୍ମତ୍ତୈରାଵତସ୍ଥିତମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଦେଵଂ ସହ ଦେଵୈଃ ଶଚୀପତିମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏଇରାବତରେ ବସିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସୁଥିବା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଶଚୀପତି, ମଦ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା।
ତାମାତ୍ମନଃ ସ ଶିରସଃ ସ୍ତ୍ରଜମୁନ୍ମତ୍ତଷଟୂପଦାମ୍ । ଆଦାଯାମରରାଜାଯ ଚିକ୍ଷେପୋନ୍ମତ୍ତଵନ୍ମୁନିଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉନ୍ମତ୍ତ ଭାବରେ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡରୁ ମାଳା ଉଠାଇ, ଅମରରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵାମରାରାଜେନ ସ୍ତ୍ରଗୈରାଵତମୂର୍ଦ୍ଧନି । ନ୍ଯସ୍ତା ରରାଜ କୈଲାସଶିଖରେ ଜାହ୍ନଵୀ ଯଥା
ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମୁନିଙ୍କ ଦିଆ ମାଳାକୁ ନେଇ, ଏଇରାବତର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ । ସେ ମାଳା ଏଇରାବତର ମୁଣ୍ଡରେ ଏପରି ଚମକିଲା, ଯେପରି କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଚମକେ ।
ମଦାନ୍ଧକାରିତାକ୍ଷୋଽସୌ ଗନ୍ଧାକୃଷ୍ଟେନ ଵାରଣାଃ । କରେଣାଘ୍ରାଯ ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ସ୍ରଜଂ ଧରଣୀତଲେ
ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏଇରାବତ, ସୁଗନ୍ଧରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡରେ ମାଳାକୁ ଧରି, ଘ୍ରାଣ କରି, ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା ।
ତତଶ୍ଚୁକ୍ରୋଧ ଭଗଵାତନ୍ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମଃ । ମୈତ୍ରେଯ ଦେଵରାଜଂ ତଂ କ୍ରୁ ଦ୍ଧଶ୍ଚୈତଦୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ପବିତ୍ର ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ କହିଲେ ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ । ଐଶ୍ଵର୍ଯମତ୍ତ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ନତିସ୍ତବ୍ଧୋଽସି ଵାସଵ । ଶ୍ଵିଯୋ ଧାମ ସ୍ରଜଂ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଦତ୍ତାଂ ନାଭିନନ୍ଦସି
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: 'ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିର ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ମନରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଏବଂ ଅହଙ୍କାର ଭରିଛି, ମୁଁ ଦିଆ ମାଳାକୁ, ଭାଗ୍ୟର ଚିହ୍ନ, ତୁମେ ଆଦର କରୁନାହିଁ ।'
ପ୍ରସାଦ ଇତି ନୋକ୍ତଂ ତେ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ହର୍ଷୋତୂଫୁଲ୍ଲକାପୋଲେନ ନ ଚାପି ଶିରସା ଧୃତା
'ତୁମେ "ଧନ୍ୟବାଦ" କହିନାହିଁ, ମୋ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କରିନାହିଁ; ତୁମର ଗାଲ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଥିଲା, ଏବଂ ମାଳାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିନାହିଁ ।'
ମଯା ଦତ୍ତାମିମାଂ ମାଲାଂ ଯସ୍ମାନ୍ନ ବହୁ ମନ୍ଯସେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଶ୍ରୀରତୋ ମୂଢ଼ ଵିନାଶମୁପଯାସ୍ଯତି
'ମୁଁ ଦିଆ ଏହି ମାଳାକୁ ତୁମେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ଏହି ଅବୁଦ୍ଧ, ତୁମ ପାଖରେ ତିନି ଜଗତର ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ।'
ମାଂ ମନ୍ଯତେଽନ୍ଯୈଃ ସଦୃଶଂ ନ୍ଯୂନଂ ଶକ୍ର ଭଵାନ୍ ଦ୍ରିଜୈଃ । ଅତୋଽଵମାନମସ୍ମାକଂ ମାନିନା ଭଵତା କୃତମ୍
'ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଭାବିଛ; ଏହି ଅହଙ୍କାରରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ ।'
ମଦ୍ଦତ୍ତା ଭଵତା ଯସ୍ମାତ୍ କ୍ଷିପ୍ତା ମାଲା ମହୀତଲେ । ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରନଷ୍ଟଲକ୍ଷ୍ମୀକଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତେ ଭଵତିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ଦିଆ ମାଳାକୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା; ଏହି କାରଣରେ, ତିନି ଜଗତର ଭାଗ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ନଷ୍ଟ ହେବ ।'
ଯସ୍ଯ ସଞ୍ଜାତକୋପସ୍ଯ ଭଯମେତି ଚରାଚରମ୍ । ତଂ ତ୍ଵଂ ମାମତିଗର୍ଵେଣା ଦେଵରାଜାଵମନ୍ଯସେ
'ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା, ଚଳାଚଳ ଜଗତ ଭୟ କରେ; ତୁମେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅତି ଅହଙ୍କାରରେ ମୋତେ ଅବମାନ କରିଛ ।'
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରଣସ୍କନ୍ଧାଦଵତୀର୍ଯ୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ତଦା ଦୁର୍ଵାସସମକଲ୍ମଷମ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଏଇରାବତର ପিঠିରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତରି, ଦୁର୍ବାସା ନିର୍ମଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯାମାନଃ ସ ତଦା ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୁର୍ଵ୍ଵାସା ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଆଦରରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ନାହଂ କୃପାଲୁହ୍ଟଦଯୋ ନ ଚ ମାଂ ଭଜତେ କ୍ଷମା । ଅନ୍ଯେ ତେ ମୁନଯଃ ଶକ୍ର ଦୁର୍ଵ୍ଵାସସମଵେହି ମାମ୍
'ମୁଁ କ୍ରୁପାଳୁ ନୁହେଁ, ମୃଦୁ ନୁହେଁ, ମୋର ମନରେ କ୍ଷମା ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋତେ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭଳି ଭାବିନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭଳି ନୁହେଁ ।'
ଗୌତମାଦିବିରନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଗର୍ଵ୍ଵମାପାଦିତୋ ମୁଧା । ଅକ୍ଷାନ୍ତିସାରସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦୁର୍ଵାସସମଵେହି ମାମ୍
'ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅପରାଧରେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଛ; ମୁଁ ଦୁର୍ବାସା, କ୍ଷମା ନଥିବାର ମୂଳ ଭାବିବା ।'
ଵସିଷ୍ଠାଦ୍ଯଦୈଯାସାରୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ କୁର୍ଵ୍ଵଦ୍ଭିରୁଜ୍ଵକୈଃ । ଗର୍ଵ୍ଵ ଗତୋଽସି ଯେନୈଵଂ ମାମପ୍ଯଦ୍ଯାଵମନ୍ଯସେ
'ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାନ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ଲୋକରେ ତୁମେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ଆଜି ମୋତେ ଅବମାନ କରୁଛ ।'
ଜ୍ଵଲଜ୍ଜଟାକଲାପସ୍ଯ ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲଂ ମୁଖମ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେ ମମ ଯୋ ନ ଗତୋ ଭଯମ୍
'ତିନି ଜଗତରେ, ମୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜଟା ଓ ଭୃକୁଟି ଭରିଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖି, କିଏ ଭୟରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ ?'
ନାହଂ କ୍ଷମିଷ୍ଯେ ବହୁନା କିମୁକ୍ତନ ଶତକ୍ରତୋ । ଵିଡ଼ମ୍ବନାମିମାଂ ଭୂଯଃ କରୋଷ୍ଯନୁନଯାତ୍ମିକାମ୍
'ମୁଁ କ୍ଷମା କରିବିନାହିଁ; ଅଧିକ କି କହିବି, ଇନ୍ଦ୍ର? ତୁମେ ଆଉ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରି ଶାନ୍ତ କରିପାରିବିନାହିଁ ।'