ତସ୍ମାତ୍ତୁ ପୁରୁଷାଦ୍ଦେଵୀ ଶତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ପ୍ରସୂତ୍ଯାକୂତିସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୧,୭.
ସେଇ ପୁରୁଷଠାରୁ ଦେବୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମିଲେ; ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରସୂତି ଓ ଆକୂତି ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲେ।
କନ୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ । ଦଦୌ ପ୍ରସୂତିଂ ଦକ୍ଷାଯ ଆକୂତିଂ ରୁଚଯେ ପୁରା ॥ ୧,୭.
ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ଝିଅ, ରୂପ ଓ ଉଦାରତା ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏବଂ ଆକୂତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଜାପତିଃ ସ ଜଗ୍ରାହ ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେ ସଦକ୍ଷିଣଃ । ପୁତ୍ରୋ ଯଜ୍ଞେ ମହାଭାଗ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ମିଥୁନଂ ତତଃ ॥ ୧,୭.
ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରତାରୁ ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ସଦକ୍ଷିଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ତୁ ପୁତ୍ରା ଦ୍ଵାଦଶ ଜଜ୍ଞିରେ । ଯାମା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵେ ମନୌ ॥ ୧,୭.
ଯଜ୍ଞର ଦକ୍ଷିଣାଠାରୁ ବାରଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ 'ୟମ' ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗର ଦେବତା ଥିଲେ।
ପ୍ରସୂତ୍ଯାଂ ଚ ତଥା ଦକ୍ଷଶ୍ଚତସ୍ତ୍ରୋ ଵିଂଶତିସ୍ତଥା । ସସର୍ଜ କନ୍ଯାସ୍ତାସାଂ ଚ ସମ୍ଯଙ୍ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୧,୭.
ଏଭଳି ଭାବେ, ପ୍ରସୂତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷ ଚବିଶଟି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ସଠିକ୍ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଧୃତିସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ମେଧା ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା କ୍ରିଯା । ବୁଦ୍ଧିର୍ଲଜ୍ଜା ଵପୁଃ ଶାନ୍ତିଃ ସିଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତିସ୍ତ୍ରଯୋଦଶୀ ॥ ୧,୭.
ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, ପୁଷ୍ଟି, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ତେରଟି ନାମ।
ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମୋ ଦାକ୍ଷାଯଣୀଃ ପ୍ରଭୁଃ । ତାଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଟଯଵୀଯସ୍ଯ ଏକାଦଶ ସୁଲୋଚନାଃ ॥ ୧,୭.
ଧର୍ମଦେବତା ବିବାହ ପାଇଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟିର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଖ୍ଯାତିଃ ସତ୍ଯଥ ସଂଭୂତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରୀତିଃ କ୍ଷମା ତଥା । ସନ୍ତତିଶ୍ଚାନସୂଯା ଚ ଊର୍ଜା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ତଥା ॥ ୧,୭.
ଖ୍ୟାତି, ସତୀ, ସଂଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ତତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଭୃତୁର୍ଭଵୋ ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥା ଚୈଵାଙ୍ଗିରା ମୁନିଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୁଶ୍ଚର୍ଷିଵରସ୍ତଥା ॥ ୧,୭.
ଭୃଗୁ, ଭବ, ମରୀଚି ଏବଂ ମୁନି ଅଙ୍ଗିରା; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଏବଂ ମହାମୁନି ଚର୍ଷିବର।
ଅତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଵହ୍ନିଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ । ଖ୍ଯାତ୍ଯାଦ୍ଯ ଜଗୃହୁଃ କନ୍ଯା ମୁନଯୋ ମୁନି ସତ୍ତମ ॥ ୧,୭.
ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ବହ୍ନି ଏବଂ ପିତୃମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ—ଏହି ମୁନିମାନେ, ଖ୍ୟାତି ଆଦି କନ୍ୟାମାନେକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମଂ ଚଲା ଦର୍ପଂ ନିଯମଂ ଧୃତିରାତ୍ମଜମ୍ । ସନ୍ତୋଷଂ ଚ ତଥା ତୁଷ୍ଟିର୍ଲୋଭଂ ପୁଷ୍ଟିରସୂଯତ ॥ ୧,୭.
ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମଙ୍କୁ, ଚଳା ଦର୍ପଙ୍କୁ, ନିୟମ ଧୃତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ, ତୁଷ୍ଟି ସନ୍ତୋଷଙ୍କୁ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟି ଲୋଭଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ମେଧା ଶ୍ରୁତଂ କ୍ରିଯା ଦଣ୍ଡଂ ନଯଂ ଵିନଯମେଵ ଚ ॥ ୧,୭.
ମେଧା ଶ୍ରୁତଙ୍କୁ, କ୍ରିୟା ଦଣ୍ଡଙ୍କୁ, ନୟ ଏବଂ ବିନୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ବୋଧଂ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଥା ଲଜ୍ଜା ଵିନଯଂ ଵପୁରାତ୍ମଜମ୍ । ଵ୍ଯଵସାଯଂ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଵୈ କ୍ଷେମଂ ଶାନ୍ତିରସୂଯତା ॥ ୧,୭.
ବୋଧ, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ବିନୟ ଏବଂ ଭପୁଙ୍କ ପୁଅ; ବ୍ୟବସାୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଶାନ୍ତି କ୍ଷେମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସୁଖଂ ସିଦ୍ଧିର୍ଯଶଃ କୀର୍ତିରିତ୍ଯେତେ ଧର୍ମସୂନଵଃ । କାମାଦ୍ରତିଃ ସୁତଂ ହର୍ଷଂ ଧର୍ମପୌତ୍ରମସୂଯତ ॥ ୧,୭.
ସୁଖ, ସିଦ୍ଧି, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଏହିମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ; କାମଠାରୁ ରତି ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ଷ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମଙ୍କ ନାତି।
ହିଂସା ଭାର୍ଯା ତ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ତଥାନୃତମ୍ । କନ୍ଯା ଚ ନିକୃତିସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ମାଯା ଜଜ୍ଞେ ଚ ଵେଦନା ॥ ୧,୭.
ହିଂସା ଅଧର୍ମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନୃତ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କନ୍ୟା ନିକୃତି, ଏବଂ ସେଠାରୁ ମାୟା ଓ ବେଦନା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମାଯା ଚ ଵେଦନା ଚୈଵ ମିଥୁନଂ ତ୍ଵିଦମେତଯୋଃ । ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେଥ ଵୈ ମାଯା ମୃତ୍ଯୁଂ ଭୂତାପହାରିଣମ୍ ॥ ୧,୭.
ମାୟା ଓ ବେଦନା ଏକ ଦମ୍ପତି ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମାୟା ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ଵେଦନା ସ୍ଵସୂତଂ ଚାପି ଦୁଃଖଂ ଜଜ୍ଞେଽଥ ରୌରଵାତ୍ । ମୃତ୍ଯୋର୍ଵ୍ଯାଧିଜରାଶୋକତୃଷ୍ଣକ୍ରୋଧାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୧,୭.
ବେଦନା ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦୁଃଖଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ରୌରବଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବ୍ୟାଧି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲେ।
ଦୁଃଖୋତ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତେ ସର୍ଵେ ଚାଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଃ । ନୈଷାଂ ପୁତ୍ରୋସ୍ତି ଵୈ ଭାର୍ଯା ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୧,୭.
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନାହିଁ ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା, କାରଣ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମିତ ରହନ୍ତି।
ରୌଦ୍ରାଣ୍ଯେତାନିରୂପାଣି ଵିଷ୍ଣୋର୍ମୁନିଵରାତ୍ମଜ । ନିତ୍ଯପ୍ରଲଯହେତୁତ୍ଵଂ ଜଗତୋସ୍ଯ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଵୈ ॥ ୧,୭.
ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପଗୁଡ଼ିକ, ମୁନିବର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ; ସେମାନେ ସଦା ଏହି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଳୟର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।
ଦକ୍ଷୋ ମରୀଚିରତ୍ରିଶ୍ଚ ଭୃଗ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରାଃ । ଜଗତ୍ଯତ୍ର ମହାଭାଗ ନିତ୍ଯସର୍ଗସ୍ଯ ହେତଵଃ ॥ ୧,୭.
ଦକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ସଂସାରର ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ।
ମନଵୋ ମନୁପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭୂପା ଵୀର୍ଯଧରାଶ୍ଚ ଯେ । ସନ୍ମାର୍ଗନିରତାଃ ଶୂରାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ଥିତିକାରିଣଃ ॥ ୧,୭.
ମନୁମାନେ, ମନୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଶୂରବୀରମାନେ—ଏମାନେ ସବୁଏ ସଠିକ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ଧରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମରେ ରଖନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ଯେଯଂ ନିତ୍ଯା ସ୍ଥିତିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିତ୍ଯସର୍ଗସ୍ତଥେରିତଃ । ନିତ୍ଯାଭାଵଶ୍ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ସ୍ଵରୂପଂ ମମ କଥ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧,୭.
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଯେଉଁ ସଦା ରହୁଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସଦା ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଚିରକାଳୀନ ସ୍ୱରୂପ ମୋତେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ସର୍ଗସ୍ଥିତିଵିନାଶାଂଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । ତୈସ୍ତୈ ରୂପୈରଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମା କରୋତ୍ଯଵ୍ଯାହତୋ ଵିଭୁଃ ॥ ୧,୭.
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ: ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ, ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ।
ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକସ୍ତଥୈଵାତ୍ଯନ୍ତିକୋ ଦ୍ଵିଜ । ନିତ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଲଯୋଽଯଂ ଚତୁର୍ଵିଧଃ ॥ ୧,୭.
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାରର ସଂହାର ଅଛି: ଏକ ଅସମୟ, ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ, ଏକ ସର୍ବନାଶ ଓ ଏକ ସଦା ଚାଲିଥିବା ।
ବ୍ରହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକସ୍ତତ୍ର ଚ୍ଛେତେଯଂ ଜଗତୀପତିଃ । ପ୍ରଯାତି ପ୍ରାକୃତଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଡଂ ପ୍ରକୃତୌ ଲଯମ୍ ॥ ୧,୭.
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ ସଂହାରକୁ 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର' ବୋଲାଯାଏ, ସେଠାରେ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ ।
ଜ୍ଞାନାଦାତ୍ଯନ୍ତିକଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯୋଗିନଃ ପରମାତ୍ମନି । ନିତ୍ଯଃ ସଦୈଵ ଭୂତାନାଂ ଯୋ ଵିନାଶୋ ଦିଵାନିଶମ୍ ॥ ୧,୭.
ଯେଉଁ ସଂହାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ସେଉଁଟି ସର୍ବନାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯୋଗୀମାନେ ପରମାତ୍ମାରେ ଏହି ସଂହାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସଦା ଚାଲିଥିବା ସଂହାର ହେଉଛି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଲଗାତାର ନାଶ ।
ପ୍ରସୂତିଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଯା ତୁ ସା ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରାକୃତା ସ୍ମୃତା । ଦୈନନ୍ଦିନୀ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ନାନ୍ତରପ୍ରଲଯାଦନୁ ॥ ୧,୭.
ପ୍ରାକୃତିକ ଯାହାରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ, ସେଉଁଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଦୈନିକ ସୃଷ୍ଟି ବି କୁହନ୍ତି, ଯାହା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସଂହାର ପରେ ହୁଏ ।
ଭୂତାନ୍ଯନୁଦିନେ ଯତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମ । ନିତ୍ଯସର୍ଗୋ ହି ସ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଚକ୍ଷଣୈଃ ॥ ୧,୭.
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ପୁରାଣ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଥିବା ଲୋକେ ଏହାକୁ ସଦା ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କହନ୍ତି ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଶରୀରେଷୁ ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ସଂସ୍ଥିତଃ କୁରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁରୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିସଂଯମାନ୍ ॥ ୧,୭.
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି ।
ସୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିତିଵିନାଶାନାଂ ଶକ୍ତଯଃ ସର୍ଵଦେହିଷୁ । ଵୈଷ୍ଣଵ୍ଯଃ ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ମୈତ୍ରେଯାହର୍ନିଶଂ ସମାଃ ॥ ୧,୭.
ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦିନ ଓ ରାତି, ଯୁଗଯୁଗ ଚାଲିଥାଏ ।