ସୂର୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ସଂସ୍ଥାନଂ ପ୍ରମାଣଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଦେଵାଦୀନାଂ ତଥା ଵଂଶାନ୍ମନୂନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗଠନ ଓ ମାପ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ, ମନୁମାନେ ଏବଂ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଲ୍ପାନ୍ କଲ୍ପଵିଭାଗାଂଶ୍ଚ ଚାତୁର୍ଯୁଗଵିକଲ୍ପିତାନ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଯୁଗଧର୍ମାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
କଳ୍ପ, କଳ୍ପର ବିଭାଗ, ଚାରି ଯୁଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା, କଳ୍ପର ଶେଷର ରୂପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଧର୍ମ— ଏସବୁ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦେଵର୍ଷିପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ଚରିତଂ ଯନ୍ମହାମୁନେ । ଵେଦଶାଖାପ୍ରଣଯନଂ ଯଥାଵଦ୍ଵ୍ଯାସକର୍ତୃକମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିନ୍ୟାସ— ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଧର୍ମାଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦୀନାଂ ତଥା ଚାଶ୍ରମଵାସିନାମ୍ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵୃତ୍ତୋ ଵାସିଷ୍ଠନନ୍ଦନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧର୍ମ, ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ— ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରସାଦପ୍ରଵଣଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମଯି ମାନସମ୍ । ଯେନାହମେତଜ୍ଜାନୀଯାଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାମୁନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏସବୁ ଜାଣିପାରିବି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ସାଧୁ ମୈତ୍ରେଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ମାରିତୋଽସ୍ମି ପୁରାତନମ୍ । ପିତୁଃ ପିତା ମେ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ଯଦୁଵାଚ ହ
ଶ୍ରୀପରାଶର କହିଲେ— ଭଲ କଥା ପଚ୍ଛାରିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ମୋତେ ପୁରାତନ କଥା ମନେ ପକାଇଲା। ମୋର ପିତାଙ୍କର ପିତା, ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ, ଏପରି କହିଥିଲେ—
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତଃ ପୁରା । ଶ୍ରୁତସ୍ତାତସ୍ତତଃ କ୍ରୋଧୋ ମୈତ୍ରେଯାଭୂନ୍ମମାତୁଲଃ
ପୂର୍ବେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଥିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୈତ୍ରେୟ, ମୋର ମାମାଙ୍କ ମନରେ ରୋଷ ଜାଗିଉଠିଲା।
ତତୋଽହଂ ରକ୍ଷସାଂ ସତ୍ରଂ ଵିନାଶାଯ ସମାରଭମ୍ । ଭସ୍ମୀଭୂତାଶ୍ଚ ଶତଶସ୍ତସ୍ମିନ୍ସତ୍ରେ ନିଶାଚରାଃ
ତାପରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନଶ୍ୱନ ନିମିତ୍ତେ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲି। ସେଠାରେ ଶତ ଶତ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ସଡ୍କ୍ଷୀଯମାଣେଷୁ ତେଷୁ ରକ୍ଷସ୍ସ୍ଵଶେଷତଃ । ମାମୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ମତ୍ପିତାମହଃ
ଏପରି ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ଷୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୋର ପିତାମହ ବସିଷ୍ଠ, ମହାଭାଗ, ମୋତେ କହିଲେ।
ଅଲମତ୍ଯନ୍ତକୋପେନ ତାତ ମନ୍ଯୁମିମଂ ଜହି । ରାକ୍ଷସା ନାପରାଧ୍ଯନ୍ତି ପିତୁସ୍ତେ ଵିହିତଂ ହି ତତ୍
ବେଶି ରୋଷ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବାପା, ଏହି କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କର। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୋଷୀ ନୁହଁନ୍ତି— ତୁମର ପିତାଙ୍କ ସହ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ତ ନିୟତି ଅନୁସାରେ।
ମୂଢାନାମେଵ ଭଵତି କ୍ରୋଧୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ କୃତଃ । ହନ୍ଯତେ ତାତ କଃ କେନ ଯତଃ ସ୍ଵକୃତଭୁକ୍ପୁମାନ୍
ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ମାତ୍ର କ୍ରୋଧ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କିଏ କାହାକୁ ମାରେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ସତ୍ର୍ଚିତସ୍ଯାପି ମହତା ଵତ୍ସ କ୍ଲେଶେନ ମାନଵୈଃ । ଯଶସସ୍ତପସଶ୍ର୍ଚୈଵ କ୍ରୋଧୋ ନାଶକରଃ ପରଃ
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବେଶି କ୍ରୋଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଯଶ ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଵ୍ଯାସେଧକାରଣଂ ପରମର୍ଷଯଃ । ଵର୍ଜଯନ୍ତି ସଦା କ୍ରୋଧଂ ତାତ ମା ତଦ୍ଵଶୋ ଭଵ
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ବାଧାକ ଯେଉଁ ମହାମୁନିମାନେ, ସେମାନେ ସଦା କ୍ରୋଧକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ତୁମେ କ୍ରୋଧର ଅଧୀନ ହେବାକୁ ଦିଅନି।
ଅଲଂ ନିଶାଚରୈର୍ଦଗ୍ଧୈଦୀନୈରନପକାରିଭିଃ । ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତତ୍କ୍ଷମାସାରା ହି ସାଧଵଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅପରାଧୀ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଦୂର୍ଜନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି; ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କର, କାରଣ ଭଲ ଲୋକମାନେ ସହିଷ୍ଣୁତାରେ ନିର୍ମିତ।
ଏଵଂ ତାତେନ ତେନାହମନୁନୀତୋ ମହାତ୍ମନା । ଉପସଂହୃତଵାନ୍ସତ୍ରଂ ସଦ୍ଯସ୍ତଦ୍ଵାକ୍ଯଗୌରଵାତ୍
ଏଭଳି ମୋ ବଡ଼ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ସତ୍ରକୁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି।
ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ତଦା ତତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ
ତାପରେ, ମହାମୁନି ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ ଖୁସି ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପିତାମହେନ ଦତ୍ତାର୍ଘ୍ଯଃ କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ । ମାମୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ମୈତ୍ରେଯ ପୁଲହାଗ୍ରଜଃ
ପିତାମହଙ୍କ ଠାରୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଆସନ ନେଇ, ପୁଲହାଙ୍କ ଭାଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୋତେ, ମୈତ୍ରେୟ, କହିଲେ।
ଵୈରେ ମହତି ଯଦ୍ଦାକ୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରଦ୍ଯାଶ୍ରିତା କ୍ଷମା । ତ୍ଵଯା ତସ୍ମାତ୍ସମସ୍ତାନି ଭଵାତ୍ର୍ଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଣି ଵେତ୍ସ୍ଯତି
ବଡ଼ ବିରୋଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସରି ସହିଷ୍ଣୁତା ଅପନାଇଛ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିପାରିବ।
ସନ୍ତତେର୍ନ ମମୋଚ୍ଛେଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନାପି ଯତଃ କୃତଃ । ତ୍ଵଯା ତସ୍ମାନ୍ମହାଭାଗ ଦଦାମ୍ଯନ୍ଯଂ ମହାଵରମ୍
ମୋ ବଂଶ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବି ଭଙ୍ଗ ହୋଇନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ, ମହାଭାଗ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଉଛି।
ପୁରାଣସଂହିତାକର୍ତା ଭଵାନ୍ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଦେଵତାପାରମାର୍ଥ୍ଯଂ ଚ ଯଥାଵଦ୍ଵେତ୍ସ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ପୁରାଣ ସଂହିତାର ରଚନାକାର ହେବାକୁ ତୁମେ, ପୁତ୍ର, ଯୋଗ୍ୟ ହେବା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚ ନିଵୃତ୍ତେ ଚ କର୍ମଣ୍ଯସ୍ତମଲା ମତିଃ । ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦସନ୍ଦିଗ୍ଧା ତଵ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି
କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତି ଦୁଇଁରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ରହିବ; ମୋ କୃପାରେ, ପୁତ୍ର, ତୁମର ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ ହେବ।
ତତଶ୍ଚ ପ୍ରାହ ଭଗଵାନ୍ଵସିଷ୍ଠୋ ମେ ପିତାମହଃ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଯଦୁକ୍ତଂ ତେ ସର୍ଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ମୋ ପିତାମହ ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାହା କହିଛି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ।
ଇତି ପୂର୍ଵଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଚ ଧୀମତା । ଯଦୁକ୍ତଂ ତତ୍ସ୍ମୃତିଂ ଯାତି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଶ୍ନାଦଖିଲଂ ମମ
ଏଭଳି, ପୂର୍ବରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମୋ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତିକୁ ଫେରାଇ ଦେଇଛି।
ସୋଽହଂ ଵଦାମ୍ଯଶେଷଂ ତେ ମୈତ୍ରେଯ ପରିପୃଚ୍ଛତେ । ପୁରାଣସଂହିତାଂ ସମ୍ଯକ୍ ତାଂ ନିବୋଧ ଯଥାତଥମ୍
ଏହିପରି, ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି; ପୁରାଣ ସଂହିତାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୁଣ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ସକାଶାଦୁଦ୍ଭୂତଂ ଜଗତ୍ତତ୍ରୈଵ ଚ ସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ଥିତିସଂଯମକର୍ତାଽସୌ ଜଗତୋଽସ୍ଯ ଜଗଚ୍ଚ ସଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଠାରୁ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସେଠି ରହିଥାଏ; ସେ ଏହି ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଓ ନିୟନ୍ତା, ଏହି ଜଗତ ସେ ନିଜେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଅଵିକାରାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ନିତ୍ଯାଯ ପରମାତ୍ମନେ । ସଦୈକରୂପରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ସର୍ଵଜିଷ୍ଣଵେ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଶୁଦ୍ଧ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଚିରନ୍ତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ସଦା ଏକ ରୂପରେ ଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭାଯ ହରଯେ ଶଂକରାଯ ଚ । ଵାସୁଦେଵାଯ ତାରାଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରିଣେ
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ହରି, ଶଙ୍କର, ବାସୁଦେବ, ତାରକ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଏକାନେକସ୍ଵରୂପାଯ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ମନେ ନମଃ । ଅଵ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯକ୍ତରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ମୁକ୍ତିହେତଵେ
ଏକ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ଥିବା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମା, ଅପ୍ରକାଶ ଓ ପ୍ରକାଶ ରୂପରେ ଥିବା, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ସର୍ଗସ୍ଥିତିଵିନାଶାନାଂ ଜଗତୋ ଯୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ମୂଲଭୂତୋ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଣଵେ ପରମାତ୍ମନେ
ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାରର ମୂଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଆଧାରଭୂତଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାପ୍ଯଣୀଯାଂସମଯୀଯସାମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମଚ୍ଯୁତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଏବଂ ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବସିଥିବା, ଅଚ୍ୟୁତ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।