ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ଭର୍ତୂସଯାମାସ ତଂ ବଲଃ । ତଥାପି ତମଵଜ୍ଞାଯ ଚକ୍ର କିଲକିଲାଧ୍ଵନିମ୍ ।। ୫-୩୬-
ଏହା ଦେଖି, ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ବାନରଟିକୁ ଶାସ୍ତି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବାନରଟି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଚିଁଚିଆ ଶବ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ବଲୋ ଜଗ୍ରାହ ମୁଷଲ ରୁଷା । ସୋଽପି ଶୈଲଶିଲାଂ ଭୀମାଂ ଜଗ୍ରାହ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ ବଳରାମ ରାଗରେ ଉଠି, ମୁଷଳ ଧରିଲେ; ଏହିଁପରି ବାନରଟି ବଡ଼ ଶିଳା ଉଠାଇଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ଚ ସ ତାଂ କ୍ଷିପ୍ତାଂ ମୁଷଲେନ ସହସ୍ତ୍ରଧା । ବିଭେଦ ଯାଦଵଶ୍ଵେଷ୍ଠଃ ସା ପପାତ ମହୀତଲେ ।। ୫-୩୬-
ସେ ବାନରଟି ଶିଳାଟିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ; ଶିଳାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଆପତନ୍ମୁଷଲଞ୍ଚାସୌ ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘଯ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ । ଵେଗେନାଗମ୍ଯ ରୋଷେଣ ତଲେନୋରସ୍ଯତାଡ଼ଯତ୍ ।। ୫-୩୬-
ମୁଷଳ ତଳକୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ବାନରଟି ତୁରନ୍ତ ଲାଫ୍ ଦେଲେ, ରାଗରେ ବଳରାମଙ୍କ ଛାତିକୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଜୋରେ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋ ବଲେନ କୋପେନ ମୁଷ୍ଟିନା ମୂଦ୍ଧି ତାଡ଼ିତଃ । ପପାତ ରୁଧିରୋଦୂଗାରୀ ଦ୍ରିଵିଦଃ କ୍ଷୀଣାଜୀଵିତଃ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ, ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଘୁଞ୍ଚି ମାରିଦେଲେ; ଦ୍ରାବିଡ ରକ୍ତ ଝରିବା ସହିତ, ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇ, ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତତା ତଚ୍ଛରୀରେଣ ଗିରେଃ ଶ୍ଵୃଙ୍ଗମଦୀର୍ଯ୍ଯତ । ମୈତ୍ରେଯ!ଶତଧା ଵଜ୍ରିଵଜଣେଵ ହି ତାଡ଼ିତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ସେ ଶରୀର ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୈତ୍ରେୟ! ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଯେପରି ଶତ ଟୁକୁଡ଼ା ହୁଏ, ସେପରି ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ତତୋ ଦେଵା ରାମସ୍ଯୋପରି ଚିକ୍ଷିପୁଃ । ପ୍ରଶଶଂସୁସ୍ତଥାଭ୍ଯେତ୍ଯ ସାଧ୍ଵେତତ୍ତେ ମହତ୍ କୃତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଆସି, 'ଶାବାଶ! ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅନେନ ଦୁଷ୍ଟକପିନା ଦୈତ୍ଯପକ୍ଷୋପକାରିଣା । ଜଗନ୍ନିରାକୃତଂ ଵୀର! ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସୌ କ୍ଷଯମାଗତଃ ।। ୫-୩୬-
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାନର, ଯିଏ ଦାନବପକ୍ଷକୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲା, ସେଇ ଦୁନିଆକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଥିଲା, ବୀର! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେ ଏବେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵମାଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵା ହ୍ଟଷ୍ଟାଃ ସଗୁହ୍ଯକାଃ ।। ୫-୩୬-
ଏହିପରି କହି, ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏଵଂଵିଧାନ୍ଯନେକାନି ବଲଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ । କର୍ମ୍ମାଣ୍ଯପରିମେଯାଣି ଶେଷସ୍ଯ ଧରଣୀବୃତଃ ।। ୫-୩୬-
ଏଭଳି, ଧୀର ବଳରାମ, ଧରଣୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶେଷଙ୍କର ଅନେକ ଅପାର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଏଵଂ ଦୈତ୍ଯଵଧଂ କୃଷ୍ଣୋ ବଲଦେଵ ସହାଯଵାନ୍ । ଚକ୍ରେ ଦୁଷ୍ଟକ୍ଷିତୀଶାନାଂ ତଥୈଵ ଜଗତଃ କୃତେ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ— ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣ ଦେବ, ବଳଦେବଙ୍କ ସହିତ, ଦେମନମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଲେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମାରି, ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ।
କ୍ଷିତେଶ୍ଚ ଭାରଂ ଭଗଵାନ୍ଫାଲ୍ଗୁନେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଆଵତାରଯାମାସ ଵିଭୁସ୍ସମସ୍ତାକ୍ଷୋହିଣୀ ଵଧାତ୍
ଭଗବାନ, ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ସହିତ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସେନାମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଭାରାଵତରଣଂ ଭୁଵୋ ହତ୍ଵାଽଖିଲାନ୍ନୃପାନ୍ । ଶାପଵ୍ଯାଜେନ ଵିପ୍ରାଣାମୁପସଂହୃତଵାନ୍କୁଲମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାପର ଉପଲକ୍ଷେ ନିଜ କୁଳକୁ ଶେଷ କରିଦେଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାନୁଷ୍ଯମାତ୍ମନଃ । ସାଂଶୋ ଵିଷ୍ଣୁମଯଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମୁନେ ନିଜମ୍
ଦ୍ୱାରକାକୁ ଛାଡି, କୃଷ୍ଣ ଦେବ ନିଜ ମାନବ ଶରୀରକୁ ବିଦାୟ କରି, ମୁନି, ବିଷ୍ଣୁର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଭରିଥିବା ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ। ସ ଵିପ୍ରଶାପଵ୍ଯାଜେନ ସଂଜହ୍ରେ ସ୍ଵକୁଲଂ କଥମ୍ । କଥଂ ଚ ମାନୁଷଂ ଦେହମୁତ୍ସସର୍ଜ ଜନାର୍ଦନଃ
ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା କିପରି ନିଜ କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ? ଏବଂ କିପରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ ନିଜ ମାନବ ଦେହକୁ ଛାଡିଲେ?
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥା କଣ୍ଵୋ ନାରଦଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ । ପିଂଡାରକେ ମହାତୀର୍ଥେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଦୁକୁମାରକୈଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ— ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କଣ୍ବ ଏବଂ ମହାମୁନି ନାରଦ, ପିଣ୍ଡାରକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଦୁବଂଶୀ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ଯୌଵନୋନ୍ମତ୍ତା ଭାଵିକାର୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ । ସାଂବଂ ଜାଂବଵତୀପୁତ୍ରଂ ଭୂଷଯିତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଯଥା
ତାପରେ, ଯଦୁବଂଶୀ ଯୁବକମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମତାଳ ହୋଇ, ଭାଗ୍ୟର ଚାଳନାରେ, ସାମ୍ବ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜଣେ ଜନାଣୀ ଭଳି ସଜାଇଦେଲେ।
ପ୍ରଶ୍ରିତାସ୍ତାନ୍ମୁନୀନୂଚୁଃ ପ୍ରଣିପାତପୁରସ୍ସରମ୍ । ଇଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁତ୍ରକାମା ଵୈ ବ୍ରୂତ କିଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି
ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନମ୍ରତା ସହିତ, ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ କହିଲେ— 'ଏହି ଜନାଣୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, କହନ୍ତୁ, ଏହା କ’ଣ ଜନ୍ମ ଦେବ?'
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ। ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନୋପପନ୍ନାସ୍ତେ ଵିପ୍ରଲବ୍ଧାଃ କୁମାରକୈଃ । ମୁନଯଃ କୁପିତାଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ମୁସଲଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ— ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ମୁନିମାନେ, ଯଦୁବଂଶୀ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯିବା ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ— 'ଏହି ଜନାଣୀ ଏକ ମୁସଳ ଜନ୍ମ ଦେବ।'
ସର୍ଵଯାଦଵସଂହାରକାରଣଂ ଭୁଵନୋତ୍ତରମ୍ । ଯେନାଖିଲକୁଲୋତ୍ସାଦୋ ଯାଦଵାନାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଇ ମୁସଳ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନଙ୍କ ନଷ୍ଟର କାରଣ ହେବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯାଦବ କୁଳ ଶେଷ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ କୁମାରାସ୍ତୁ ଆଚଚକ୍ଷୁର୍ଯଥାତଥମ୍ । ଉଗ୍ରସେନାଯ ମୁସଲଂ ଜଜ୍ଞେ ସାଂବସ୍ଯ ଚୋଦରାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଅମାନେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ସବୁ କଥା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ କହିଲେ; ସାମ୍ବଙ୍କ ଉଦରରୁ ଏକ ମୁସଳ ଜନ୍ମ ହେଲା।
ତଦୁଗ୍ରସେନୋ ମୁସଲମଯଶ୍ଚୂର୍ଣମକାରଯତ୍ । ଜଜ୍ଞେ ତଦେରକାଚୂର୍ଣଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଂ ତୈର୍ମହୋଦଧୌ
ଉଗ୍ରସେନ ମୁସଳକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁସଳରୁ ତିଆରି, ସେମାନେ ବଡ଼ ସାଗରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ମୁସଲସ୍ଯାଥ ଲୋହସ୍ଯ ଚୂର୍ଣିତସ୍ଯ ତୁ ଯାଦଵୈଃ । ଖଂଡଂ ଚୂର୍ଣିତଶେଷଂ ତୁ ତତୋ ଯତ୍ତୋମରାକୃତି
ଯାଦବମାନେ ଲୋହର ମୁସଳକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ତାହାର ଏକ ଖଣ୍ଡ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, ଯାହା ତୋମର ଆକୃତିରେ ଥିଲା।
ତଦପ୍ଯଂବୁନିଧୌ କ୍ଷିପ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଗ୍ରାହ ଜାଲିଭିଃ । ଘାତିତସ୍ଯୋଦରାତ୍ତସ୍ଯ ଲୁବ୍ଧୋ ଜଗ୍ରାହ ତଜ୍ଜରାଃ
ସେଠିଏ ଖଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ସାଗରରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏକ ମାଛ ତାହାକୁ ମୁହଁରେ ଧରିଲା; ମାଛଟି ମରିବା ପରେ, ଏକ ଶିକାରୀ ତାହାକୁ ତାହାର ଉଦରରୁ ନେଇଗଲା।
ଵିଜ୍ଞାତପରମାର୍ଥୋପି ଭଗଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । ନୈଚ୍ଛତ୍ତଦନ୍ଯଥା କର୍ତ୍ତୁଂ ଵିଧିନା ଯତ୍ସମୀହିତମ୍
ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵୈଶ୍ଚ ପ୍ରହିତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଣିପତ୍ତ୍ଯାହ କେଶଵମ୍ । ରହସ୍ଯେଵମହଂ ଦୂତଃ ପ୍ରହିତୋ ଭଗଵନ୍ସୁରୈଃ
ଦେବମାନେ ପଠାଇଥିବା ବାୟୁ, କେଶବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ପ୍ରଣାମ କରି ଗୁପ୍ତରେ କହିଲା— 'ଭଗବାନ, ମୁଁ ଦେବମାନେ ପଠାଇଥିବା ଦୂତ।'
ଵସ୍ଵଶ୍ଵିମରୁଦାଦିତ୍ଯରୁଦ୍ର ସାଧ୍ଯାଦିଭିସ୍ସହ । ଵିଜ୍ଞାପଯତି ଶକ୍ରସ୍ତ୍ଵାଂ ତଦିଦଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵିଭୋ
ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତ, ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ, ଶକ୍ର ତୁମକୁ ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ମହାବଳୀ।
ଭାରାଵତରଣାର୍ଥାଯ ଵର୍ଷାଣାମଧିକଂ ଶତମ୍ । ଭଗଵାନଵତୀର୍ଣୋତ୍ର ତ୍ରିଦଶୈସ୍ସହ ଚୋଦିତଃ
ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ, ଭଗବାନ ଦେବମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଥିବା, ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ।
ଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ନିହତା ଦୈତ୍ଯା ଭୁଵୋ ଭାରୋଽଵତାରିତଃ । ତ୍ଵଯା ମନାଥାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଭଵଂତୁ ତ୍ରିଦିଵେ ସଦା
ଦୁଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ଭୂମିର ଭାର କମାଇଛ। ଏବେ ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସର୍ବଦା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସୁନ୍ତୁ।
ତଦତୀତଂ ଜଗନ୍ନାଥ ଵର୍ଷାଣାମଧିକଂ ଶତମ୍ । ଇଦାନୀଂ ଗମ୍ଯତାଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଭଵତା ଯଦି ରୋଚତେ
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏଠାରେ ଏକଶ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ଯଦି ତୁମେ ଚାହାଁ, ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।