ଲାମ!ରାମ!ମହାଵାହୋ!କ୍ଷମ୍ଯତାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ତ୍ଵଯା । ଉପସଂହ୍ରିଯତାଂ କୋପଃ ପ୍ରସୀଦ ମୁଷଲାଯୁଘ ।। ୫-୩୫-
‘ରାମ! ରାମ! ବଳଶାଳୀ! ଦୟା କର, ଦୟା କର! ତୁମେ ରାଗକୁ ଦମନ କର, ମୁଷଳଧାରୀ, କୃପା କର।’
ଏଷ ଶାମ୍ବଃ ସପତ୍ରୀକସ୍ତଵ ନିର୍ଯାତିତୋ ବଲ! ଅଵିଜ୍ଞାତପ୍ରଭାଵାଣାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାମପରାଧିନାମ ।। ୫-୩୫-
‘ଏଠି ଶାମ୍ବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛନ୍ତି, ବଳରାମ! ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁ, ସେମାନଙ୍କ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କର।’
ତତୋ ନିର୍ଯାତଯାମାସୁଃ ଶାମ୍ବଂ ପତ୍ରୀସମନ୍ଵିତମ୍ । ନିଷ୍କମ୍ଯ ନଗରାତ୍ତୂର୍ଣାଂ କୌରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ ।। ୫-୩୫-
ତାପରେ କୌରବମାନେ ଶାମ୍ବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ତୁରନ୍ତ ବାହାରେ ଆଣି, ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୀଷ୍ମ-ଦ୍ରୋଣ-କୃପାଦୀନାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵଦତାଂ ପ୍ରିଯମ୍ । କ୍ଷାନ୍ତମେତନ୍ମଯେତ୍ଯାହ ବଲୋ ବଲଵତାଂ ଵରଃ ।। ୫-୩୫-
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ମିଳନ ସବ୍ଦ କହି, ବଳରାମ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ—‘ଏହାକୁ ମୁଁ ମାଫ କରିଛି।’
ଅଦ୍ଯାପ୍ଯାଘୂର୍ଣିତାକାରଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତତ୍ ପୁରଂ ଦ୍ରିଜ! ଏଷ ପ୍ରଵାଦୋ ରାମସ୍ଯ ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯୋପଲକ୍ଷଣଃ ।। ୫-୩୫-
ଏଯାଁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହସ୍ତିନାପୁର ସହର ଏହି କମ୍ପନର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ହେଉଛି ବଳରାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା, ତାଙ୍କ ବଳ ଓ ପ୍ରତାପର ଚିହ୍ନ।
ତତସ୍ତୁ କୌରଵାଃ ଶାମ୍ବ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ହଲିନା ସହ । ପ୍ରଷଯାମାସୁରୁଦ୍ରାହଧନଭାର୍ଯ୍ଯାସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୫-୩୫-
ତାପରେ କୌରବମାନେ, ବଳରାମ ସହିତ ଶାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ ସହ ଦେଇ ପଠାଇଦେଲେ।
ମେତ୍ରେଯ!ଶ୍ରୂଯତାଂ ତସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ବଲଶାଲିନଃ । କୃତଂ ଯଦନ୍ଯତ୍ତେନାଭୂତ୍ତଦପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩୬-
‘ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ବଳଶାଳୀ ବଳରାମଙ୍କ ଅନ୍ୟ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।’
ନରକସ୍ଯାସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵପକ୍ଷଵିରୋଧିନଃ । ସଖାଭଵନ୍ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୋ ଦ୍ରିଵିଦୋ ନାମ ଵାନରଃ ।। ୫-୩୬-
ନରକ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଥିଲେ ଏକ ବଳଶାଳୀ ବାନର ଦ୍ରାବିଡ।
ଵୈରାନୁବନ୍ଧ ବଲଵାନ୍ ସ ଚକାର ସୁରାନ୍ ପ୍ରିତ । ନରକ ହତଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ବଲଦର୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧା, ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲା; କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନରକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବଳ ଗର୍ବରେ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କଲେ।
କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵାନାଂ ତସ୍ମାଦେତତ୍ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍ । ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସନଂ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ ମର୍ତ୍ତଲୋକକ୍ଷଯଂ ତଥା ।। ୫-୩୬-
‘ତେଣୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବି—ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିବି ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।’
ତତୋ ଵିଧ୍ଵସଯାମାସ ଯଜ୍ଞାନଜ୍ଞାନମୋହିତଃ । ବିବେଦ ସାଧୁମର୍ଯ୍ଯାଦାଂ କ୍ଷଯଂ ଚକ୍ର ଚ ଦେହିନାମ୍ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଯଜ୍ଞମାନେ ଭଙ୍ଗ କଲା, ନୀତିର ସୀମା ଭଙ୍ଗ କଲା, ଓ ଜୀବମାନେ ଉପରେ ବିନାଶ ଆଣିଲା।
ଦଦାହ ଚ ଵନୋଦ୍ଦେଶାନ୍ ପୁରଗ୍ରାମାନ୍ତରାଣି ଚ । କ୍ଵଚିଜ୍ଵ ପର୍ଵ୍ଵତାକ୍ଷେପୈର୍ଗ୍ରାମାଦୀନ୍ ସମଚୂଣୋଯତ୍ ।। ୫-୩୬-
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅଞ୍ଚଳ, ସହର ଓ ଗାଁ ଜଳାଇଦେଲା; କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପାହାଡ଼ ଛୁଡ଼ି ଗାଁମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।
ଶୈଲାନୁତୂପାଟ୍ଯ ତୋଯେଷୁ ମୁମୋଚାମ୍ବୁନିଧୌ ତଥା । ପୁନଞ୍ଚାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥଃ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ସାଗରମ୍ ।। ୫-୩୬-
ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଉଖଳି, ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ପରେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡି, ସେ ତାହାର ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭଳାଇଦେଲେ।
ତେନ ଵିକ୍ଷୋଭିତଶ୍ଵାବ୍ଧିରୁଦ୍ରେଲୋଽଜାଯତ ଦ୍ରିଜ । ପ୍ଲାଵଯଂସ୍ତୀରଜାନ୍ ଗ୍ରାମାନ୍ ପୁରାଦୀନତିଵେଗଵାନ୍ ।। ୫-୩୬-
ତାଙ୍କର ଏହି କାରଣରୁ ସମୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ବନ୍ୟା ଆସି, ତୀର ଧାରର ଗାଁ ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଜୋର ଭାବେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା।
କାମରୂପୀ ମହାରୂପଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାନଶେଷତଃ । ଲୁଣ୍ଠନ୍ ଭ୍ରମଣସଂମର୍ଦ୍ଦେଃ ସଞ୍ଚୂର୍ଣାଯତି ଵାନରଃ ।। ୫-୩୬-
ସେ ବାନର ଇଚ୍ଛାମତେ ବଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଲୁଟ, ଘୁରଣି ଓ ଝଟକାରେ ସବୁକିଛି ଭଙ୍ଗାମଡ଼ି କରିଦେଲେ।
ତେନ ଵିପ୍ରକୃତଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଜଗଦେତଦୂଦୁରାତ୍ମନା । ନିଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟୂକାରଂ ମୈତ୍ରେଯାସୀତ୍ ସୁଦୁଃ ଖିତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ମୈତ୍ରେୟ! ତାଙ୍କର ଏହି ଅନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା; ପଠ ଓ ଯଜ୍ଞର ଉଚ୍ଚାରଣ ବନ୍ଦ ହେଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସିଲା।
ଏକଦା ରୈଵତୋଦ୍ଯାନେ ପପୌ ପାନଂ ହଲାଯୁଧଃ । ରେଵତୀ ଚ ମହାଭାଗା ତଥୈଵାନ୍ଯା ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୫-୩୬-
ଏକଦିନ ରୈବତ ଉଦ୍ୟାନରେ ହଳାୟୁଧ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ଏହିପରି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ରେବତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାନ କରୁଥିଲେ।
ଉପଗୀଯମାନୋ ଵିଲସଲ୍ଲଲନାମୌଲିମଧ୍ଯଗଃ । ରେମେ ଯଦୁଵରଶ୍ଵଷ୍ଠଃ କୁଵେର ଇଵ ମନ୍ଦରେ ।। ୫-୩୬-
ଉଜ୍ୱଳା ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ବେଳେ, ଯଦୁମାନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରହି, କୁବେର ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ସ ଵାନରୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୀରିଣୋ ହଲମ୍ । ମୁଷଲଞ୍ଚ ଚକାରାସ୍ଯ ସମ୍ମୁଖ଼୍ଚ ବିଡ଼ମ୍ବନମ୍ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ ବାନରଟି ଆସି, ସିରିଣଙ୍କର ହଳ ଧରି, ହଳ ଓ ମୁଷଳକୁ ସାମ୍ନାରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ତଥୈଵ ଯୋଷିତାଂ ତାସାଂ ଜହାସାଭିମୁଖଂ କପିଃ । ପାନପୂର୍ଣାଶ୍ଵ କରକାଂଶ୍ଵିକ୍ଷେପାହତ୍ଯ ଵୈ ତଦା ।। ୫-୩୬-
ସେ ବାନରଟି ସେହି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଥିବା ମଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଛିଣି ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ଭର୍ତୂସଯାମାସ ତଂ ବଲଃ । ତଥାପି ତମଵଜ୍ଞାଯ ଚକ୍ର କିଲକିଲାଧ୍ଵନିମ୍ ।। ୫-୩୬-
ଏହା ଦେଖି, ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ବାନରଟିକୁ ଶାସ୍ତି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବାନରଟି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଚିଁଚିଆ ଶବ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ବଲୋ ଜଗ୍ରାହ ମୁଷଲ ରୁଷା । ସୋଽପି ଶୈଲଶିଲାଂ ଭୀମାଂ ଜଗ୍ରାହ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ ବଳରାମ ରାଗରେ ଉଠି, ମୁଷଳ ଧରିଲେ; ଏହିଁପରି ବାନରଟି ବଡ଼ ଶିଳା ଉଠାଇଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ଚ ସ ତାଂ କ୍ଷିପ୍ତାଂ ମୁଷଲେନ ସହସ୍ତ୍ରଧା । ବିଭେଦ ଯାଦଵଶ୍ଵେଷ୍ଠଃ ସା ପପାତ ମହୀତଲେ ।। ୫-୩୬-
ସେ ବାନରଟି ଶିଳାଟିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ; ଶିଳାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଆପତନ୍ମୁଷଲଞ୍ଚାସୌ ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘଯ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ । ଵେଗେନାଗମ୍ଯ ରୋଷେଣ ତଲେନୋରସ୍ଯତାଡ଼ଯତ୍ ।। ୫-୩୬-
ମୁଷଳ ତଳକୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ବାନରଟି ତୁରନ୍ତ ଲାଫ୍ ଦେଲେ, ରାଗରେ ବଳରାମଙ୍କ ଛାତିକୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଜୋରେ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋ ବଲେନ କୋପେନ ମୁଷ୍ଟିନା ମୂଦ୍ଧି ତାଡ଼ିତଃ । ପପାତ ରୁଧିରୋଦୂଗାରୀ ଦ୍ରିଵିଦଃ କ୍ଷୀଣାଜୀଵିତଃ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ, ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଘୁଞ୍ଚି ମାରିଦେଲେ; ଦ୍ରାବିଡ ରକ୍ତ ଝରିବା ସହିତ, ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇ, ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତତା ତଚ୍ଛରୀରେଣ ଗିରେଃ ଶ୍ଵୃଙ୍ଗମଦୀର୍ଯ୍ଯତ । ମୈତ୍ରେଯ!ଶତଧା ଵଜ୍ରିଵଜଣେଵ ହି ତାଡ଼ିତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ସେ ଶରୀର ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୈତ୍ରେୟ! ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଯେପରି ଶତ ଟୁକୁଡ଼ା ହୁଏ, ସେପରି ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ତତୋ ଦେଵା ରାମସ୍ଯୋପରି ଚିକ୍ଷିପୁଃ । ପ୍ରଶଶଂସୁସ୍ତଥାଭ୍ଯେତ୍ଯ ସାଧ୍ଵେତତ୍ତେ ମହତ୍ କୃତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଆସି, 'ଶାବାଶ! ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିଛ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅନେନ ଦୁଷ୍ଟକପିନା ଦୈତ୍ଯପକ୍ଷୋପକାରିଣା । ଜଗନ୍ନିରାକୃତଂ ଵୀର! ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସୌ କ୍ଷଯମାଗତଃ ।। ୫-୩୬-
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାନର, ଯିଏ ଦାନବପକ୍ଷକୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲା, ସେଇ ଦୁନିଆକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଇଥିଲା, ବୀର! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେ ଏବେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵମାଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵା ହ୍ଟଷ୍ଟାଃ ସଗୁହ୍ଯକାଃ ।। ୫-୩୬-
ଏହିପରି କହି, ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏଵଂଵିଧାନ୍ଯନେକାନି ବଲଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ । କର୍ମ୍ମାଣ୍ଯପରିମେଯାଣି ଶେଷସ୍ଯ ଧରଣୀବୃତଃ ।। ୫-୩୬-
ଏଭଳି, ଧୀର ବଳରାମ, ଧରଣୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶେଷଙ୍କର ଅନେକ ଅପାର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।