ଭୋ ଭୋଃ !କିମେତଦ୍ଭଵତା ବଲଭଦ୍ରେରିତଂ ବଚଃ । ଆଜ୍ଞାଂ କୁରୁକୁଲୋତ୍ଥାନାଂ ଯାଦଵଃ କଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ।। ୫-୩୫-
'ହେ, ଏହି କଣ ଆଦେଶ ଆପଣ, ବଳଭଦ୍ର, କହିଛନ୍ତି? କୌରବ ବଂଶକୁ କେଉଁ ଯାଦବ ଆଦେଶ ଦେଇପାରିବ?'
ଉଗ୍ରସେନୋଽପି ଯଦ୍ଯାଜ୍ଞାଂ କୌରଵାଣାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି । ତଦଲଂ ପାଣ୍ଡୁରଚ୍ଛତ୍ରୈର୍ନୃ ପଯୋଗ୍ଯୈର୍ଵିଡ଼ମ୍ବିତୈଃ ।। ୫-୩୫-
ଯଦି ଉଗ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ କୌରବମାନୋଁକୁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଧଳା ଛତା ଓ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଆମ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।
ତଦୂଗଚ୍ଛ ବଲ!ପାପାଢ୍ଯ ଶାମ୍ବମନ୍ଯାଯଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମୋ ନ ଭଵତୋ ନୋଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ ।। ୫-୩୫-
'ବଳ, ତୁମେ ଯାଅ। ଶାମ୍ବ ଭୁଲ କରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତି ଦେବାଯୋଗ୍ୟ। ଆମେ ତୁମ ବା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବୁ ନାହିଁ।'
ପ୍ରଣତିର୍ଯା କୃତାସ୍ମାକମାର୍ଯ୍ଯାଣାଂ କୁକୁରାନ୍ଧକୈଃ । ନନାମ ସା କୃତା କେଯମାଜ୍ଞା ସ୍ଵାମିନି ଭୃତ୍ଯତଃ ।। ୫-୩୫-
'କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଆମ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖି ଆଦର ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ଏହି ଆଦେଶ କଣ, ମାଲିକ ଭାବରେ ଚାକରକୁ ଦିଆଯାଉଛି?'
ଗର୍ଵ୍ଵମାରୋପିତା ଯୁଯଂ ସମାନାସନଭୋଜନୈଃ । କୋ ଦୋଷୋ ଭଵତାଂ ନିତିର୍ଯତ୍ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନାଵଲୋକିତା ।। ୫-୩୫-
'ଆମେ ଏକାସାନରେ ବସି, ଏକାସାଥିରେ ଭୋଜନ କରି, ଅଭିମାନୀ ହୋଇଯାଇଛ। ଆମେ ତୁମକୁ ଅନୁନୟରେ ଅବହେଳା କରିନଥିଲୁ, ଏହାର ଦୋଷ କ'ଣ?'
ଅସ୍ମାଭିରର୍ଘୋ ଭଵତୋ ଯୋଽଯଂ ବଲ! ନିଵେଦିତଃ । ପ୍ର ମୂଣୈତନ୍ନୈତଦସ୍ମାକ କୁଲ୍ଯଂ ଯୁଷ୍ମତ୍କୁଲୋଚିତମ୍ ।। ୫-୩୫-
'ବଳ, ଆମେ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥିଲୁ, ଏହା କେବଳ ଆଦର ଦେଖାଇବା ପାଇଁ। ଏହା ଆମ ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମ ବଂଶ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କୁରଵଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ନ ମୁଞ୍ଚାମୋ ହରେଃ ସୁତମ୍ । କୃତୈକନିଶ୍ଵଯାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଵିଵିଶୁର୍ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍ ।। ୫-୩୫-
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ କୌରବ କହିଲେ, 'ଆମେ ହରିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ିବୁ ନାହିଁ।' ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗଜସାହ୍ବୟ ନାମକ ସଭାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମତ୍ତଃକୋପେନ ଚାଘୂର୍ଣଂସ୍ତଦଧିକ୍ଷେପଜନ୍ମନା । ଅତ୍ଥାଯ ପାର୍ଷ୍ଣ୍ଯା ଵସୁଧାଂ ଜଘାନ ସ ହଲାଯୁଧଃ ।। ୫-୩୫-
ତାପରେ, ମୁସଳଧାରୀ ବଳରାମ, ଏହି ଅପମାନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଇ, ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଦଳିଦେଲେ।
ତତୋ ଵିଦାରିତା ପୃଥ୍ଵୀ ପାର୍ଷ୍ଣିଘାତାନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ଆସ୍ଫୋଟଯାମାସ ତଥା ଦିଶଃ ଶବ୍ଦେନ ପୂରଯନ୍ ।। ୫-୩୫-
ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦ ଘାତରେ ଭୂମି ଫାଟିଗଲା, ଏବଂ ତାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କଲା।
ସ ଉଵାଚାତିତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଭ୍ରୁ କୁଟୀକୁଟିଲାନନଃ । ଅହୋ ମଦାପଲେପୋଽଯମସାରାଣାଂ ଦ୍ରରାତ୍ମନାମ ।। ୫-୩୫-
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବଳି, ମୁହଁ କ୍ରୋଧରେ ବଙ୍କିଗଲା, ସେ କହିଲେ: 'ହଁ, ଏହି ଅଭିମାନ ତାଙ୍କର, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ।'
କୌରଵାଣାଂ ମହୀପତ୍ଵମସ୍ମାକଂ କିଲ କାଲଜମ୍ । ଉଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଯେ ନାଜ୍ଞାଂ ମନ୍ଯନ୍ତେଽଦ୍ଯାପି ଲଙ୍ଖନମ୍ ।। ୫-୩୫-
'କୌରବମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କେବଳ ସମୟର ଦାନା, ଆମର ଶାଶ୍ୱତ। ଏବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି।'
ଆଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେଦ୍ଧର୍ମ୍ମେଣ ସହ ଦେଵୈଃ ଶଚୀପତିଃ । ସଦାଧ୍ଯାସ୍ତେ ସୁଧର୍ମ୍ମା ତାମୁଗ୍ରସେନଃ ଶଚୀପତେଃ ।। ୫-୩୫-
'ଧର୍ମର ଆଦେଶକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କର ଅଧିକାର ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।'
ଧିଙୂମନୁଷ୍ଯଶତୋଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ତୁଷ୍ଟିରେଷାଂ ନୃପାସନେ । ପାରିଜାତତରୋଃ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଚରୀର୍ଵନିତାଜନଃ ।। ୫-୩୫-
'ଯେଉଁମାନେ ଶତଶତ ଲୋକଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଥିବା ସିଂହାସନରେ ବସି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ହେଉ। ଏଠାର ନାରୀମାନେ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ପରି।'
ବିଭର୍ତ୍ତି ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ସୋଽପ୍ଯେଷାଂ ନ ମହୀପତିଃ । ସମସ୍ତଭୂଭୃତାଂ ନାଥ ଉଗ୍ରସେନଃ ସ ତିଷ୍ଠତୁ ।। ୫-୩୫-
'ଏମିତି ଚାକରମାନୋଁକୁ ଯିଏ ପାଳନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ରାଜା ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଭୂପତିଙ୍କ ନାଥ ଉଗ୍ରସେନ ତାଙ୍କ ମାଲିକ ଭାବେ ରୁହନ୍ତୁ।'
ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵାମୁର୍ଵ୍ଵୀଂ କୃତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ତତ୍ପୁରୀମ୍ । କର୍ଣଂ ଦୁର୍ଯ୍ଯୋଘନଂ ଦ୍ରୋଣମଦ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ସଵାହ୍ଲିକମ୍ ।। ୫-୩୫-
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସେହି ସହରକୁ ଯିବି। କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କୁ—
ଦୁଷ୍ଟାନ୍ ଦୁଃଶାସନାଦୀଂଶ୍ଵ ଭୂରିଶ୍ରଵସମେଵ ଚ । ସୋମଦତ୍ତଂ ଶଲଂ ଭୀମମର୍ଜ୍ଜୁନଂ ସଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ ।। ୫-୩୫-
ଦୁଷ୍ଟ ଦୁଃଶାସନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ଶଳ, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ—
ମମଜୌ କୌରଵାଂଶ୍ଵାନ୍ଯାନ୍ ହ୍ଟତ୍ଵା ସାଶ୍ଵରଥଦ୍ରିପାନ୍ । ଵୀରମାଦାଯ ଶାମ୍ବଞ୍ଚ ସପତ୍ରୀକ ତତଃ ପୁରୀମ୍ । ଦ୍ରାରକାମୁଗ୍ରସେନାଦୀନ୍ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ବାନ୍ଧଵାନ୍ ।। ୫-୩୫-
ମୁଁ କୌରବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ହରାଇ, ବୀର ଶାମ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ, ତାପରେ ସେହି ସହରକୁ ଯିବି।
ଅଥଵା କୌରଵାଧୀନଂ ସମସ୍ତୈଃ କୁରୁଭିଃ ସହ । ଭାରାଵତରଣୋ ଶୀଘ୍ର ଦେଵରାଜେନ ଚୋଦିତଃ ୫-୩୫-
ନାହିଁଲେ, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ମୋ ଅଧୀନ ହେଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀର ଭାର କମେଇଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମଦରକ୍ତାକ୍ଷଃ କର୍ଷଣାଧୋମୁଖଂ ହଲମ୍ । ପ୍ରାକାରଵପ୍ର ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଚକର୍ଷ ମୁଷଲାଯୁଧଃ ।। ୫-୩୫-
ଏପରି କହି, ତାଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କ ହଳକୁ ଦୁର୍ଗ ଓ ଖାଲିଆ ଦିଗକୁ ନମାଇ, ମୁଷଳଧାରୀ ଏହାକୁ ଟାଣିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆଘୂର୍ଣିତଂ ତତ୍ ସହସା ତତୋ ଵୈ ହସ୍ତିନାପୁରମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂକ୍ଷୁବ୍ଧହ୍ଟଦଯାଶ୍ଚୁଂକ୍ର ଶୁଃ ସର୍ଵ୍ଵକୌରଵାଃ ।। ୫-୩୫-
ହଠାତ୍ ହସ୍ତିନାପୁର ସହର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଗଲା; ଏହାକୁ ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କୌରବ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଲାମ!ରାମ!ମହାଵାହୋ!କ୍ଷମ୍ଯତାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ତ୍ଵଯା । ଉପସଂହ୍ରିଯତାଂ କୋପଃ ପ୍ରସୀଦ ମୁଷଲାଯୁଘ ।। ୫-୩୫-
‘ରାମ! ରାମ! ବଳଶାଳୀ! ଦୟା କର, ଦୟା କର! ତୁମେ ରାଗକୁ ଦମନ କର, ମୁଷଳଧାରୀ, କୃପା କର।’
ଏଷ ଶାମ୍ବଃ ସପତ୍ରୀକସ୍ତଵ ନିର୍ଯାତିତୋ ବଲ! ଅଵିଜ୍ଞାତପ୍ରଭାଵାଣାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାମପରାଧିନାମ ।। ୫-୩୫-
‘ଏଠି ଶାମ୍ବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛନ୍ତି, ବଳରାମ! ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁ, ସେମାନଙ୍କ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କର।’
ତତୋ ନିର୍ଯାତଯାମାସୁଃ ଶାମ୍ବଂ ପତ୍ରୀସମନ୍ଵିତମ୍ । ନିଷ୍କମ୍ଯ ନଗରାତ୍ତୂର୍ଣାଂ କୌରଵା ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ ।। ୫-୩୫-
ତାପରେ କୌରବମାନେ ଶାମ୍ବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ତୁରନ୍ତ ବାହାରେ ଆଣି, ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୀଷ୍ମ-ଦ୍ରୋଣ-କୃପାଦୀନାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵଦତାଂ ପ୍ରିଯମ୍ । କ୍ଷାନ୍ତମେତନ୍ମଯେତ୍ଯାହ ବଲୋ ବଲଵତାଂ ଵରଃ ।। ୫-୩୫-
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ମିଳନ ସବ୍ଦ କହି, ବଳରାମ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ—‘ଏହାକୁ ମୁଁ ମାଫ କରିଛି।’
ଅଦ୍ଯାପ୍ଯାଘୂର୍ଣିତାକାରଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତତ୍ ପୁରଂ ଦ୍ରିଜ! ଏଷ ପ୍ରଵାଦୋ ରାମସ୍ଯ ବଲଶୌର୍ଯ୍ଯୋପଲକ୍ଷଣଃ ।। ୫-୩୫-
ଏଯାଁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହସ୍ତିନାପୁର ସହର ଏହି କମ୍ପନର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ହେଉଛି ବଳରାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା, ତାଙ୍କ ବଳ ଓ ପ୍ରତାପର ଚିହ୍ନ।
ତତସ୍ତୁ କୌରଵାଃ ଶାମ୍ବ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ହଲିନା ସହ । ପ୍ରଷଯାମାସୁରୁଦ୍ରାହଧନଭାର୍ଯ୍ଯାସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୫-୩୫-
ତାପରେ କୌରବମାନେ, ବଳରାମ ସହିତ ଶାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ ସହ ଦେଇ ପଠାଇଦେଲେ।
ମେତ୍ରେଯ!ଶ୍ରୂଯତାଂ ତସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ବଲଶାଲିନଃ । କୃତଂ ଯଦନ୍ଯତ୍ତେନାଭୂତ୍ତଦପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩୬-
‘ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ବଳଶାଳୀ ବଳରାମଙ୍କ ଅନ୍ୟ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।’
ନରକସ୍ଯାସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵପକ୍ଷଵିରୋଧିନଃ । ସଖାଭଵନ୍ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୋ ଦ୍ରିଵିଦୋ ନାମ ଵାନରଃ ।। ୫-୩୬-
ନରକ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଥିଲେ ଏକ ବଳଶାଳୀ ବାନର ଦ୍ରାବିଡ।
ଵୈରାନୁବନ୍ଧ ବଲଵାନ୍ ସ ଚକାର ସୁରାନ୍ ପ୍ରିତ । ନରକ ହତଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ବଲଦର୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୫-୩୬-
ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧା, ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲା; କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନରକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବଳ ଗର୍ବରେ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କଲେ।
କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵାନାଂ ତସ୍ମାଦେତତ୍ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍ । ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସନଂ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ ମର୍ତ୍ତଲୋକକ୍ଷଯଂ ତଥା ।। ୫-୩୬-
‘ତେଣୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବି—ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିବି ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।’