ତତଃ ପଟେ ସୁରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଂଶ୍ଵ ପ୍ରଧାନତଃ । ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଵାବିଲିଖ୍ଯାସ୍ଯୈ ଚିତ୍ରଲେଖା ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ ।। ୫-୩୨-
ତାପରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ଏକ ପଟରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପ୍ରଧାନ ମଣିଷମାନେ ଅଙ୍କି ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଅପାସ୍ଯ ସା ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତଥୋରଗସୁରାସୁରାନ୍ । ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଦଦୌ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତେଷ୍ଵପ୍ଯନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣିଷୁ ।। ୫-୩୨-
ଉଷା ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି ଅପସାରଣ କଲେ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣ-ରାମୌ ଵିଲୋକ୍ଯାସୌ ସୁଭ୍ରୁ ର୍ଲଜ୍ଜାଜଡ଼େଵ ସା । ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଦର୍ଶାନେ ଵ୍ରୀଡ଼ା-ଦୃଷ୍ଟିଂ ନିନ୍ଯେଽନ୍ଯତୋ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩୨-
କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ଝିଅଟି ଲଜ୍ଜାରେ ତଳକୁ ଚାହିଲା, ନଜରକୁ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ତତଃ କାନ୍ତେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରତନଯେ ଦ୍ରିଜ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ଯର୍ଥଵିକାଶିନ୍ଯା ଲଜ୍ଜା କ୍କାପି ନିରାକୃତା ।। ୫-୩୨-
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭଲି ଖିଲିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ହରାଇଗଲା।
ସୋଽଯଂ ସୋଽଯମିତୀତ୍ଯୁକ୍ତ ତଯା ସା ଯୋଗଗାମିନୀ । ଯଯୌ ଦ୍ରାରଵତୀମୂଷାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତତଃ ସଖୀମ୍ ।। ୫-୩୨-
ସେ ମନେମନେ 'ସେଇ, ସେଇ' ବୋଲି, ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ସହେଳୀକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦୃତ ଚାଲିଗଲା।
ଚକ୍ର କର୍ମ୍ମ ମହଚ୍ଛୌରିର୍ବିବ୍ରାଣୋ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ । ଜିଗାଯ ଶକ୍ର ସର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵାଂଶ୍ଵ ଲୀଲଯା ।। ୫-୩୪-
ଚକ୍ରଧାରୀ, ମହାଚୋର ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖେଳରେ ସହଜରେ ଜିତିଦେଲେ।
ଯଜ୍ଵାନ୍ଯଦକରୋତ୍ କର୍ମ୍ମ ଦିଵ୍ଯଚେଷ୍ଟାଵିଘାତକୃତ୍ । ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ!ପରଂ କାତୂହଲଂ ହି ମେ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦେବତାମୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧା ଦେଲା। ଏହା କ'ଣ ଘଟିଲା, ମୋତେ କୁହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ବଡ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଗଦତୋ ମମ ଵିପ୍ରର୍ଷେ!ଶ୍ରୂଯତାମିଦମାଦରାତ୍ । ନରାଵତାରେ କୃଷ୍ଣେନ ଦଗ୍ଧା ଵାରାଣସୀ ଯଥା ।। ୫-୩୪-
ପରାଶର କହିଲେ: ମୋର କଥା ଶୁଣ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କୃଷ୍ଣ ମାନବ ରୂପେ ଯେପରି ଭାବେ କାଶୀକୁ ଜଳାଇଦେଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପୌଣ୍ଡୁକୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ଵାସୁଦେଵୀଽଭଵଦ୍ ଭିଵି । ଅଵତୀର୍ଣସ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜନୈରଜ୍ଞାନମୋହିତୈଃ ।। ୫-୩୪-
ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଭାସୁଦେବ, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ କହିବାରୁ ନିଜକୁ ସତ୍ୟ ଭାସୁଦେବ ଭାବିଲେ।
ସ-ମେନେ ଵାସୁଦେଵୋଽହମଵତୀର୍ଣୋ ମହୀତଲେ । ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିସ୍ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଵିଷ୍ଣଚିହ୍ନିମଚୀକରତ୍ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଭାସୁଦେବ, ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଛି', ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚିହ୍ନ ନିଜ ଉପରେ ଧରିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ଦୂତଞ୍ଚ ପ୍ରେରଯାମାସ କୃଷ୍ଣାଯ ସୁମହାତ୍ମନେ । ତ୍ଯତ୍ତଵା ଚକ୍ରାଦିକଂ ଚିହ୍ନ ମଦୀଯଂ ନାମ ଚାତ୍ମନଃ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଏକ ଦୂତକୁ ବଡ ମନ ବିଶାଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, କହିଲେ — 'ତୁମେ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ନାମ ମୋତେ ଦେଇଦିଅ।'
ଵାସୁଦେଵାତ୍ମକଂ ମୂଢ଼!ମୁତ୍ତଵା ସର୍ଵ୍ଵଂ ଵିଶେଷତଃ । ଆତ୍ମନୋ ଜୀଵିତାର୍ଥାଯ ତତୋ ମେ ପ୍ରଣତି ଵ୍ରଜ ।। ୫-୩୪-
'ହେ ମୂର୍ଖ, ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ବିଶେଷକରି ନିଜ ପ୍ରାଣ ପାଇଁ; ତାପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଶିର ନମା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରହସ୍ଯୈନ ଦୂତଂ ପ୍ରାହ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ନିଜଚିହ୍ନମହଂ ଚକ୍ର ସମୁତ୍ସ୍ମରକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵଯୀତି ଵୈ ।। ୫-୩୪-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହସି ଦୂତକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଜ ଚିହ୍ନ, ଚକ୍ରକୁ ନିଜେ ସ୍ମରଣ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି।'
ଵାଚ୍ଯଃ ସ ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଦୂତ!ଵଚୋ ମମ । ଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଦ୍ରାକ୍ଯସଦ୍ଭାଵୋ ଯତ୍ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତଦ୍ରିଧୀଯତାଭ୍ ।। ୫-୩୪-
'ହେ ଦୂତ, ତୁମେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ମୋ ଏହି କଥା କହ, ତୁମର ମିଥ୍ୟା ଦାବି ଏବେ ପ୍ରକାଶ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଉଚିତ ସେ କର।'
ଗୃହୀତଚିହ୍ନ ଏଵାହମାଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ପୁରମ୍ । ସମୁତ୍ସ୍ତ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଚକ୍ର ନିଜନିହ୍ନମସଂଶଯମ୍ ।। ୫-୩୪-
'ମୁଁ ନିଜ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ତୁମ ସହରକୁ ଆସିବି, ଏବଂ ନିଜ ଚକ୍ର ତୁମ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ଆଜ୍ଞାପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଯଦିଦମାଗଚ୍ଛେତି ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍ । ସମ୍ପାଦଯିଷ୍ଯେ ଶ୍ଵସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତଦପ୍ଯେଷୋଽଵିଲମ୍ବିତମ୍ ।। ୫-୩୪-
'ଏବଂ ତୁମେ ଯେ ଆଗ୍ୟା ଦେଇଛ, ମୁଁ ଆସିବି, ତାହାକୁ ମୁଁ ଆସନ୍ତାକାଲି ବିଳମ୍ବ ନକରି ପୂରଣ କରିଦେବି।'
ଶରଣାଂ ତେ ସମବ୍ଯେତ୍ଯ କର୍ତ୍ତାସ୍ମି ନୃପତେ!ତଦା । ଯଥା ତ୍ଵତ୍ତ୍ଵୋ ଭଯଂ ବୂଯୋ ନ ମେ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩୪-
'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସି, ଏପରି କାମ କରିବି ଯେ, ପୁନି ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେବେ ଭୟ ପାଇବ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେଽପଗତେ ଦୂତେ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯାଭ୍ଯାଗତଂ ହରିଃ । ଗରୁତ୍ମନ୍ତମଥାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତଂ ତତ୍ପୁରଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩୪-
ଦୂତ ଯିବା ପରେ, ହରି ସେ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଚାପି କେଶଵୋଦ୍ଯୋଗଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଶିପତିସ୍ତଦା । ସର୍ଵ୍ଵସୈନ୍ଯପରୀଵାରଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ ଉପାଯଯୌ ।। ୫-୩୪-
ସେ ସମୟରେ କେଶବଙ୍କ ତୟାରି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, କାଶୀର ରାଜା ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋ ବଲେନ ମହତା କାଶିରାଜବଲେନ ଚ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋ ଵାସୁଦେଵୋଽସୌ କେଶଵାଭିମୁଖଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩୪-
ତାପରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଭାସୁଦେବ, ବଡ ସେନା ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ହରିର୍ଦ୍ଦୂରାଦୁଦାରସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଚକ୍ରହସ୍ତଂ ଗଦାଖଡ଼ ଗବାହୁ ପାଣିଗତାମ୍ବୁଜମ୍ ।। ୫-୩୪-
ହରି ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ହସ୍ତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରଗ୍ଧରଂ ଧୃତଶାଙ୍ଗଞ୍ଚ ସୁପର୍ଣାରଚିତଧ୍ଵଜମ୍ । ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ କୃତଞ୍ଚାସ୍ଯ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଂ ଦଦୃଶେ ହିରଃ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶଂଖ ଧରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜରେ ଗରୁଡ଼ ଅଙ୍କିତ ଥିଲା, ଓ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଚମକୁଥିଲା।
କିରୀଟକୂଣଡଲଧରଂ ପୀତଵାସଃସମନ୍ଵିତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଭାଵଗମ୍ଭରଂ ଜହାସ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ ।। ୫-୩୪-
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଥିଲା, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଗମ୍ଭୀର ମନୋଭାବ ଦେଖି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ହସିଲେ।
ଯୁଯୁଧ ଚ ବଲେନାସ୍ଯ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵବହଲିନା ଦ୍ରିଜ ! ନିସ୍ତ୍ରିଂଶର୍ଷ୍ଟିଗଦାଶୂଲଶକ୍ତିକାର୍ମ୍ମୁକଶାଲିନା ।। ୫-୩୪-
ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ନେଇ, ବହୁ ସସ୍ତ୍ର—ତଳୱାର, ବାଣ, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଶାର୍ହ୍ଗନିର୍ମ୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈରିଷୁଵିଦାରଣୈଃ । ଗଦାଚକ୍ରନିପାତୈଶ୍ଵ ସୂଦଯାମାସ ତଦୂବଲମ୍ ।। ୫-୩୪-
କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ଓ ଗଦା-ଚକ୍ର ର ଘାତରେ, ସେ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
କାଶିରାଜବଲଞ୍ଚୈଵ କ୍ଷର୍ଯଂ ନିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ମୂଦ़ମାତ୍ମଚିହ୍ନୋପଲକ୍ଷ୍ଣମ୍ ।। ୫-୩୪-
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କାଶୀରାଜଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରି, ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୂର୍ଖ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଯତ୍ତୁ ଦୂତଵକ୍ତୂଣେ ମାଂ ପ୍ରତି । ସମୁତୂସୃଜେତି ଚିହ୍ନାନି ତତ୍ତେ ସମ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ ।।୫-୩୪-
ତୁମେ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାହା କହିଥିଲ, ଯେ ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଏବେ ସେହି କଥାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରୁଛି।
ଚକ୍ରମେତତ୍ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଗଦେଯଂ ତେ ଵିସର୍ଜିତା । ଗରୁତ୍ମାନେଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ସମାରୋହତୁ ତେ ଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୫-୩୪-
ଏହି ଚକ୍ର ଏବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ଏହି ଗଦା ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଅଗଲା; ଏହି ଗରୁଡ଼ ତୁମ ଧ୍ୱଜରେ ଚଢ଼ିଯାଉ।
ଇତ୍ଯୁଜ୍ଵାର୍ଯ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତେନ ଚକ୍ରଣୋସୌ ଵିଦାରିତଃ । ପୋଥିତୋ ଗଦଯା ଭଗ୍ରୋ ଗରୁତ୍ମାଶ୍ଵ ଗରୁତ୍ମତା ।। ୫-୩୪-
ଏପରି କହି, ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଚକ୍ରରେ ସେଉଁଠି ଘାତ କଲେ, ଗଦାରେ ପିଟିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ହାହାକୃତେ ଲୋକେ କାଶିପୁର୍ଯ୍ଯଧିପୋ ବଲୀ । ଯୁଯୁଧେ ଵାସୁଦେଵେନ ମିତ୍ରସ୍ଯାପଚିତୌ ସ୍ଥିତଃ ।। ୫-୩୪-
ତାପରେ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଶୀରାଜ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପାଇଁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖି, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।