ଏତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵ ମହାଭାଗ! ସମାଖ୍ଯାତୁ ତ୍ଵମର୍ହସି । ମହତ୍ କୌତୂହଲଂ ଜାତଂ କଥାଂ ଶ୍ରୋତୁମିମାଂ ହରେଃ ।। ୫-୩୨-
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହା ସବୁ ଠିକ୍ ଭଳି କହିଦିଅ, ହରିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମିଛି।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଊଷା ଵାଣସୁତା ଵିପ୍ର! ପାର୍ଵ୍ଵତୀଂ ସହ ଶମ୍ଭୁନା । କ୍ରୀଡ଼ନ୍ତୀମୁପଲକ୍ଷ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ପୃହାଞ୍ଚକ୍ର ତଦାଶ୍ରଯାମ୍ ।। ୫-୩୨-
ପରାଶର କହିଲେ: ବାଣଙ୍କ ଝିଅ ଉଷା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିବଙ୍କ ସହ ପାର୍ବତୀ ଖେଳୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ପରି ଏକ ସାଥୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।
ତତଃ ସକଲାଚିତ୍ତଜ୍ଞା ଗୌରୀ ତାମାହ ଭାମିନୀମ୍ । ଅଲମତ୍ଯର୍ଥତାପେନ ଭର୍ତ୍ରା ତ୍ଵମପି ରଂସ୍ଯସେ ।। ୫-୩୨-
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜାଣିଥିବା ଗୌରୀ ସେ ଚମକୁଥିବା କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ: 'ଏତେ ଆତୁରତା ଦରକାର ନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭଲ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସା ତଦା ଚକ୍ର କଦେତି ମତିମାତ୍ମନଃ । କୋ ଵା ଭର୍ତ୍ତା ମମେତ୍ଯେତାଂ ପୁନରପ୍ଯାହ ପାର୍ଵ୍ଵତୀ ।। ୫-୩୨-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଭାବିଲେ—'ଏହା କେବେ ହେବ?' ଏବଂ 'ମୋ ସ୍ୱାମୀ କିଏ ହେବେ?' ପୁନି ପାର୍ବତୀ ତାକୁ କହିଲେ।
ଵୈଶାଖଶୁକ୍ଲଦ୍ରାଦଶ୍ଯାଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଯୋଽଭିଭଵଂ ତଵ । କରିଷ୍ଯତି ସ ତେ ଭର୍ତ୍ତା ରାଜପୁତ୍ରି!ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩୨-
'ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ଯିଏ ତୁମକୁ ଆସି ଦେଖିବ, ସେଇ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ହେ ରାଜକୁମାରୀ।'
ତସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ପୁମାନ୍ ଖପ୍ନେ ଯଥା ଦେଵ୍ଯା ଉଦୀରିତମ୍ । ତଥୈଵାଭିଭଵଂ ଚକ୍ର ରାଗଞ୍ଚକ୍ର ତଥୈଵ ସା ।। ୫-୩୨-
ଏହି ତିଥିରେ, ଦେବୀ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଏକ ପୁରୁଷ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ, ଏବଂ ଉଷା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଲପାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ପୁରୁଷମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ତମୁତ୍ସୁକା । କ୍ଵ ଗତୋଽସୀତି ନିର୍ଲଜ୍ଜା ମୈତ୍ରେଯୋକ୍ତଵତୀ ସଖୀମ୍ ।। ୫-୩୨-
ଏହାପରେ ଉଷା ଜାଗି ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ପୁରୁଷ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ଓ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?'
ଵାଣସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣଡଶ୍ଵିତ୍ରଲେଶା ତୁ ତତ୍ସୁତା । ତସ୍ଯାଃ ସଖ୍ଯଭଵତ୍ ସା ଚ ପ୍ରାହ କୋଽଯ ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯତେ ।। ୫-୩୨-
ବାଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ ଝିଅ ଚିତ୍ରଲେଖା ଉଷାଙ୍କ ସଖୀ ଥିଲେ; ସେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କାହା ବିଷୟରେ କହୁଛ?'
ଯଦା ଲଜ୍ଜାକୁଲା ନାସ୍ଯୈ କଥଯାମାସ ସା ସତୀ । ତଦା ଵିଶ୍ଵାସମାନୀଯ ସର୍ଵ୍ଵମେଵାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ।। ୫-୩୨-
ଉଷା ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଚିତ୍ରଲେଖା ତାଙ୍କୁ ଭରସା ଦେଇ ସବୁ କଥା ଜାଣିଲେ।
ଵିଦିତାର୍ଥାନ୍ତୁ ତାମାହ ପୁନରୂଷା ଯଥୋଦିତମ୍ । ଦେଵ୍ଯା ତଥୈଵ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଯୋଽଭ୍ଯୁପାଯଃ କୁରୁଷ୍ଵ ତମ୍ । ୫-୩୨-
ବିଷୟଟି ବୁଝିବା ପରେ, ଉଷା ଚିତ୍ରଲେଖାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଦେବୀ କହିଥିବା ଭଳି ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ସେ ପୁରୁଷ ଆସିପାରିବେ, ସେହି ଉପାୟ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ତତଃ ପଟେ ସୁରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଂଶ୍ଵ ପ୍ରଧାନତଃ । ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଵାବିଲିଖ୍ଯାସ୍ଯୈ ଚିତ୍ରଲେଖା ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ ।। ୫-୩୨-
ତାପରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ଏକ ପଟରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପ୍ରଧାନ ମଣିଷମାନେ ଅଙ୍କି ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଅପାସ୍ଯ ସା ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତଥୋରଗସୁରାସୁରାନ୍ । ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଦଦୌ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତେଷ୍ଵପ୍ଯନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣିଷୁ ।। ୫-୩୨-
ଉଷା ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି ଅପସାରଣ କଲେ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣ-ରାମୌ ଵିଲୋକ୍ଯାସୌ ସୁଭ୍ରୁ ର୍ଲଜ୍ଜାଜଡ଼େଵ ସା । ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଦର୍ଶାନେ ଵ୍ରୀଡ଼ା-ଦୃଷ୍ଟିଂ ନିନ୍ଯେଽନ୍ଯତୋ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩୨-
କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ଝିଅଟି ଲଜ୍ଜାରେ ତଳକୁ ଚାହିଲା, ନଜରକୁ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ତତଃ କାନ୍ତେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରତନଯେ ଦ୍ରିଜ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ଯର୍ଥଵିକାଶିନ୍ଯା ଲଜ୍ଜା କ୍କାପି ନିରାକୃତା ।। ୫-୩୨-
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭଲି ଖିଲିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ହରାଇଗଲା।
ସୋଽଯଂ ସୋଽଯମିତୀତ୍ଯୁକ୍ତ ତଯା ସା ଯୋଗଗାମିନୀ । ଯଯୌ ଦ୍ରାରଵତୀମୂଷାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତତଃ ସଖୀମ୍ ।। ୫-୩୨-
ସେ ମନେମନେ 'ସେଇ, ସେଇ' ବୋଲି, ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ସହେଳୀକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦୃତ ଚାଲିଗଲା।
ଚକ୍ର କର୍ମ୍ମ ମହଚ୍ଛୌରିର୍ବିବ୍ରାଣୋ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ । ଜିଗାଯ ଶକ୍ର ସର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵାଂଶ୍ଵ ଲୀଲଯା ।। ୫-୩୪-
ଚକ୍ରଧାରୀ, ମହାଚୋର ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖେଳରେ ସହଜରେ ଜିତିଦେଲେ।
ଯଜ୍ଵାନ୍ଯଦକରୋତ୍ କର୍ମ୍ମ ଦିଵ୍ଯଚେଷ୍ଟାଵିଘାତକୃତ୍ । ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ!ପରଂ କାତୂହଲଂ ହି ମେ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦେବତାମୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧା ଦେଲା। ଏହା କ'ଣ ଘଟିଲା, ମୋତେ କୁହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ବଡ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଗଦତୋ ମମ ଵିପ୍ରର୍ଷେ!ଶ୍ରୂଯତାମିଦମାଦରାତ୍ । ନରାଵତାରେ କୃଷ୍ଣେନ ଦଗ୍ଧା ଵାରାଣସୀ ଯଥା ।। ୫-୩୪-
ପରାଶର କହିଲେ: ମୋର କଥା ଶୁଣ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କୃଷ୍ଣ ମାନବ ରୂପେ ଯେପରି ଭାବେ କାଶୀକୁ ଜଳାଇଦେଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପୌଣ୍ଡୁକୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ଵାସୁଦେଵୀଽଭଵଦ୍ ଭିଵି । ଅଵତୀର୍ଣସ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜନୈରଜ୍ଞାନମୋହିତୈଃ ।। ୫-୩୪-
ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଭାସୁଦେବ, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ କହିବାରୁ ନିଜକୁ ସତ୍ୟ ଭାସୁଦେବ ଭାବିଲେ।
ସ-ମେନେ ଵାସୁଦେଵୋଽହମଵତୀର୍ଣୋ ମହୀତଲେ । ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିସ୍ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଵିଷ୍ଣଚିହ୍ନିମଚୀକରତ୍ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଭାସୁଦେବ, ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଛି', ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚିହ୍ନ ନିଜ ଉପରେ ଧରିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ଦୂତଞ୍ଚ ପ୍ରେରଯାମାସ କୃଷ୍ଣାଯ ସୁମହାତ୍ମନେ । ତ୍ଯତ୍ତଵା ଚକ୍ରାଦିକଂ ଚିହ୍ନ ମଦୀଯଂ ନାମ ଚାତ୍ମନଃ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଏକ ଦୂତକୁ ବଡ ମନ ବିଶାଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, କହିଲେ — 'ତୁମେ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ନାମ ମୋତେ ଦେଇଦିଅ।'
ଵାସୁଦେଵାତ୍ମକଂ ମୂଢ଼!ମୁତ୍ତଵା ସର୍ଵ୍ଵଂ ଵିଶେଷତଃ । ଆତ୍ମନୋ ଜୀଵିତାର୍ଥାଯ ତତୋ ମେ ପ୍ରଣତି ଵ୍ରଜ ।। ୫-୩୪-
'ହେ ମୂର୍ଖ, ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ବିଶେଷକରି ନିଜ ପ୍ରାଣ ପାଇଁ; ତାପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଶିର ନମା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରହସ୍ଯୈନ ଦୂତଂ ପ୍ରାହ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ । ନିଜଚିହ୍ନମହଂ ଚକ୍ର ସମୁତ୍ସ୍ମରକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵଯୀତି ଵୈ ।। ୫-୩୪-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହସି ଦୂତକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଜ ଚିହ୍ନ, ଚକ୍ରକୁ ନିଜେ ସ୍ମରଣ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି।'
ଵାଚ୍ଯଃ ସ ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଦୂତ!ଵଚୋ ମମ । ଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଦ୍ରାକ୍ଯସଦ୍ଭାଵୋ ଯତ୍ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତଦ୍ରିଧୀଯତାଭ୍ ।। ୫-୩୪-
'ହେ ଦୂତ, ତୁମେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ମୋ ଏହି କଥା କହ, ତୁମର ମିଥ୍ୟା ଦାବି ଏବେ ପ୍ରକାଶ ହୋଇଗଲା, ଯାହା ଉଚିତ ସେ କର।'
ଗୃହୀତଚିହ୍ନ ଏଵାହମାଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ପୁରମ୍ । ସମୁତ୍ସ୍ତ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଚକ୍ର ନିଜନିହ୍ନମସଂଶଯମ୍ ।। ୫-୩୪-
'ମୁଁ ନିଜ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ତୁମ ସହରକୁ ଆସିବି, ଏବଂ ନିଜ ଚକ୍ର ତୁମ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ଆଜ୍ଞାପୂର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ଯଦିଦମାଗଚ୍ଛେତି ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍ । ସମ୍ପାଦଯିଷ୍ଯେ ଶ୍ଵସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତଦପ୍ଯେଷୋଽଵିଲମ୍ବିତମ୍ ।। ୫-୩୪-
'ଏବଂ ତୁମେ ଯେ ଆଗ୍ୟା ଦେଇଛ, ମୁଁ ଆସିବି, ତାହାକୁ ମୁଁ ଆସନ୍ତାକାଲି ବିଳମ୍ବ ନକରି ପୂରଣ କରିଦେବି।'
ଶରଣାଂ ତେ ସମବ୍ଯେତ୍ଯ କର୍ତ୍ତାସ୍ମି ନୃପତେ!ତଦା । ଯଥା ତ୍ଵତ୍ତ୍ଵୋ ଭଯଂ ବୂଯୋ ନ ମେ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩୪-
'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସି, ଏପରି କାମ କରିବି ଯେ, ପୁନି ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେବେ ଭୟ ପାଇବ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେଽପଗତେ ଦୂତେ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯାଭ୍ଯାଗତଂ ହରିଃ । ଗରୁତ୍ମନ୍ତମଥାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତଂ ତତ୍ପୁରଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩୪-
ଦୂତ ଯିବା ପରେ, ହରି ସେ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଚାପି କେଶଵୋଦ୍ଯୋଗଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଶିପତିସ୍ତଦା । ସର୍ଵ୍ଵସୈନ୍ଯପରୀଵାରଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ ଉପାଯଯୌ ।। ୫-୩୪-
ସେ ସମୟରେ କେଶବଙ୍କ ତୟାରି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, କାଶୀର ରାଜା ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋ ବଲେନ ମହତା କାଶିରାଜବଲେନ ଚ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକୋ ଵାସୁଦେଵୋଽସୌ କେଶଵାଭିମୁଖଂ ଯଯୌ ।। ୫-୩୪-
ତାପରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଭାସୁଦେବ, ବଡ ସେନା ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।