ନିଶାସୁ ଚ ଜଗତସ୍ତ୍ରଷ୍ଟା ତାସାଂ ଗୁହେଷୁ କେଶଵଃ । ଉଵାସ ଵିପ୍ର! ସର୍ଵ୍ଵାସାଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଧରୋ ହରିଃ ।। ୫-୩୧-
ରାତିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କେଶବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୃହରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ବସିଥିଲେ।
ପରାଶାର ଉଵାଚ । ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରାଦ୍ଯା ହରେଃ ପୁତ୍ରା ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଃ କଥିତାସ୍ତଵ । ଭାନୁଂ ଭୈମରିକଞ୍ଚୈଵ ସତ୍ଯଭାମା ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୫-୩୨-
ପରାଶର କହିଲେ: ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହରିଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି। ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଭାନୁ ଓ ଭୈମରିକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତାମ୍ରପକ୍ଷାଦ୍ଯା ରୋହିଣଯାଂ ତନଯା ହରେଃ । ବଭୂଵୁର୍ଜାମ୍ବଵତ୍ଯାଞ୍ଚ ଶାମ୍ବାଦ୍ଯା ବଲଶାଲିନଃ ।। ୫-୩୨-
ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାମ୍ରପକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହରିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ। ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତନଯା ଭଦ୍ରଵିନ୍ଦାଦ୍ଯା ନାଗ୍ରଜିତ୍ଯାଂ ମହାବଲାଃ । ସଂଗ୍ରାମଜିତ୍ପ୍ରଧାନାସ୍ତୁ ଶୈଵ୍ଯାଯାନ୍ତ୍ଵଭଵନ୍ ସୁତାଃ ।। ୫-୩୨-
ଭଦ୍ରବିନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ନାଗଜିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହେଲେ। ସଂଗ୍ରାମଜିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେଉଁଠି ମୁଖ୍ୟ, ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁଅ ହେଲେ।
ଵୃକାଦ୍ଯାଶ୍ଵ ସୁତା ମାଦ୍ରଯାଂ ଗାତ୍ରଵତ୍ପ୍ରମୁଖାନ୍ ସୁତାନ୍ । ଅଵାପ ଲକ୍ଷ୍ମଣା ପୁତ୍ରାଃ କାଲିନ୍ଦ୍ଯାଞ୍ଚ ଶ୍ରୁତାଦଯଃ ।। ୫-୩୨-
ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଗାତ୍ରବାନ୍ ଓ ଭୃକାଦେବ ଭଳି ପୁଅମାନେ ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୁଅମାନେ ହେଲେ, ଏବଂ କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶ୍ରୁତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅନ୍ଯାସାଞ୍ଚୈଵ ଭାର୍ଯ୍ଯାଣାଂ ସମୁତୂପନ୍ନାନି ଚକ୍ରିଣଃ । ଅଷ୍ଟାଯୁତାନି ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ତ୍ରଣାଂ ଶତଂ ତଥା ।। ୫-୩୨-
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଏକଶଏ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷା ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ରୁକ୍ମିଣୀସୁତଃ । ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରାଦନିରୁଦ୍ଧୋଽଭୂଦୂ ଵଜୂସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ ।। ୫-୩୨-
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭି ଭଲି ଭାବେ ଭଜ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
ଅନିରୁଦ୍ଧୋ ରଣୋ ରୁଦ୍ଧୋ ବଲେଃ ପୌତ୍ରୀଂ ମହାବଲଃ । ଵାଣାସ୍ଯ ତନଯାମୂଷାମୁପଯେମେ ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ ।। ୫-୩୨-
ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାଣଙ୍କ ଝିଅ ଉଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦୂ ଘୋରଂ ହରି-ଶଙ୍କରଯୋର୍ମହତ୍ । ଛିନ୍ନ ସହସ୍ତ୍ର ବାହୂନାଂ ଯତ୍ର ଵାଣସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣା ।। ୫-୩୨-
ସେଠାରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବାଣଙ୍କର ହଜାର ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । କଥଂ ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦୂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୁଷାର୍ଥେ ହର-କୃଷ୍ଣଯୋଃ । କଥଂ କ୍ଷଯଞ୍ଚ ଵାଣସ୍ଯ ବାହୂନାଂ କୃତଵାନ୍ ହରିଃ ।। ୫-୩୨-
ମୈତ୍ରେୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହରା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏବଂ ହରି କିପରି ବାଣଙ୍କର ହାତ ଧ୍ଵଂସ କଲେ?
ଏତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵ ମହାଭାଗ! ସମାଖ୍ଯାତୁ ତ୍ଵମର୍ହସି । ମହତ୍ କୌତୂହଲଂ ଜାତଂ କଥାଂ ଶ୍ରୋତୁମିମାଂ ହରେଃ ।। ୫-୩୨-
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହା ସବୁ ଠିକ୍ ଭଳି କହିଦିଅ, ହରିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମିଛି।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଊଷା ଵାଣସୁତା ଵିପ୍ର! ପାର୍ଵ୍ଵତୀଂ ସହ ଶମ୍ଭୁନା । କ୍ରୀଡ଼ନ୍ତୀମୁପଲକ୍ଷ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ପୃହାଞ୍ଚକ୍ର ତଦାଶ୍ରଯାମ୍ ।। ୫-୩୨-
ପରାଶର କହିଲେ: ବାଣଙ୍କ ଝିଅ ଉଷା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିବଙ୍କ ସହ ପାର୍ବତୀ ଖେଳୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ପରି ଏକ ସାଥୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।
ତତଃ ସକଲାଚିତ୍ତଜ୍ଞା ଗୌରୀ ତାମାହ ଭାମିନୀମ୍ । ଅଲମତ୍ଯର୍ଥତାପେନ ଭର୍ତ୍ରା ତ୍ଵମପି ରଂସ୍ଯସେ ।। ୫-୩୨-
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜାଣିଥିବା ଗୌରୀ ସେ ଚମକୁଥିବା କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ: 'ଏତେ ଆତୁରତା ଦରକାର ନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭଲ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସା ତଦା ଚକ୍ର କଦେତି ମତିମାତ୍ମନଃ । କୋ ଵା ଭର୍ତ୍ତା ମମେତ୍ଯେତାଂ ପୁନରପ୍ଯାହ ପାର୍ଵ୍ଵତୀ ।। ୫-୩୨-
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଭାବିଲେ—'ଏହା କେବେ ହେବ?' ଏବଂ 'ମୋ ସ୍ୱାମୀ କିଏ ହେବେ?' ପୁନି ପାର୍ବତୀ ତାକୁ କହିଲେ।
ଵୈଶାଖଶୁକ୍ଲଦ୍ରାଦଶ୍ଯାଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଯୋଽଭିଭଵଂ ତଵ । କରିଷ୍ଯତି ସ ତେ ଭର୍ତ୍ତା ରାଜପୁତ୍ରି!ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୩୨-
'ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ଯିଏ ତୁମକୁ ଆସି ଦେଖିବ, ସେଇ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ହେ ରାଜକୁମାରୀ।'
ତସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ପୁମାନ୍ ଖପ୍ନେ ଯଥା ଦେଵ୍ଯା ଉଦୀରିତମ୍ । ତଥୈଵାଭିଭଵଂ ଚକ୍ର ରାଗଞ୍ଚକ୍ର ତଥୈଵ ସା ।। ୫-୩୨-
ଏହି ତିଥିରେ, ଦେବୀ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଏକ ପୁରୁଷ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ, ଏବଂ ଉଷା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଲପାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ପୁରୁଷମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ତମୁତ୍ସୁକା । କ୍ଵ ଗତୋଽସୀତି ନିର୍ଲଜ୍ଜା ମୈତ୍ରେଯୋକ୍ତଵତୀ ସଖୀମ୍ ।। ୫-୩୨-
ଏହାପରେ ଉଷା ଜାଗି ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ପୁରୁଷ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ଓ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?'
ଵାଣସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣଡଶ୍ଵିତ୍ରଲେଶା ତୁ ତତ୍ସୁତା । ତସ୍ଯାଃ ସଖ୍ଯଭଵତ୍ ସା ଚ ପ୍ରାହ କୋଽଯ ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯତେ ।। ୫-୩୨-
ବାଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ ଝିଅ ଚିତ୍ରଲେଖା ଉଷାଙ୍କ ସଖୀ ଥିଲେ; ସେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କାହା ବିଷୟରେ କହୁଛ?'
ଯଦା ଲଜ୍ଜାକୁଲା ନାସ୍ଯୈ କଥଯାମାସ ସା ସତୀ । ତଦା ଵିଶ୍ଵାସମାନୀଯ ସର୍ଵ୍ଵମେଵାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ।। ୫-୩୨-
ଉଷା ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଚିତ୍ରଲେଖା ତାଙ୍କୁ ଭରସା ଦେଇ ସବୁ କଥା ଜାଣିଲେ।
ଵିଦିତାର୍ଥାନ୍ତୁ ତାମାହ ପୁନରୂଷା ଯଥୋଦିତମ୍ । ଦେଵ୍ଯା ତଥୈଵ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଯୋଽଭ୍ଯୁପାଯଃ କୁରୁଷ୍ଵ ତମ୍ । ୫-୩୨-
ବିଷୟଟି ବୁଝିବା ପରେ, ଉଷା ଚିତ୍ରଲେଖାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଦେବୀ କହିଥିବା ଭଳି ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ସେ ପୁରୁଷ ଆସିପାରିବେ, ସେହି ଉପାୟ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ତତଃ ପଟେ ସୁରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଂଶ୍ଵ ପ୍ରଧାନତଃ । ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଵାବିଲିଖ୍ଯାସ୍ଯୈ ଚିତ୍ରଲେଖା ଵ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ ।। ୫-୩୨-
ତାପରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ଏକ ପଟରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପ୍ରଧାନ ମଣିଷମାନେ ଅଙ୍କି ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଅପାସ୍ଯ ସା ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତଥୋରଗସୁରାସୁରାନ୍ । ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଦଦୌ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତେଷ୍ଵପ୍ଯନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣିଷୁ ।। ୫-୩୨-
ଉଷା ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି ଅପସାରଣ କଲେ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣ-ରାମୌ ଵିଲୋକ୍ଯାସୌ ସୁଭ୍ରୁ ର୍ଲଜ୍ଜାଜଡ଼େଵ ସା । ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଦର୍ଶାନେ ଵ୍ରୀଡ଼ା-ଦୃଷ୍ଟିଂ ନିନ୍ଯେଽନ୍ଯତୋ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୩୨-
କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ଝିଅଟି ଲଜ୍ଜାରେ ତଳକୁ ଚାହିଲା, ନଜରକୁ ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ତତଃ କାନ୍ତେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରତନଯେ ଦ୍ରିଜ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ଯର୍ଥଵିକାଶିନ୍ଯା ଲଜ୍ଜା କ୍କାପି ନିରାକୃତା ।। ୫-୩୨-
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଭଲି ଖିଲିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ହରାଇଗଲା।
ସୋଽଯଂ ସୋଽଯମିତୀତ୍ଯୁକ୍ତ ତଯା ସା ଯୋଗଗାମିନୀ । ଯଯୌ ଦ୍ରାରଵତୀମୂଷାଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତତଃ ସଖୀମ୍ ।। ୫-୩୨-
ସେ ମନେମନେ 'ସେଇ, ସେଇ' ବୋଲି, ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ସହେଳୀକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦୃତ ଚାଲିଗଲା।
ଚକ୍ର କର୍ମ୍ମ ମହଚ୍ଛୌରିର୍ବିବ୍ରାଣୋ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍ । ଜିଗାଯ ଶକ୍ର ସର୍ଵ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଦେଵାଂଶ୍ଵ ଲୀଲଯା ।। ୫-୩୪-
ଚକ୍ରଧାରୀ, ମହାଚୋର ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖେଳରେ ସହଜରେ ଜିତିଦେଲେ।
ଯଜ୍ଵାନ୍ଯଦକରୋତ୍ କର୍ମ୍ମ ଦିଵ୍ଯଚେଷ୍ଟାଵିଘାତକୃତ୍ । ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ!ପରଂ କାତୂହଲଂ ହି ମେ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦେବତାମୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧା ଦେଲା। ଏହା କ'ଣ ଘଟିଲା, ମୋତେ କୁହ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ବଡ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଗଦତୋ ମମ ଵିପ୍ରର୍ଷେ!ଶ୍ରୂଯତାମିଦମାଦରାତ୍ । ନରାଵତାରେ କୃଷ୍ଣେନ ଦଗ୍ଧା ଵାରାଣସୀ ଯଥା ।। ୫-୩୪-
ପରାଶର କହିଲେ: ମୋର କଥା ଶୁଣ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କୃଷ୍ଣ ମାନବ ରୂପେ ଯେପରି ଭାବେ କାଶୀକୁ ଜଳାଇଦେଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପୌଣ୍ଡୁକୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ଵାସୁଦେଵୀଽଭଵଦ୍ ଭିଵି । ଅଵତୀର୍ଣସ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜନୈରଜ୍ଞାନମୋହିତୈଃ ।। ୫-୩୪-
ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଭାସୁଦେବ, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ କହିବାରୁ ନିଜକୁ ସତ୍ୟ ଭାସୁଦେବ ଭାବିଲେ।
ସ-ମେନେ ଵାସୁଦେଵୋଽହମଵତୀର୍ଣୋ ମହୀତଲେ । ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିସ୍ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଵିଷ୍ଣଚିହ୍ନିମଚୀକରତ୍ ।। ୫-୩୪-
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଭାସୁଦେବ, ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଛି', ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚିହ୍ନ ନିଜ ଉପରେ ଧରିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହରାଇଯାଇଥିଲା।