ପୃଥ୍ଵ୍ଯୁଵାଚ ଯଦାହମୁଦ୍ଧୃତା ନାଥ ତ୍ଵଯା ସୂକରମୂର୍ତିନା । ତ୍ଵତ୍ସ୍ପର୍ଶସଂଭଵଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଦାଯଂ ମଯ୍ଯଜାଯତ ॥ ୫,୨୯.
ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ନାଥ, ଆପଣ ସୂକର ରୂପେ ମୋତେ ଉଠାଇଥିଲେ, ତାହାବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରୁ ଏହି ପୁଅଁ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା।
ସୋଽଯଂ ତ୍ଵଯୈଵ ଦତ୍ତୋ ମେ ତ୍ଵଯୈବ ଵିନିପାତିତଃ । ଗୃହାମ କୁଣ୍ଡଲେ ଚେମେ ପାଲଯାସ୍ଯ ଚ ସଂତତିମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ଏହି ପୁଅଁକୁ ଆପଣ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଆପଣ ତାକୁ ମାରିଦେଲେ। ଏହି କୁଣ୍ଡଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଭାରାଵତରଣାର୍ଥାଯ ମମୈଵ ଭଗଵାନିମମ୍ । ଅଂଶେନ ଲୋକମାଯାତଃ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୫,୨୯.
ମୋର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ, ଭଗବାନ, ଆପଣ ନିଜ ଅଂଶରେ ଦୟାମୟ ମୁହଁ ନେଇ ଏହି ଲୋକରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ କର୍ତା ଚ ଵିକର୍ତା ଚ ସଂହର୍ତା ପ୍ରଭଵୋଽପ୍ଯଯଃ । ଜଗତାନ୍ତ୍ଵଂ ଜଗଦ୍ରୂପଃସ୍ତୂଯତେଽଚ୍ଯୁତ କିଂ ତଵ ॥ ୫,୨୯.
ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଲୟକର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ଅଚ୍ୟୁତ—ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ପ୍ରଶଂସା ହେବ?
ଵ୍ଯାପ୍ତିଵ୍ଯାପ୍ଯଂ କ୍ରିଯାକର୍ତା କାର୍ଯଂ ଚ ଭଗଵାନ୍ଯଥା । ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତସ୍ଯ ସ୍ତୂଯତେ ତଵ କିଂ ତଥା ॥ ୫,୨୯.
ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବ୍ୟାପ୍ୟ, କର୍ତ୍ତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଗବାନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା; ଏପରି ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ପ୍ରଶଂସା କରିବି?
ପରମାତ୍ମା ଚ ଭୂତାତ୍ମା ତ୍ଵମାତ୍ମା ଚାପ୍ଯଯୋ ଭଵାନ୍ । ଯଥାତଥା ସ୍ତୁତିର୍ନାଥ କିମର୍ଥଂ ତେ ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥ ୫,୨୯.
ଆପଣ ପରମାତ୍ମା, ଭୂତାତ୍ମା, ଆତ୍ମା ଓ ଅବିନାଶୀ; ଯେପରି ହେଉ, ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କାହିଁକି?
ପ୍ରସୀଦ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନ୍ନରକେଣ ତୁ ଯତ୍କୃତମ୍ । ତତ୍କ୍ଷମ୍ଯତାମଦୋଷାଯ ତ୍ଵତ୍ସୁତସ୍ତ୍ଵନ୍ନିପାତିତଃ ॥ ୫,୨୯.
ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଦୟା କର। ନରକ ଯେ କିଛି କରିଥିଲେ, ସେଥିକୁ ଅପରାଧ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ। କାରଣ, ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ପୁଅ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୋଇଛି।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଧରଣୀଂ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତଭାଵନଃ । ରତ୍ନାନି ନରକାଵାସାଜ୍ଜଗ୍ରାହ ମୁନିସତ୍ତମ ॥ ୫,୨୯.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ଧରଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ନରକର ଗୃହରୁ ରତ୍ନଗୁଡିକୁ ନେଇଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କନ୍ଯାପୁରେ ସ କନ୍ଯାନାଂ ଷୋଡଃଶାତୁଲଵିକ୍ରମଃ । ଶତାଧିକାନି ଦଦୃଶେ ସହସ୍ରାଣି ମହାମୁନେ ॥ ୫,୨୯.
କନ୍ୟାପୁରରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ଷୋଡ଼ଶ ହଜାରରୁ ଅଧିକ କନ୍ୟାମାନେ ଦେଖିଲେ, ମହାମୁନି।
ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଗଜାଂଶ୍ଚାଗ୍ର୍ଯାନ୍ ଷଟ୍ସହସ୍ରାଂଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । କାଂଭୋଜାନାଂ ତଥାଶ୍ଵାନାଂ ନିଯୁତାନ୍ଯେକଵିଂଶତିମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ସେ ଚାରିଦନ୍ତ ଥିବା ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହାତୀ ଛଉ ହଜାର ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କାମ୍ଭୋଜ ଦେଶର ଏକେଇଶ ହଜାର ଘୋଡା ଦେଖିଲେ।
ତାଃ କନ୍ଯାସ୍ତାଂସ୍ତଥା ନାଗାଂସ୍ତାନଶ୍ଵାନ୍ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍ । ପ୍ରାପଯାମାସ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସଦ୍ଯୋ ନରକକିଙ୍କରୈଃ ॥ ୫,୨୯.
ଗୋବିନ୍ଦ ତୁରନ୍ତ ନରକର କିଙ୍କରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ କନ୍ୟାମାନେ, ହାତୀମାନେ ଓ ଘୋଡାମାନେ ଡ୍ୱାରକାପୁରୀକୁ ପଠାଇଲେ।
ଦଦୃଶେ ଵାରୁଣଂ ଚ୍ଛତ୍ରଂ ତଥୈଵ ମଣିପର୍ଵତମ୍ । ଆରୋପଯାମାସ ହରିର୍ଗରୁଡେପତଗେଶ୍ଵରେ ॥ ୫,୨୯.
ସେ ବାରୁଣର ଛତା ଓ ରତ୍ନପର୍ବତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ହରି ଏହାକୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମହାପତି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯ ଚ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣଃ ସତ୍ଯଭାମାସହାଯଵାନ୍ । ଅଦିତ୍ଯାଃ କୁଣ୍ଡଲେ ଦାନୁଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସହିତ ଗରୁଡ଼ରେ ଚଢ଼ି, ଆଦିତିଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସକୁ ଗଲେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଗରୁଡୋ ଵାରୁଣଂ ଛତ୍ରଂ ତଥୈଵ ମଣିପର୍ଵତମ୍ । ସଭାର୍ଯଂ ଚ ହୃଷୀକେଶଂ ଲୀଲଯୈଵ ଵହନ୍ଯଯୌ ॥ ୫,୩୦.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଗରୁଡ଼, ବାରୁଣର ଛତା, ରତ୍ନପର୍ବତ ଓ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସତୀ ସହିତ ସହଜରେ ବୋହି ନେଇଗଲେ।
ତତଃ ଶଂଖମୁପାଧ୍ମାସୀତ୍ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଗତୋ ହରିଃ । ଉପତସ୍ଥୁସ୍ତଥା ଦେଵାଃସାର୍ଘ୍ଯହସ୍ତା ଜନର୍ଦନମ୍ ॥ ୫,୩୦.
ତାପରେ ହରି ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ହାତରେ ନେଇ ସମ୍ମାନ କରି ଆସିଲେ।
ସ ଦେଵୈରର୍ଚିତଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦେଵମାତୁର୍ନିଵେଶନମ୍ । ସିତାଭ୍ରଶିଖରାକାରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଦୃଶେଽଦିତିମ୍ ॥ ୫,୩୦.
ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଦେବମାତାଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଧଳା ମେଘର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଆଦିତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶକ୍ରେଣ ସହ ତେ କୁଣ୍ଡଲୋତ୍ତମେ । ଦଦୌ ନରକନାଶଂ ଚ ଶଶଂସାସ୍ଯୈ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୫,୩୦.
ସେ ଆଦିତିଙ୍କୁ ଶକ୍ର ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଲେ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନରକର ନାଶ ଘଟିଥିବା ଖବର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତାଜଗନ୍ମାତା ଧାତାରଂ ଜଗତାଂ ହରିମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵାଦିତିରଵ୍ଯଗ୍ରା କୃତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରଵଣଂ ମନଃ ॥ ୫,୩୦.
ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ଜଗତମାତା ଆଦିତି ନିଜ ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଲଗାଇ, ଜଗତର ଧାରକ ହରିଙ୍କୁ ଅବିଚଳ ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଦିତିରୁଵାଚ ନମସ୍ତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଭକ୍ତାନାମଭଯଙ୍କର । ସନାତନାତ୍ମନ୍ ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ ଭୂତାତ୍ମନ୍ ଭୂତଭାଵନ ॥ ୫,୩୦.
ଆଦିତି କହିଲେ: ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥିବା, ସନାତନ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ପ୍ରଣେତର୍ମନସୋ ବୁଦ୍ଧେରିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଗୁଣାତ୍ମକ । ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵ ହୃଦି ସ୍ଥିତ ॥ ୫,୩୦.
ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇଥିବା, ଗୁଣର ଆତ୍ମା, ତିନିଟି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା।
ସିତଦୀର୍ଘାଦିନିଃ ଶେଷକଲ୍ପନାପରିଵର୍ଜିତ । ଜନ୍ମାଦିଭିରସଂସ୍ପୃଷ୍ଟ ସ୍ଵପ୍ନାଦିପରିଵର୍ଜିତ ॥ ୫,୩୦.
ଧଳା, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାରଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ଜନ୍ମ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ।
ସଂଧ୍ଯାରାତ୍ରିରହୋ ଭୂମିର୍ଗଗନଂ ଵାଯୁରଂବୁ ଚ । ହୁତାଶନୋ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ଭୂତାଦିସ୍ତ୍ଵଂ ତଥାଚ୍ଯୁତ ॥ ୫,୩୦.
ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ଦିନ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ପବନ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଦି ଆପଣ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ସର୍ଗସ୍ଥିତିଵିନାଶାନାଂ କର୍ତା କର୍ତୃପତିର୍ଭଵାନ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଖ୍ଯାଭିରାତ୍ମମୂର୍ତିଭିରୀଶ୍ଵର ॥ ୫,୩୦.
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ବିନାଶର କର୍ତ୍ତା, କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଆପଣ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ନାମରେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ହେ ଈଶ୍ୱର।
ଦେଵା ଦୈତ୍ଯାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ରାକ୍ଷସାଃ ସିଦ୍ଧପନ୍ନଗାଃ । କୂଷ୍ମାଣ୍ଡାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ମନୁଜାସ୍ତଥା ॥ ୫,୩୦.
ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ—
ପଶଵଶ୍ଚ ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ପତଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସରୀସୃପାଃ । ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାବହ୍ଵ୍ଯଃସମସ୍ତାସ୍ତୃଣଜାତଯଃ ॥ ୫,୩୦.
ଗାଁଝି, ବନ୍ୟ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସରିସୃପ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଜ୍ହାଡ଼, ଲତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୃଣ ଜାତି—
ସ୍ଥୂଲା ମଧ୍ଯାସ୍ତଥା ସୂକ୍ଷ୍ମାଃସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମତରାଶ୍ଚ ଯେ । ଦେହଭେଦା ଭଵାନ୍ ସର୍ଵେ ଯେ କେଚିତ୍ପୁର୍ଗଲାଶ୍ରଯାଃ ॥ ୫,୩୦.
ଠାରୁ ମୋଟ, ମଧ୍ୟମ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ, ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯେଉଁ ଦେହ ଅଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦେହ ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୁଷ ରହିଛନ୍ତି—
ମାଯା ତଵେଯମଜ୍ଞାତପରମାର୍ଥାତିମୋହିନୀ । ଅନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ଯଯା ମୂଢୋ ନିରୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ॥ ୫,୩୦.
ଏହି ମାୟା ତୁମର, ଯାହା ପ୍ରକୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଜଣା ଥିବାରୁ ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନୀ ଅନ୍ୟକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ରହିଯାନ୍ତି।
ଅସ୍ଵେ ସ୍ଵମିତି ଭାଵୋତ୍ର ଯତ୍ପୁଂସାମୁପଜାଯତେ । ଅହଂ ମମେତି ଭାଵୋ ଯତ୍ପ୍ରାଯେଣୈଵାଭିଜାଯତେ । ସଂସାରମାତୁର୍ମାଯାଯାସ୍ତଵୈତନ୍ନାଥ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୫,୩୦.
ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ନିଜର ନୁହଁ ଥିବା ଜିନିଷକୁ 'ମୋର' ଭାବିବାର ଭାବ ଆସେ, ଏବଂ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ମନରେ ଆସେ—ଏହି ସବୁ ତୁମର ମାୟା, ସଂସାରର ମାତା, ମହାପ୍ରଭୁ।
ଯୈଃ ସ୍ଵଧର୍ମପରୈର୍ନାଥ ନରୈରାରାଧିତୋ ଭଵାନ୍ । ତେ ତରନ୍ତ୍ଯଖିଲାମେତାଂ ମାଯାମାତ୍ମଵିମୁକ୍ତଯେ ॥ ୫,୩୦.
ମହାପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତ୍ମାର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃସକଲା ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ତଥା । ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ମହାଵର୍ତମୋହାନ୍ଧତମସାଵୃତାଃ ॥ ୫,୩୦.
ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମହା ଭ୍ରମ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି।