ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋଽ.ଯଂ ଗ୍ଲହଃ ସତ୍ଯଂ ନ ମମୈଷୋଽନୁମୋଦିତଃ । ଏଵଂ ତ୍ଵଯା ଚେଦୂ ଵିଜିତଂ ମଯା ନ ଵିଜିତଂ କଥମ୍ ।। ୫-୨୮-
ଏହି ଖେଳ ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲ, ଏହା ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଇନଥିଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମେ ଜିତିଥିଲେ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ହାରିଲି?
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵାଗୁଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରନାଦିନୀ । ବଲଦେଵସ୍ଯ ତଦୂକୋପଂ ଵର୍ଦ୍ଧଯନ୍ତୀ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଗଭୀର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, ଯାହା ବଳରାମଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇଦେଲା।
ଜିତଂ ବଲେନ ଧର୍ମ୍ମେଣ ରୁକ୍ମିଣୋ ଭାଷିତଂ ମୃଷା । ଅନୁକ୍ତ୍ଵାପି ଵଚଃ କିଞ୍ଚିତ୍ କୃତଂ ଭଵତି କର୍ମ୍ମା ।। ୫-୨୮-
ବଳରାମ ଧର୍ମରେ ଜିତିଛନ୍ତି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା। କିଛି କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାମ କରାଯାଇପାରେ।
ତତୋ ବଲଃ ସମୁତ୍ଥାଯ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଜଘାନାଷ୍ଟାପଦେନୈଵ ରୁକ୍ମିଣଂ ସୁମହାବଲଃ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ ବଳରାମ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ ଉଠି, ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଚେସ୍ ତାଲିକା ଦ୍ୱାରା ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
କଲିଙ୍ଗରାଜଞ୍ଚାଦାଯ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ବଲାଦ ବଲଃ । ଵଭଞ୍ଚ ଦନ୍ତାନ୍ କୁପିତୋ ଯୈଃ ପ୍ରକାଶଂ ଜହାସ ସଃ ।। ୫-୨୮-
କଳିଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିଲେ, ବଳରାମ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ—ଏହି ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହସିଥିଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ ଚ ମହାସ୍ତମ୍ଭଂ ଜାତରୂପମଯଂ ବଲଃ । ଜଘାନ ଯେଽନ୍ଯେ ତତ୍ପକ୍ଷା ବୂଭୃତଃ କୁପିତୋ ବଲାତ ।। ୫-୨୮-
ଏବଂ ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ସୁନାର ଖମ୍ଭ ଧରି, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେପଟେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପଲାଯନପରଂ ଦ୍ରିଜ! ତଦ୍ରାଜମଣଡଲଂ ଭୀତଂ ବଭୂଵ କୁପିତେ ବଲେ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବଳରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ହାହାକାର କରି ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ବଲେନ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁକ୍ମିଣଂ ମଧୁସୂଦନଃ । ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚିନ୍ମୈତ୍ରେଯ!ରୁକ୍ମିଣୀ-ବଲଯୋର୍ଭଯାତ୍ ।। ୫-୨୮-
ବଳରାମଙ୍କ ହାତରେ ରୁକ୍ମୀ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମଧୁସୂଦନ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଭୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତେ କୃଷ୍ଣେ ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । ଆଜଗାମାଥ ମୈତ୍ରେଯ ମତ୍ତୈରାଵତପୃଷ୍ଠଗଃ ॥ ୫,୨୯.
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ କୃଷ୍ଣ ରହୁଥିବାବେଳେ, ତିନି ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର, ମତ୍ତ ଏରାବତ ହାତୀରେ ବସି ଆସିଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ ସୋଽଥ ସମେତ୍ଯ ହରିଣା ତତଃ । କଥଯାମାସ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ନରକସ୍ଯ ଵିଚୋଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହରିଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ତାପରେ ଦାନବ ନରକାସୁରଙ୍କ କୁକର୍ମ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତ୍ଵଯାନାଥେନ ଦେଵାନାଂ ମନଷ୍ଯତ୍ଵେପି ତିଷ୍ଠତା । ପ୍ରଶମଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନି ନୀତାନି ମଧୁସୂଦନ ॥ ୫,୨୯.
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ କରିଦେଇଛ।
ତପସ୍ଵିଵ୍ଯମନାର୍ଥାଯ ସୋରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକସ୍ତଥା । ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଯସ୍ତଥା କେଶୀତେ ସର୍ଵେ ନିହତାସ୍ତ୍ଵଯା ॥ ୫,୨୯.
ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଧେନୁକ ଓ କେଶୀ, ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ତୁମେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଛ।
କଂସଃ କୁଵଲଯାପୀଡଃ ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ । ନାଶଂ ନୀତାସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ଵେ ଯେଽନ୍ଯେ ଜଗଦୁପଦ୍ରଵାଃ ॥ ୫,୨୯.
କଂସ, କୁବଳୟାପୀଡ଼, ଶିଶୁ ହତ୍ୟାକାରିଣୀ ପୁତନା—ଏମିତି ସମସ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତକୁ ଉପଦ୍ରବ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସବୁ ତୁମେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଛ।
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଦୋର୍ଦଡସଂଭୂତିପରିତ୍ରାତେ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଯଜ୍ଵଯଜ୍ଞାଂଶସଂପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ତୃପ୍ତିଂ ଯାନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ ॥ ୫,୨୯.
ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଜଗତ ରକ୍ଷା ପାଉଛି; ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ସାଂପ୍ରତମାଯାତୋ ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଜନାର୍ଦନ । ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରତୀକାରପ୍ରଯତ୍ନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୫,୨୯.
ସେଇପାଇଁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ଏବେ ଏକ କାରଣରେ ଆସିଛି; ଏହା ଶୁଣି, ତାହାର ଉପାୟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଭୌମୋଽଯଂ ନରକୋ ନାମ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷପୁରେଶ୍ଵରଃ । କରୋତି ସର୍ଵଭୂତାନାମୁପଘାତମରିନ୍ଦମ ॥ ୫,୨୯.
ଏହି ଭୂସୁତ ନରକାସୁର, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରର ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ।
ଦେଵସିଦ୍ଦସୁରାଦୀନାଂ ନୃପାଣାଂ ଚ ନଜାର୍ଦନ । ହୃତ୍ଵା ତୁ ସୋଽସୁରଃ କନ୍ଯା ରୁରୁଧେ ନିଜମନ୍ଦିରେ ॥ ୫,୨୯.
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେ ଦାନବ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଅସୁର ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ ଉଠାଇ ନିଜ ମହଳରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଛତ୍ରଂ ଯତ୍ସଲିଲସ୍ରାଵି ତଜ୍ଜହାର ପ୍ରଚେତସଃ । ମଦଂରସ୍ଯ ତଥା ଶୃଙ୍ଗଂ ହୃତଵାନ୍ମଣିପର୍ଵତମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ସେ ବରୁଣଙ୍କର ଜଳ ଝରାଉଥିବା ଛତା ଚୋରି କରିଛନ୍ତି, ମଣିପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନେଇଛନ୍ତି।
ଅମୃତସ୍ତ୍ରାଵିଣୀ ଦିଵ୍ଯେ ମନ୍ମାତୁଃ କୃଷ୍ଣକୁଞ୍ଜଲେ । ଜହାର ସୋଽସୁରୋ ଦିତ୍ଯା ଵାଞ୍ଛତ୍ଯୈରାଵତଂ ଗଜମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ଏଇ ଦାନବଟିଏ ଏଇରାବତ ହାତୀକୁ ଚାହିଁ, ମୋର ମାଆ ଦିତିଙ୍କର କଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ଉଲ୍ଟି ଯାହାରୁ ଅମୃତ ବହୁଥିଲା, ସେଠାରୁ ଛିଣିନେଲା।
ଦୁର୍ନୀତମେତଦ୍ଗୋଵିନ୍ଦମଯା ତସ୍ଯ ନିଵେଦିତମ୍ । ଯଦତ୍ର ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ପରିମୃଶ୍ଯତାମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାମଟି ଗୋବିନ୍ଦ, ସେ ମୋତେ ଖବର ଦେଇଛି। ଏଠାରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଆପଣେ ଭଲଭାବେ ଭାବନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶସ ଉଵାଚ ଇତିଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଵାସଵଂ ହସ୍ତେ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଵରାସନାତ୍ ॥ ୫,୨୯.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏହା ଶୁଣି, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ ହସିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ଧରି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ।
ସଂଚିନ୍ତ୍ଯାଗତମାରୁହ୍ଯ ଗରୁଡଂ ଗଗନେଚରମ୍ । ସତ୍ଯଭାମାଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଯଯୌ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଂ ପୁରମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ଘଟିଥିବା କଥା ଭାବି, ଭଗବାନ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଲେ, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ବସାଇ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆରୁହ୍ଯୌରାଵତଂ ନାଗଂ ଶକ୍ରୋଽପି ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ । ତତୌ ଜଗାମ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତାଂ ଦ୍ଵାରକୌକସାମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ଇନ୍ଦ୍ର ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷପୁରସ୍ଯାପି ସମନ୍ତାଚ୍ଛତଯୋଜନମ୍ । ଆଚିତା ମୌରଵୈଃ ପାଶୈଃ କ୍ଷୁରାନ୍ତୈର୍ଭୂର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ॥ ୫,୨୯.
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରର ଚାରିପାଖରେ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁରାଙ୍କ ପାଶ ଓ ଧାର ଥିବା ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ତାଞ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ହରିଃ ପାଶାନ୍କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ତତୋ ମୁରଃସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ତଂ ଜଘାନ ଚ କେଶଵଃ ॥ ୫,୨୯.
ହରି ସେହି ପାଶଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ି କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ମୁରା ଉଠିଆସିଲା, ତାକୁ କେଶବ ମାରିଦେଲେ।
ମୁରସ୍ଯ ତନଯାନ୍ସପ୍ତ ସହସ୍ରାଂସ୍ତାଂସ୍ତତୋ ହରିଃ । ଚକ୍ରଧାରାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧାଂଶ୍ଚକାର ଶଲଭାନିଵ ॥ ୫,୨୯.
ତାପରେ ହରି ମୁରାଙ୍କ ସାତ ହଜାର ପୁଅଁମାନେକୁ ଚକ୍ରର ଆଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି, ପୋକାମାନେ ପରି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ହତ୍ଵାସୁରଂ ହଯଗ୍ରୀଵଂ ତଥା ପଞ୍ଚଜନଂ ଦ୍ଵିଜ । ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷପୁରଂ ଧୀମାଂସ୍ତ୍ଵାରାଵାନ୍ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍ ॥ ୫,୨୯.
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ହୟଗ୍ରୀବ ଓ ପଞ୍ଚଜନ ଦାନବଙ୍କୁ ମାରି, ସେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନରକେଣାସ୍ଯ ତତ୍ରାଭୂନ୍ମହାସୈନ୍ଯେନ ସଂଯୁଗମ୍ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଯତ୍ର ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଯତ୍ର ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଜଘ୍ନେ ଦୈତ୍ଯାନ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୫,୨୯.
ସେଠାରେ ନରକ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲା, ଯେଉଁଠି ଗୋବିନ୍ଦ କୃଷ୍ଣ ହଜାର ହଜାର ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵର୍ଷଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ତଂ ଭୌମଂ ନରକଂ ବଲୀ । କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ଦ୍ଵିଧା ଚକ୍ରେ ଚକ୍ରୀ ଦୈତେଯଚକ୍ରହା ॥ ୫,୨୯.
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୌମ ନରକ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ।
ହତେ ତୁ ନରକେ ଭୂମିର୍ଗୃହୀତ୍ଵାଦିତିକୁଣ୍ଡଲେ । ଉପତସ୍ଥେ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୫,୨୯.
ନରକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ପରେ, ଭୂମି ଦେବୀ ଅଦିତିଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।