ଚିରଂ ନଷ୍ଟେନ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ । ଅଵାପ ଵିସ୍ମଯଂ ସର୍ଵ୍ଵୋ ଦ୍ରାରଵତ୍ଯାଂ ଜନସ୍ତଦା ।। ୫-୨୭-
ଦୀର୍ଘଦିନ ହରାଇଥିବା ପୁଅ ସହିତ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଚାରୁଦେଷ୍ଣାଂ ସୁଦେଷ୍ଣଞ୍ଚ ଚାରୁଦେଵଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ସୁଷେଣଂ ଚାରୁଗୁପ୍ତଞ୍ଚ ଭଦ୍ରଚାରୁ ତଥାପରମ୍ ।। ୫-୨୮-
ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଚାରୁଦେବ, ବଳଶାଳୀ, ସୁଷେଣ, ଚାରୁଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭଦ୍ରଚାରୁ।
ଚାରୁଵିନ୍ଦଂ ସୁଚାରୁଞ୍ଚ ଚାରୁଞ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍ । ରୁକ୍ମିଣ୍ଯଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ କନ୍ଯାଂ ଚାରୁମତୀଂ ତଥା ।। ୫-୨୮-
ରୁକ୍ମିଣୀ ଚାରୁବିନ୍ଦ, ସୁଚାରୁ, ଚାରୁ ଓ ବଳଶାଳୀ ଚାରୁବର୍ଯ୍ୟ ନାମକ ପୁଅ ଓ ଚାରୁମତୀ ନାମକ ଜିଅ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ଅନ୍ଯାଶ୍ଵ ଭାର୍ଯ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ ସ୍ପ୍ତ ଶୋଭନାଃ । କାଲିନ୍ଦୀ ମିତ୍ରଵିନ୍ଦା ଚ ସତ୍ଯା ନାଗ୍ରଜିତୀ ତଥା ।। ୫-୨୮-
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘରବାଡ଼ି ଥିଲେ—କାଳିନ୍ଦୀ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଏବଂ ନାଗ୍ନଜିତଙ୍କ କନ୍ୟା ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।
ଦେଵୀ ଜାମ୍ବଵତୀ ଚାପି ରୋହିଣୀ କାମରୂପିଣୀ । ମଦ୍ରରାଜସୁତା ଚାନ୍ଯା ସୁଶୀଲା ଶୀଲଭଣ୍ଡନା ।। ୫-୨୮-
ଦେବୀ ଜାମ୍ବବତୀ, ରୂପ ରୂପାନ୍ତର କରିପାରୁଥିବା ରୋହିଣୀ, ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁଶୀଳା ଓ ଶୀଳଭଣ୍ଡନା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସାତ୍ରାଜିତୀ ସତ୍ଯଭୀମା ଲକ୍ଷ୍ଣା ଚାରୁହାସିନୀ । ଷୋଡ଼ଶାସନ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରୀଣାମନ୍ଯାନି ଚକ୍ରିଣଃ ।। ୫-୨୮-
ସାତ୍ରାଜିତଙ୍କ କନ୍ୟା ସତ୍ୟଭାମା, ହସରେ ମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ଘରବାଡ଼ି ଥିଲେ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୋ ରୁକ୍ମିଣସ୍ତନଯାଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାଂ ଜଗ୍ରାହ ସା ଚ ତଂ ତନଯ ହରେଃ ।। ୫-୨୮-
ମହାବଳଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବରରେ ବିବାହ କଲେ; ସେ ହରିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ଯସ୍ଯାମସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ଅନିରୁଦ୍ଧୋ ରଣୋ କ୍ରେ ଦ୍ଧୋ ଵୀର୍ଯ୍ଯୋଦଧିରରିନ୍ଦମଃ ।। ୫-୨୮-
ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଏବଂ ସୌର୍ଯ୍ୟର ସାଗର।
ତସ୍ଯାପି ରୁକ୍ମିଣଃ ପୌତ୍ରୀଂ ଵରଯାମାସ କେଶଵଃ । ଦୌହିତ୍ରାଯ ଦଦୌ ରୁକ୍ମୀ ତାଂ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧନ୍ନପି ଶୌରିଣା ।। ୫-୨୮-
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେଶବ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ନାତିଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଚାହିଲେ; ରୁକ୍ମି ସୌରିଙ୍କ ସହ ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅର ପୁଅକୁ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯା ଵିଵାହେ ରାମାଦ୍ଯା ଯାଦଵା ହରିଣା ସହ । ରୁକ୍ମିଣୋ ନଗରଂ ଜଗ୍ମୁର୍ନାମ୍ରା ଭୋଜକଟଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୨୮-
ସେ ବିବାହରେ ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ହରିଙ୍କ ସହ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ସହର ଭୋଜକଟକୁ ଗଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵିଵାହେ ତତ୍ର ନିଵୃତ୍ତେ ପ୍ରାଦ୍ଯୂମ୍ନେଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ । କଲିଙ୍ଗରାଜପ୍ରମୁଖା ରୁକ୍ମିଣାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁ ଵନ୍ ।। ୫-୨୮-
ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅନକ୍ଷଜ୍ଞୋ ହଲୀ ଦ୍ଯୂତେ ତଥାସ୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ । ନ ଜଯାମୋ ବଲଂ କସ୍ମାଦୂ ଦ୍ଯୂତେନୈନଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ ।। ୫-୨୮-
“ବଳରାମ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଓ ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଅଛି; ଏହି ବଡ଼ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ହରାଇପାରିବୁ ନାହିଁ?”
ତଥେତି ତାନାହ ନୃପାନ୍ ରୁକ୍ମୀ ବଲସମନ୍ଵିତଃ । ସଭାଯାଂ ସହ ରାମେଣ ଚକ୍ର ଦ୍ରୂ ତଞ୍ଚ ଵୈ ତଦା ।। ୫-୨୮-
ବଳଶାଳୀ ରୁକ୍ମି ରାଜାମାନେଙ୍କୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ; ତାପରେ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ସଭାରେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସହସ୍ତ୍ରମେକଂ ନିଷ୍କାଣାଂ ରୁକ୍ମିଣା ଵିଜିତୋ ବଲଃ । ଦ୍ରିତୀଯେଽପି ପଣେ ଚାନ୍ଯତ୍ ସହସ୍ତ୍ର ରୁକ୍ମିଣା ଜିତମ୍ ।। ୫-୨୮-
ପ୍ରଥମ ପଣରେ ବଳ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ହାରିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଣରେ ମଧ୍ୟ ରୁକ୍ମି ଆଉ ଏକ ହଜାର ଜିତିଲେ।
ତତୋ ଦଶ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ନିଷ୍କାଣାଂ ପଣମାଦଦେ । ବଲଭଦ୍ରୋଽଜଯତ୍ତାନି ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ଯୂତଵିଦାଂ ଵରଃ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ ବଳଭଦ୍ର ଦଶ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ପଣ ରଖିଲେ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜିତିଲେ, ଯଦିଓ ରୁକ୍ମି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲେ।
ତତୋ ଜହାସ ଖନଵତ୍ କଲିଙ୍ଗାଧିପତିର୍ଦ୍ରିଜ! ଦନ୍ତାନ୍ ଵିଦର୍ଶଯନ୍ ମୂଢ଼ୋ ରୁକ୍ମୀ ଚାହ ମଦୋଦ୍ଧତଃ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ମୂର୍ଖ ଭଳି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ, ଓ ରୁକ୍ମି ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଗ୍ରଵିଜ୍ଞୋଽଯଂ ମଯା ଦ୍ଯୂତେ ବଲଦେଵଃ ପରାଜିତଃ । ମୁଧୈଵାକ୍ଷାଵଲେପାନ୍ଧୋ ଯଃ ସ୍ଵଂ ମେନେଽକ୍ଷକାଵିଦମ୍ ।। ୫-୨୮-
“ଏହି ବଳଦେବ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଛି; ଅନାବଶ୍ୟକ ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନିଜକୁ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳର ଅଧିକାରୀ ଭାବିଥିଲେ।”
ଦୃଷ୍ଟା କଲିଙ୍ଗରାଜଂ ତଂ ପ୍ରକାଶଦଶନାନନମ୍ । ରୁକ୍ମିଣଞ୍ଚପି ଦୁଵ୍ଵକ୍ଯିଂ କୋପଂ ଚକ୍ର ହଲାଯୁଧଃ ।। ୫-୨୮-
କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ରୁକ୍ମିଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ହଳାୟୁଧ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଗ୍ଲହଂ ଜଗ୍ରାହ ରୁକ୍ମୀ ଚ ତଦର୍ଥେଽକ୍ଷାନପାତଯତ୍ ।। ୫-୨୮-
ରୁକ୍ମି ଦ୍ୟୁତ ଗୁଟି ଧରିଲେ ଓ ସେଥିପାଇଁ ଗୁଟି ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଜଯଦ୍ ବଲଦେଵସ୍ତଂ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈସ୍ତଂ ଜିତଂ ମଯା । ମଯେତି ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈରଲୀକୋକ୍ତେରଲଂ ବଲ ।। ୫-୨୮-
ବଳଦେବ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି!' ରୁକ୍ମି ମଧ୍ୟ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜିତିଛି!' ଏଭଳି ବଳଙ୍କୁ ବିରୋଧ କଲେ।
ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋଽ.ଯଂ ଗ୍ଲହଃ ସତ୍ଯଂ ନ ମମୈଷୋଽନୁମୋଦିତଃ । ଏଵଂ ତ୍ଵଯା ଚେଦୂ ଵିଜିତଂ ମଯା ନ ଵିଜିତଂ କଥମ୍ ।। ୫-୨୮-
ଏହି ଖେଳ ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲ, ଏହା ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଇନଥିଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମେ ଜିତିଥିଲେ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ହାରିଲି?
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵାଗୁଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରନାଦିନୀ । ବଲଦେଵସ୍ଯ ତଦୂକୋପଂ ଵର୍ଦ୍ଧଯନ୍ତୀ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଗଭୀର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, ଯାହା ବଳରାମଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇଦେଲା।
ଜିତଂ ବଲେନ ଧର୍ମ୍ମେଣ ରୁକ୍ମିଣୋ ଭାଷିତଂ ମୃଷା । ଅନୁକ୍ତ୍ଵାପି ଵଚଃ କିଞ୍ଚିତ୍ କୃତଂ ଭଵତି କର୍ମ୍ମା ।। ୫-୨୮-
ବଳରାମ ଧର୍ମରେ ଜିତିଛନ୍ତି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା। କିଛି କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାମ କରାଯାଇପାରେ।
ତତୋ ବଲଃ ସମୁତ୍ଥାଯ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଜଘାନାଷ୍ଟାପଦେନୈଵ ରୁକ୍ମିଣଂ ସୁମହାବଲଃ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ ବଳରାମ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ ଉଠି, ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଚେସ୍ ତାଲିକା ଦ୍ୱାରା ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
କଲିଙ୍ଗରାଜଞ୍ଚାଦାଯ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ବଲାଦ ବଲଃ । ଵଭଞ୍ଚ ଦନ୍ତାନ୍ କୁପିତୋ ଯୈଃ ପ୍ରକାଶଂ ଜହାସ ସଃ ।। ୫-୨୮-
କଳିଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିଲେ, ବଳରାମ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ—ଏହି ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହସିଥିଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ ଚ ମହାସ୍ତମ୍ଭଂ ଜାତରୂପମଯଂ ବଲଃ । ଜଘାନ ଯେଽନ୍ଯେ ତତ୍ପକ୍ଷା ବୂଭୃତଃ କୁପିତୋ ବଲାତ ।। ୫-୨୮-
ଏବଂ ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ସୁନାର ଖମ୍ଭ ଧରି, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେପଟେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ପଲାଯନପରଂ ଦ୍ରିଜ! ତଦ୍ରାଜମଣଡଲଂ ଭୀତଂ ବଭୂଵ କୁପିତେ ବଲେ ।। ୫-୨୮-
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବଳରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ହାହାକାର କରି ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ବଲେନ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁକ୍ମିଣଂ ମଧୁସୂଦନଃ । ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚିନ୍ମୈତ୍ରେଯ!ରୁକ୍ମିଣୀ-ବଲଯୋର୍ଭଯାତ୍ ।। ୫-୨୮-
ବଳରାମଙ୍କ ହାତରେ ରୁକ୍ମୀ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମଧୁସୂଦନ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଭୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତେ କୃଷ୍ଣେ ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ । ଆଜଗାମାଥ ମୈତ୍ରେଯ ମତ୍ତୈରାଵତପୃଷ୍ଠଗଃ ॥ ୫,୨୯.
ଦ୍ୱାରାବତୀରେ କୃଷ୍ଣ ରହୁଥିବାବେଳେ, ତିନି ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର, ମତ୍ତ ଏରାବତ ହାତୀରେ ବସି ଆସିଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ ସୋଽଥ ସମେତ୍ଯ ହରିଣା ତତଃ । କଥଯାମାସ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ନରକସ୍ଯ ଵିଚୋଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୫,୨୯.
ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହରିଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ତାପରେ ଦାନବ ନରକାସୁରଙ୍କ କୁକର୍ମ ବିଷୟରେ କହିଲେ।