ଵିଷ୍ଣୁପୁରାଣମ୍

ଅସ୍ମିନ୍ ଵଯସି ପୁତ୍ରୋ ମେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରୋ ଯଦି ଜୀଵତି । ସଭାଗ୍ଯା ଜନନୀ ଵତୂସ! ତ୍ଵଯା କାପି ଵିଭୂଷିତା ।। ୫-୨୭-

"ଏହି ବୟସରେ ଯଦି ମୋ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବଞ୍ଚିଛି, ତେବେ ତାଙ୍କର ମାଆ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏ ଯୁବକ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛ।"

ଅଥଵା ଯାଦୃଶଃ ସ୍ନେହୋ ମମ ଯାଦୃଗୂ ଵପୁସ୍ତଵ । ହରେରପତ୍ଯଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତ ଭଵାନ୍ ଵତ୍ସ!ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୨୭-

"କିମ୍ବା, ଯେପରି ମୋର ସ୍ନେହ ଗଭୀର, ଏବଂ ତୁମର ଆକୃତି ମୋତେ ଅତିକିଛି ମିଳେ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପୁଅ।"

ଏତିସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସହ କୃଷ୍ଣେନ ନାରଦଃ । ଅନ୍ତଃ ପୁରଚରୀଂ ଦେଵୀଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ପ୍ରାହ ହର୍ଷଯନ୍ ।। ୫-୨୭-

ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଚଳିଥିବା ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।

ଏଶ ତେ ତନଯଃ ସୁଭ୍ରୁ! ହତ୍ଵା ଶମ୍ବରମାଗତଃ । ହ୍ଟତୋ ଯେନାଭଵଦ୍ ବାଲୋ ଭଵତ୍ଯାଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ।। ୫-୨୭-

"ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ଏହି ତୁମର ପୁଅ, ଯିଏ ଶମ୍ବରକୁ ମାରି ଫେରିଆସିଛି; ଯିଏ ଶିଶୁବେଳେ ତୁମର ସୂତିକାଘରରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।"

ଇଯଂ ମାଯାଵତୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ତନଯସ୍ଯାସ୍ଯ ତେ ସତୀ । ଶମ୍ବରସ୍ଯ ନ ଭାର୍ଯ୍ଯେଯଂ ଶ୍ରୂଯତାମତ୍ର କାରଣମ୍ ।। ୫-୨୭-

ଏହି ମାୟାବତୀ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା; ସେ ଶମ୍ବରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୁହଁ। ଏହାର କାରଣ ଶୁଣ।

ମନ୍ମଥେ ତୁ ଗତେ ନାଶଂ ତଦୁଦ୍ଭଵପରାଯାଣା । ଶମ୍ବରଂ ମୋହଯାମାସ ମାଯାରୂପେଣ ରୂପିଣୀ ।। ୫-୨୭-

ମନ୍ମଥ ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ, ସେ ମାୟା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ।

ଵ୍ଯଵାଯାଦ୍ଯୁ ପଭୋଗେଷୁ ରୂପଂ ମାଯାମଯଂ ଶୁଭମ୍ । ଦର୍ଶଯାମାସ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯେଯଂ ମଦିରେକ୍ଷଣା ।। ୫-୨୭-

ଭୋଗ ବିଳାସ ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ସେ ଦେତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ମାୟାମୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ; ଏହି ମଦଭରା ଚକ୍ଷୁବାଳୀ ସେଇ ନାରୀ।

କାମୋଽଵତୀର୍ଣଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ତସ୍ଯେଯଂ ଦଯିତା ରତିଃ । ଵିଶଙ୍କା ନାତ୍ର କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସ୍ନୁଷେଯଂ ତଵ ଶୋଭନା ।। ୫-୨୭-

ତୁମର ପୁଅ କାମଦେବଙ୍କ ଅବତାର, ଏହି ପ୍ରିୟା ରତି ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ। କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ଶୋଭାମୟୀ ତୁମର ବହୁଁ।

ତତୋ ହର୍ଷସମାଵିଷ୍ଟା ରୁକ୍ମିଣୀ କେଶଵସ୍ତଥା । ନଗରୀ ଚ ସମସ୍ତା ସା ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଭାଷତ ।। ୫-୨୭-

ତାପରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଏବଂ କେଶବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ସହରର ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ 'ବହୁତ ଭଲ! ବହୁତ ଭଲ!' ବୋଲି କହିଲେ।

ଚିରଂ ନଷ୍ଟେନ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ । ଅଵାପ ଵିସ୍ମଯଂ ସର୍ଵ୍ଵୋ ଦ୍ରାରଵତ୍ଯାଂ ଜନସ୍ତଦା ।। ୫-୨୭-

ଦୀର୍ଘଦିନ ହରାଇଥିବା ପୁଅ ସହିତ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଚାରୁଦେଷ୍ଣାଂ ସୁଦେଷ୍ଣଞ୍ଚ ଚାରୁଦେଵଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ସୁଷେଣଂ ଚାରୁଗୁପ୍ତଞ୍ଚ ଭଦ୍ରଚାରୁ ତଥାପରମ୍ ।। ୫-୨୮-

ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଚାରୁଦେବ, ବଳଶାଳୀ, ସୁଷେଣ, ଚାରୁଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭଦ୍ରଚାରୁ।

ଚାରୁଵିନ୍ଦଂ ସୁଚାରୁଞ୍ଚ ଚାରୁଞ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍ । ରୁକ୍ମିଣ୍ଯଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ କନ୍ଯାଂ ଚାରୁମତୀଂ ତଥା ।। ୫-୨୮-

ରୁକ୍ମିଣୀ ଚାରୁବିନ୍ଦ, ସୁଚାରୁ, ଚାରୁ ଓ ବଳଶାଳୀ ଚାରୁବର୍ଯ୍ୟ ନାମକ ପୁଅ ଓ ଚାରୁମତୀ ନାମକ ଜିଅ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ଅନ୍ଯାଶ୍ଵ ଭାର୍ଯ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ ସ୍ପ୍ତ ଶୋଭନାଃ । କାଲିନ୍ଦୀ ମିତ୍ରଵିନ୍ଦା ଚ ସତ୍ଯା ନାଗ୍ରଜିତୀ ତଥା ।। ୫-୨୮-

କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘରବାଡ଼ି ଥିଲେ—କାଳିନ୍ଦୀ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଏବଂ ନାଗ୍ନଜିତଙ୍କ କନ୍ୟା ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।

ଦେଵୀ ଜାମ୍ବଵତୀ ଚାପି ରୋହିଣୀ କାମରୂପିଣୀ । ମଦ୍ରରାଜସୁତା ଚାନ୍ଯା ସୁଶୀଲା ଶୀଲଭଣ୍ଡନା ।। ୫-୨୮-

ଦେବୀ ଜାମ୍ବବତୀ, ରୂପ ରୂପାନ୍ତର କରିପାରୁଥିବା ରୋହିଣୀ, ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁଶୀଳା ଓ ଶୀଳଭଣ୍ଡନା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

ସାତ୍ରାଜିତୀ ସତ୍ଯଭୀମା ଲକ୍ଷ୍ଣା ଚାରୁହାସିନୀ । ଷୋଡ଼ଶାସନ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରୀଣାମନ୍ଯାନି ଚକ୍ରିଣଃ ।। ୫-୨୮-

ସାତ୍ରାଜିତଙ୍କ କନ୍ୟା ସତ୍ୟଭାମା, ହସରେ ମଧୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ଘରବାଡ଼ି ଥିଲେ।

ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୋ ରୁକ୍ମିଣସ୍ତନଯାଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାଂ ଜଗ୍ରାହ ସା ଚ ତଂ ତନଯ ହରେଃ ।। ୫-୨୮-

ମହାବଳଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବରରେ ବିବାହ କଲେ; ସେ ହରିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ଯସ୍ଯାମସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ଅନିରୁଦ୍ଧୋ ରଣୋ କ୍ରେ ଦ୍ଧୋ ଵୀର୍ଯ୍ଯୋଦଧିରରିନ୍ଦମଃ ।। ୫-୨୮-

ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଏବଂ ସୌର୍ଯ୍ୟର ସାଗର।

ତସ୍ଯାପି ରୁକ୍ମିଣଃ ପୌତ୍ରୀଂ ଵରଯାମାସ କେଶଵଃ । ଦୌହିତ୍ରାଯ ଦଦୌ ରୁକ୍ମୀ ତାଂ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧନ୍ନପି ଶୌରିଣା ।। ୫-୨୮-

ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେଶବ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ନାତିଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଚାହିଲେ; ରୁକ୍ମି ସୌରିଙ୍କ ସହ ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅର ପୁଅକୁ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯା ଵିଵାହେ ରାମାଦ୍ଯା ଯାଦଵା ହରିଣା ସହ । ରୁକ୍ମିଣୋ ନଗରଂ ଜଗ୍ମୁର୍ନାମ୍ରା ଭୋଜକଟଂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୨୮-

ସେ ବିବାହରେ ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ହରିଙ୍କ ସହ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ସହର ଭୋଜକଟକୁ ଗଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।

ଵିଵାହେ ତତ୍ର ନିଵୃତ୍ତେ ପ୍ରାଦ୍ଯୂମ୍ନେଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ । କଲିଙ୍ଗରାଜପ୍ରମୁଖା ରୁକ୍ମିଣାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁ ଵନ୍ ।। ୫-୨୮-

ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଅନକ୍ଷଜ୍ଞୋ ହଲୀ ଦ୍ଯୂତେ ତଥାସ୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ । ନ ଜଯାମୋ ବଲଂ କସ୍ମାଦୂ ଦ୍ଯୂତେନୈନଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ ।। ୫-୨୮-

“ବଳରାମ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଓ ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଅଛି; ଏହି ବଡ଼ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ହରାଇପାରିବୁ ନାହିଁ?”

ତଥେତି ତାନାହ ନୃପାନ୍ ରୁକ୍ମୀ ବଲସମନ୍ଵିତଃ । ସଭାଯାଂ ସହ ରାମେଣ ଚକ୍ର ଦ୍ରୂ ତଞ୍ଚ ଵୈ ତଦା ।। ୫-୨୮-

ବଳଶାଳୀ ରୁକ୍ମି ରାଜାମାନେଙ୍କୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ; ତାପରେ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ସଭାରେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ସହସ୍ତ୍ରମେକଂ ନିଷ୍କାଣାଂ ରୁକ୍ମିଣା ଵିଜିତୋ ବଲଃ । ଦ୍ରିତୀଯେଽପି ପଣେ ଚାନ୍ଯତ୍ ସହସ୍ତ୍ର ରୁକ୍ମିଣା ଜିତମ୍ ।। ୫-୨୮-

ପ୍ରଥମ ପଣରେ ବଳ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ହାରିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଣରେ ମଧ୍ୟ ରୁକ୍ମି ଆଉ ଏକ ହଜାର ଜିତିଲେ।

ତତୋ ଦଶ ସହସ୍ତ୍ରାଣି ନିଷ୍କାଣାଂ ପଣମାଦଦେ । ବଲଭଦ୍ରୋଽଜଯତ୍ତାନି ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ଯୂତଵିଦାଂ ଵରଃ ।। ୫-୨୮-

ତାପରେ ବଳଭଦ୍ର ଦଶ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ପଣ ରଖିଲେ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜିତିଲେ, ଯଦିଓ ରୁକ୍ମି ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲେ।

ତତୋ ଜହାସ ଖନଵତ୍ କଲିଙ୍ଗାଧିପତିର୍ଦ୍ରିଜ! ଦନ୍ତାନ୍ ଵିଦର୍ଶଯନ୍ ମୂଢ଼ୋ ରୁକ୍ମୀ ଚାହ ମଦୋଦ୍ଧତଃ ।। ୫-୨୮-

ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ମୂର୍ଖ ଭଳି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ, ଓ ରୁକ୍ମି ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

ଗ୍ରଵିଜ୍ଞୋଽଯଂ ମଯା ଦ୍ଯୂତେ ବଲଦେଵଃ ପରାଜିତଃ । ମୁଧୈଵାକ୍ଷାଵଲେପାନ୍ଧୋ ଯଃ ସ୍ଵଂ ମେନେଽକ୍ଷକାଵିଦମ୍ ।। ୫-୨୮-

“ଏହି ବଳଦେବ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଛି; ଅନାବଶ୍ୟକ ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନିଜକୁ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳର ଅଧିକାରୀ ଭାବିଥିଲେ।”

ଦୃଷ୍ଟା କଲିଙ୍ଗରାଜଂ ତଂ ପ୍ରକାଶଦଶନାନନମ୍ । ରୁକ୍ମିଣଞ୍ଚପି ଦୁଵ୍ଵକ୍ଯିଂ କୋପଂ ଚକ୍ର ହଲାଯୁଧଃ ।। ୫-୨୮-

କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ରୁକ୍ମିଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ହଳାୟୁଧ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ଗ୍ଲହଂ ଜଗ୍ରାହ ରୁକ୍ମୀ ଚ ତଦର୍ଥେଽକ୍ଷାନପାତଯତ୍ ।। ୫-୨୮-

ରୁକ୍ମି ଦ୍ୟୁତ ଗୁଟି ଧରିଲେ ଓ ସେଥିପାଇଁ ଗୁଟି ଛାଡ଼ିଲେ।

ଅଜଯଦ୍ ବଲଦେଵସ୍ତଂ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈସ୍ତଂ ଜିତଂ ମଯା । ମଯେତି ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈରଲୀକୋକ୍ତେରଲଂ ବଲ ।। ୫-୨୮-

ବଳଦେବ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି!' ରୁକ୍ମି ମଧ୍ୟ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜିତିଛି!' ଏଭଳି ବଳଙ୍କୁ ବିରୋଧ କଲେ।