ଶମ୍ବରେଣ ହ୍ଟତୋ ଵୀରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଃ ସ କଥଂ ମୁନେ ! ଶମ୍ବରଶ୍ଵ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ନେନ କଥଂ ହତଃ ।। ୫-୨୭-
ହେ ମୁନି, ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ବୀର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଥିଲେ? ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ?
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଷଷ୍ଠେଽହ୍ନି ଜାତମାତ୍ରନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ର ସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ମମୈଷ ହନ୍ତେତି ମୁନେ! ହ୍ଟତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ ।। ୫-୨୭-
ପରାଶର କହିଲେ: ଜନ୍ମର ଛଅ ଦିନ ପରେ, ଶିଶୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଶୁଶୁରୁ ନେଇ ଯାଇଲେ କାଳଶମ୍ବର, ମନେ କଲେ—'ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି'।
ହ୍ଟତ୍ଵା ଚିକ୍ଷେପ ଚୈଵୈନଂ ଗ୍ରାହୋଗ୍ର ଲଵଣାର୍ଣାଵେ । କଲ୍ଲୋଲଜନିତାଵର୍ତ୍ତେ ସୁଘୋରେ ମକରାଲଯେ ।। ୫-୨୭-
ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ, କାଳଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଲୁଣ ଦରିଆରେ, ଭୟାନକ ମକର ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ପତିତଂ ତତ୍ର ଚୈଵୈକୋ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲକମ୍ । ନ ମମାର ଚ ତସ୍ଯାପି ଜଠରେଽନଲଦୀପିତଃ ।। ୫-୨୭-
ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ଶିଶୁଟିକୁ ଗିଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମାଛର ପେଟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ।
ମତୂସ୍ଯବନ୍ଧଶ୍ଵ ମତ୍ସ୍ଯୋଽସୌ ମତ୍ସ୍ଯୈରନ୍ଯୈଃ ସହ ଦ୍ରିଜ ! ଘାତିତୋଽସୁରଵର୍ଯ୍ଯାଯ ଶମ୍ବରାଯ ନିଵେଦିତଃ ।। ୫-୨୭-
ଅନ୍ୟ ମାଛମାନେ ସହିତ ଧରାଯାଇଥିବା ସେ ମାଛଟିକୁ ମାଛଧରା ଲୋକମାନେ ଧରି ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଶମ୍ବର ନାମକ ଦେଉଁଥିବା ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଯାଵତୀ ନାମ ପତ୍ରୀ ସର୍ଵ୍ଵଗୃହେଶ୍ଵରୀ । କାରଯାମାସ ସୂଦାନାମାଧିପତ୍ଯମନିନ୍ଦିତା ।। ୫-୨୭-
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଘରେ ମାୟାବତୀ ନାମକ ଏକ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ରସୋଇଘରର ମାଲିକା ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରନ୍ଧନ କାମ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦାରିତେ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ସା ଦଦର୍ଶାତିଶୋଭନମ୍ । କୁମାରଂ ମନ୍ମଥତରୋର୍ଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରଥମାଙ୍କୁରମ୍ ।। ୫-୨୭-
ମାଛର ପେଟ ଫାଟିଲାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦହିଯାଇଥିବା କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଂକୁର ଥିଲେ।
କୋଽଯଂ କଥମଯଂ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରଂ ସମୁପାଗତଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ପ୍ରାହ ନାରାଦଃ ।। ୫-୨୭-
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—'ଏହେ କିଏ? କିପରି ଏହି ମାଛର ପେଟକୁ ଆସିଲେ?' ଏହିପରି ଭାବିଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ନାରଦ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସମସ୍ତଜଗତଃ ସୂତିସଂହାରକାରିଣା । ଶମ୍ବରେଣ ହ୍ଟତଃ କୃଷ୍ଣୃ-ତନଯଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ।। ୫-୨୭-
ଏହେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏକି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଘରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ର ମତ୍ସ୍ଯେନ ନିଗୀର୍ଣାସ୍ତେ ଵଶଂ ଗତଃ । ନରରତ୍ରମିଦଂ ସୁଭ୍ରୂ ଵିସ୍ତ୍ରବ୍ଧା ପରିପାଲଯ ।। ୫-୨୭-
ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲେ, ଏକ ମାଛ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଥିଲା, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତୁମ ଦେଖାରି ରହିଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏହି ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର।
ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତା ସା ପାଲଯାମାସ ତଂ ଶିଶୁମ୍ । ବାଲ୍ଯାଦେଵାତିରାଗେଣ ରୂପାତିଶଯମୋହିତା ।। ୫-୨୭-
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଲାଲନା କଲେ। ଶିଶୁବେଳାରୁ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରତା ଦେଖି ସେ ମନମୋହିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ସ ଯଦା ଯୌଵନାଭୋଗ-ଭୂଷିତୋଽଭୂନ୍ମହାମତେ! ସାଭିଲାଷା ତଦା ସାତି ବଭୂଵ ଗଜଗାମିନୀ ।। ୫-୨୭-
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁବକ ହେଲେ, ହାତୀ ଚାଳି ଚଳିଥିବା ସେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
ମାଯାଵତୀ ଦଦୌ ତସ୍ମ ମାଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵା ମହାମୁନ ! ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରାଯାତିରାଗାନ୍ଧା ତନ୍ନଯସ୍ତହ୍ଟଦଯେକ୍ଷଣା ।। ୫-୨୭-
ମାୟାବତୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଭଲପାଇବାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟା କଳା ଦେଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉପରେ ରହିଲା।
ପ୍ରସଜ୍ଜନ୍ତୀନ୍ତୁ ତାମାହ ସ କାର୍ଷ୍ଣିଃ କମଲେକ୍ଷଣାମ୍ । ମାତୃଭାଵମପାହାଯ କିମେଵଂ ଵର୍ତ୍ତସେଽନ୍ଯଥା ।। ୫-୨୭-
ସେ ଯେତେବେଳେ ଏପରି ଆସକ୍ତ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ପଦ୍ମନୟନ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମାତୃଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ଏପରି କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ?'
ସା ଚାସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ନ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ମମେତି ଵୈ । ତନଯଂ ତ୍ଵାମଯଂ ଵିଷ୍ଣୋହ୍ଟ ତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ ।। ୫-୨୭-
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋ ପୁଅ ନୁହଁ; ତୁମେ ବସ୍ତବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୁଅ। ଏହି କାଳଶମ୍ବର ତୁମର ଶତ୍ରୁ।"
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ର ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜଠରାନ୍ମଯା । ସା ତୁ ରୋଦିତି ତେ ମାତା କାନ୍ତାଦ୍ଯାପ୍ଯତିଵତ୍ସଲା ।। ୫-୨୭-
ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଗଲା, ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମିଳିଲି। ତଥାପି ତୁମର ମାଆ, ସେ ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତି ସ୍ନେହଶୀଳ ଥିଲେ, ସେ ଏଉଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶମ୍ବରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଃ ସ ସମାହ୍ଵଯତ୍ । କ୍ରୋଧାକୁଲୀକୃତମନା ଯୁଯୁଧେ ଚ ମହାବଲଃ ।। ୫-୨୭-
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ହତ୍ଵା ସୈନ୍ଯମଶେଷନ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ମାଧଵିଃ । ସପ୍ତ ମାଯା ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ମାଯାଂ ପ୍ରଯୁଯୁଜେଽଶଷ୍ଟମୀମ୍ ।। ୫-୨୭-
ସେ ଦେତ୍ୟର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ, ସାତଟି ମାୟାକୁ ଜିତି, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ତଯା ଜଘାନ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ମାଯଯା କାଲଶମ୍ବରମ୍ । ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଜଗାମ ପିତୁର୍ଗୃହମ୍ ।। ୫-୨୭-
ସେଇ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ କାଳଶମ୍ବର ଦେତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନ୍ତଃ ପରେ ନିପତିତଂ ମାଯାଵତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣସଂକଲ୍ପା ବଭୂଵୁଃ କୃଷ୍ଣଯୋଷିତଃ ।। ୫-୨୭-
ମାୟାବତୀଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।
ରୁକ୍ମିଣୀ ଚାଵଦତ୍ ପ୍ରେମୂଣା ପ୍ରମ୍ଣା ସାଶ୍ରୁଦୃଷ୍ଟିରନିନ୍ଦିତା । ଧନ୍ଯାଯାଃ ଖଲ୍ଵଯଂ ପୁତ୍ରୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ନଵଯୌଵନେ ।। ୫-୨୭-
ରୁକ୍ମିଣୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳା, ସ୍ନେହରେ ଭରି ଏବଂ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ କହିଲେ, "ମୋର ଏହି ପୁଅ, ଧନ୍ୟ, ଏବେ ଯୁବତ୍ବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।"
ଅସ୍ମିନ୍ ଵଯସି ପୁତ୍ରୋ ମେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରୋ ଯଦି ଜୀଵତି । ସଭାଗ୍ଯା ଜନନୀ ଵତୂସ! ତ୍ଵଯା କାପି ଵିଭୂଷିତା ।। ୫-୨୭-
"ଏହି ବୟସରେ ଯଦି ମୋ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବଞ୍ଚିଛି, ତେବେ ତାଙ୍କର ମାଆ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏ ଯୁବକ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛ।"
ଅଥଵା ଯାଦୃଶଃ ସ୍ନେହୋ ମମ ଯାଦୃଗୂ ଵପୁସ୍ତଵ । ହରେରପତ୍ଯଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତ ଭଵାନ୍ ଵତ୍ସ!ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୫-୨୭-
"କିମ୍ବା, ଯେପରି ମୋର ସ୍ନେହ ଗଭୀର, ଏବଂ ତୁମର ଆକୃତି ମୋତେ ଅତିକିଛି ମିଳେ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପୁଅ।"
ଏତିସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସହ କୃଷ୍ଣେନ ନାରଦଃ । ଅନ୍ତଃ ପୁରଚରୀଂ ଦେଵୀଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ପ୍ରାହ ହର୍ଷଯନ୍ ।। ୫-୨୭-
ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଚଳିଥିବା ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ଏଶ ତେ ତନଯଃ ସୁଭ୍ରୁ! ହତ୍ଵା ଶମ୍ବରମାଗତଃ । ହ୍ଟତୋ ଯେନାଭଵଦ୍ ବାଲୋ ଭଵତ୍ଯାଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ।। ୫-୨୭-
"ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ଏହି ତୁମର ପୁଅ, ଯିଏ ଶମ୍ବରକୁ ମାରି ଫେରିଆସିଛି; ଯିଏ ଶିଶୁବେଳେ ତୁମର ସୂତିକାଘରରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।"
ଇଯଂ ମାଯାଵତୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ତନଯସ୍ଯାସ୍ଯ ତେ ସତୀ । ଶମ୍ବରସ୍ଯ ନ ଭାର୍ଯ୍ଯେଯଂ ଶ୍ରୂଯତାମତ୍ର କାରଣମ୍ ।। ୫-୨୭-
ଏହି ମାୟାବତୀ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା; ସେ ଶମ୍ବରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୁହଁ। ଏହାର କାରଣ ଶୁଣ।
ମନ୍ମଥେ ତୁ ଗତେ ନାଶଂ ତଦୁଦ୍ଭଵପରାଯାଣା । ଶମ୍ବରଂ ମୋହଯାମାସ ମାଯାରୂପେଣ ରୂପିଣୀ ।। ୫-୨୭-
ମନ୍ମଥ ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ, ସେ ମାୟା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ।
ଵ୍ଯଵାଯାଦ୍ଯୁ ପଭୋଗେଷୁ ରୂପଂ ମାଯାମଯଂ ଶୁଭମ୍ । ଦର୍ଶଯାମାସ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯେଯଂ ମଦିରେକ୍ଷଣା ।। ୫-୨୭-
ଭୋଗ ବିଳାସ ଓ ଆନନ୍ଦରେ, ସେ ଦେତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ମାୟାମୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ; ଏହି ମଦଭରା ଚକ୍ଷୁବାଳୀ ସେଇ ନାରୀ।
କାମୋଽଵତୀର୍ଣଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ତସ୍ଯେଯଂ ଦଯିତା ରତିଃ । ଵିଶଙ୍କା ନାତ୍ର କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସ୍ନୁଷେଯଂ ତଵ ଶୋଭନା ।। ୫-୨୭-
ତୁମର ପୁଅ କାମଦେବଙ୍କ ଅବତାର, ଏହି ପ୍ରିୟା ରତି ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ। କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ଶୋଭାମୟୀ ତୁମର ବହୁଁ।
ତତୋ ହର୍ଷସମାଵିଷ୍ଟା ରୁକ୍ମିଣୀ କେଶଵସ୍ତଥା । ନଗରୀ ଚ ସମସ୍ତା ସା ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଭାଷତ ।। ୫-୨୭-
ତାପରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଏବଂ କେଶବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ସହରର ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ 'ବହୁତ ଭଲ! ବହୁତ ଭଲ!' ବୋଲି କହିଲେ।