ଶୋଭାଵିନି ଵିଵାହେ ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ହ୍ଟତଵାନ୍ ହରିଃ । ଵିପକ୍ଷଭାରମାସଜ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯ ଷ୍ଵଥ ବନ୍ଧୁଷୁ ।। ୫-୨୬-
ସେ ଶୋଭାମୟ ବିବାହରେ, ହରି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ, ଏବଂ ବିପକ୍ଷର ଭାର ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ତତଶ୍ଵ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦନ୍ତଵକ୍ରୋ ଵିଦୂରଥଃ । ଶିଶୁପାଲ-ଜରାସନ୍ଧ-ଶାଲ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଵ ମହୀଭୃତଃ ।। ୫-୨୬-
ତାପରେ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
କୁପିତାସ୍ତେ ହରିଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରୁ ରୁଦୂଯୋଗମୁତ୍ତମମ୍ । ନିର୍ଜ୍ଜିତାଶ୍ଵ ସମାଗମ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯର୍ଯଦୁପୁଙ୍ଗଵୈଃ ।। ୫-୨୬-
ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ।
କୁଣିଡନଂ ନ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଅହତ୍ଵା ଯୁଧି କେଶଵମ୍ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରୁକମୀ ଚ ହନ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣମଭିଦ୍ରୁତଃ ।। ୫-୨୬-
ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, 'ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବା ପୂର୍ବରୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ,' ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ହତ୍ଵା ବଲଂ ସନାଗାଶ୍ଵ-ପତ୍ତି-ସ୍ଯନ୍ଦନସଙ୍କୁଲମ୍ । ନିର୍ଜିତଃ ପାତିତଶ୍ଵୋର୍ଵ୍ଵ୍ଯାଂ ଲୀଲଯୈଵ ସ ଚକିଣା।। ୫-୨୬-
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ବଳଙ୍କୁ ମାରି, ରୁକ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହନ୍ତୁ କୃତମତିଃ କୃଷ୍ଣୋ ରୁକ୍ମିଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମ୍ମଦମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଯାଚିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ରୁଵିମଣ୍ଯା ମଗଵାନ ହରିଃ ।। ୫-୨୬-
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅହଂକାରୀ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ କୃଷ୍ଣ ମନସ୍କାମ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ନମି ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ, ହରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଏକ ଏଵ ମମ ଭ୍ରାତା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଧୁନା । କୋପଂ ନିଯମ୍ଯ ଦେଵେଶ!ଭ୍ରାତୃଭିକ୍ଷା ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ।। ୫-୨୬-
ମୋର କେବଳ ଏକମାତ୍ର ଭାଇ ଅଛି; ଏହିବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏବଂ ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ୍ମଣା । ରୁକ୍ମୀ ଭୋଜକଟଂ ନାମ ପୁରଂ କୁତ୍ଵାଵସତ୍ ତଦା ।। ୫-୨୬-
ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ବୋଜକଟ ନାମକ ଏକ ସହରରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣଂ ସମ୍ଯଗୁପଯେମେ ସ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ । ରାକ୍ଷସେନ ଵିଵାହେନ ସମ୍ପ୍ରପ୍ତାଂ ମଧୁସୂଦନଃ ।। ୫-୨୬-
କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇ, ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଥାରେ ବିବାହ କରିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞ ଽଥ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ରୋ ମଦନାଂଶ- ସ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ଜହାର ଶମ୍ବରୋ ଯଂ ଵୈ ଯୋ ଜଘାନ ଚ ଶମ୍ବରମ୍ ।। ୫-୨୬-
ତାଙ୍କଠାରୁ ମଦନଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବଳଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ହରିନେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଶମ୍ବରେଣ ହ୍ଟତୋ ଵୀରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଃ ସ କଥଂ ମୁନେ ! ଶମ୍ବରଶ୍ଵ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ନେନ କଥଂ ହତଃ ।। ୫-୨୭-
ହେ ମୁନି, ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ବୀର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଥିଲେ? ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ?
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଷଷ୍ଠେଽହ୍ନି ଜାତମାତ୍ରନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ର ସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ମମୈଷ ହନ୍ତେତି ମୁନେ! ହ୍ଟତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ ।। ୫-୨୭-
ପରାଶର କହିଲେ: ଜନ୍ମର ଛଅ ଦିନ ପରେ, ଶିଶୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଶୁଶୁରୁ ନେଇ ଯାଇଲେ କାଳଶମ୍ବର, ମନେ କଲେ—'ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି'।
ହ୍ଟତ୍ଵା ଚିକ୍ଷେପ ଚୈଵୈନଂ ଗ୍ରାହୋଗ୍ର ଲଵଣାର୍ଣାଵେ । କଲ୍ଲୋଲଜନିତାଵର୍ତ୍ତେ ସୁଘୋରେ ମକରାଲଯେ ।। ୫-୨୭-
ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ, କାଳଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଲୁଣ ଦରିଆରେ, ଭୟାନକ ମକର ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ପତିତଂ ତତ୍ର ଚୈଵୈକୋ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲକମ୍ । ନ ମମାର ଚ ତସ୍ଯାପି ଜଠରେଽନଲଦୀପିତଃ ।। ୫-୨୭-
ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ଶିଶୁଟିକୁ ଗିଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମାଛର ପେଟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ।
ମତୂସ୍ଯବନ୍ଧଶ୍ଵ ମତ୍ସ୍ଯୋଽସୌ ମତ୍ସ୍ଯୈରନ୍ଯୈଃ ସହ ଦ୍ରିଜ ! ଘାତିତୋଽସୁରଵର୍ଯ୍ଯାଯ ଶମ୍ବରାଯ ନିଵେଦିତଃ ।। ୫-୨୭-
ଅନ୍ୟ ମାଛମାନେ ସହିତ ଧରାଯାଇଥିବା ସେ ମାଛଟିକୁ ମାଛଧରା ଲୋକମାନେ ଧରି ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଶମ୍ବର ନାମକ ଦେଉଁଥିବା ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଯାଵତୀ ନାମ ପତ୍ରୀ ସର୍ଵ୍ଵଗୃହେଶ୍ଵରୀ । କାରଯାମାସ ସୂଦାନାମାଧିପତ୍ଯମନିନ୍ଦିତା ।। ୫-୨୭-
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଘରେ ମାୟାବତୀ ନାମକ ଏକ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ରସୋଇଘରର ମାଲିକା ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରନ୍ଧନ କାମ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦାରିତେ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ସା ଦଦର୍ଶାତିଶୋଭନମ୍ । କୁମାରଂ ମନ୍ମଥତରୋର୍ଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରଥମାଙ୍କୁରମ୍ ।। ୫-୨୭-
ମାଛର ପେଟ ଫାଟିଲାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦହିଯାଇଥିବା କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଂକୁର ଥିଲେ।
କୋଽଯଂ କଥମଯଂ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରଂ ସମୁପାଗତଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ପ୍ରାହ ନାରାଦଃ ।। ୫-୨୭-
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—'ଏହେ କିଏ? କିପରି ଏହି ମାଛର ପେଟକୁ ଆସିଲେ?' ଏହିପରି ଭାବିଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ନାରଦ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସମସ୍ତଜଗତଃ ସୂତିସଂହାରକାରିଣା । ଶମ୍ବରେଣ ହ୍ଟତଃ କୃଷ୍ଣୃ-ତନଯଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ।। ୫-୨୭-
ଏହେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏକି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଘରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ର ମତ୍ସ୍ଯେନ ନିଗୀର୍ଣାସ୍ତେ ଵଶଂ ଗତଃ । ନରରତ୍ରମିଦଂ ସୁଭ୍ରୂ ଵିସ୍ତ୍ରବ୍ଧା ପରିପାଲଯ ।। ୫-୨୭-
ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲେ, ଏକ ମାଛ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଥିଲା, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତୁମ ଦେଖାରି ରହିଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏହି ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର।
ନାରଦେନୈଵମୁକ୍ତା ସା ପାଲଯାମାସ ତଂ ଶିଶୁମ୍ । ବାଲ୍ଯାଦେଵାତିରାଗେଣ ରୂପାତିଶଯମୋହିତା ।। ୫-୨୭-
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଲାଲନା କଲେ। ଶିଶୁବେଳାରୁ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରତା ଦେଖି ସେ ମନମୋହିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ସ ଯଦା ଯୌଵନାଭୋଗ-ଭୂଷିତୋଽଭୂନ୍ମହାମତେ! ସାଭିଲାଷା ତଦା ସାତି ବଭୂଵ ଗଜଗାମିନୀ ।। ୫-୨୭-
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁବକ ହେଲେ, ହାତୀ ଚାଳି ଚଳିଥିବା ସେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
ମାଯାଵତୀ ଦଦୌ ତସ୍ମ ମାଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵା ମହାମୁନ ! ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରାଯାତିରାଗାନ୍ଧା ତନ୍ନଯସ୍ତହ୍ଟଦଯେକ୍ଷଣା ।। ୫-୨୭-
ମାୟାବତୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଭଲପାଇବାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାୟା କଳା ଦେଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉପରେ ରହିଲା।
ପ୍ରସଜ୍ଜନ୍ତୀନ୍ତୁ ତାମାହ ସ କାର୍ଷ୍ଣିଃ କମଲେକ୍ଷଣାମ୍ । ମାତୃଭାଵମପାହାଯ କିମେଵଂ ଵର୍ତ୍ତସେଽନ୍ଯଥା ।। ୫-୨୭-
ସେ ଯେତେବେଳେ ଏପରି ଆସକ୍ତ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ପଦ୍ମନୟନ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମାତୃଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ଏପରି କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ?'
ସା ଚାସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ନ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ମମେତି ଵୈ । ତନଯଂ ତ୍ଵାମଯଂ ଵିଷ୍ଣୋହ୍ଟ ତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ ।। ୫-୨୭-
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋ ପୁଅ ନୁହଁ; ତୁମେ ବସ୍ତବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୁଅ। ଏହି କାଳଶମ୍ବର ତୁମର ଶତ୍ରୁ।"
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ର ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜଠରାନ୍ମଯା । ସା ତୁ ରୋଦିତି ତେ ମାତା କାନ୍ତାଦ୍ଯାପ୍ଯତିଵତ୍ସଲା ।। ୫-୨୭-
ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ମାଛ ତୁମକୁ ଗିଳିଗଲା, ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମିଳିଲି। ତଥାପି ତୁମର ମାଆ, ସେ ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତି ସ୍ନେହଶୀଳ ଥିଲେ, ସେ ଏଉଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶମ୍ବରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଃ ସ ସମାହ୍ଵଯତ୍ । କ୍ରୋଧାକୁଲୀକୃତମନା ଯୁଯୁଧେ ଚ ମହାବଲଃ ।। ୫-୨୭-
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ହତ୍ଵା ସୈନ୍ଯମଶେଷନ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ମାଧଵିଃ । ସପ୍ତ ମାଯା ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ମାଯାଂ ପ୍ରଯୁଯୁଜେଽଶଷ୍ଟମୀମ୍ ।। ୫-୨୭-
ସେ ଦେତ୍ୟର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ, ସାତଟି ମାୟାକୁ ଜିତି, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ତଯା ଜଘାନ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ମାଯଯା କାଲଶମ୍ବରମ୍ । ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଜଗାମ ପିତୁର୍ଗୃହମ୍ ।। ୫-୨୭-
ସେଇ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ କାଳଶମ୍ବର ଦେତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନ୍ତଃ ପରେ ନିପତିତଂ ମାଯାଵତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣସଂକଲ୍ପା ବଭୂଵୁଃ କୃଷ୍ଣଯୋଷିତଃ ।। ୫-୨୭-
ମାୟାବତୀଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।