ଗଯାମୁପେତ୍ଯ ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କରୋତି ପୃଥିଵୀପତେ । ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ତଜ୍ଜନ୍ମ ଜାଯତେ ପିତୃତୁଷ୍ଟିଦମ୍
ଓ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଯେଉଁଯିଏ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଜନ୍ମ ଫଳବତ୍ତା ପାଏ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତିକାସ୍ସନୀଵାରାଃ ଶ୍ଯାମାକା ଦ୍ଵିଵିଧାସ୍ତଥା । ଵନ୍ଯୌଷଧୀପ୍ରଧାନାସ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ପ୍ରଶାନ୍ତିକା, ସନୀବାରା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୟାମାକ ଓ ବନ୍ୟ ଔଷଧୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଵାଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗଵୋ ମୁଦ୍ଗା ଗୋଧୂମା ଵ୍ରୀହଯସ୍ତିଲାଃ । ନିଷ୍ପାଵାଃ କୋଵିଦାରାଶ୍ଚ ସର୍ଷପାଶ୍ଚାତ୍ର ଶୋଭନାଃ
ଯବ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମୁଗ, ଗହମ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ନିଷ୍ପା, କୋବିଦାର ଓ ସରସପ ଏଠାରେ ଶୁଭ।
ଅକୃତାଗ୍ରଯଣଂ ଯଚ୍ଚ ଧାନ୍ଯଜାତଂ ନରେଶ୍ଵର । ରାଜମାଷାନଣୂଂଶ୍ଚୈଵ ମସୂରାଂଶ୍ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଓ ରାଜା, ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଫଳ ନିବେଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନାହିଁ, ରାଜମା, ଅନୁ ଓ ମସୁର ଦାଳ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଲାବୁଂ ଗୃଞ୍ଜନଂ ଚୈଵ ପଲାଣ୍ଡୁଂ ପିଣ୍ଡମୂଲକମ୍ । ଗାନ୍ଧାରକକରମ୍ବାଦିଲଵଣାନ୍ଯୌଷରାଣି ଚ
ଲାଉ, ଗୃଞ୍ଜନ, ପିଆଜ, ମୂଳା, ଗାନ୍ଧାରକ, କରମ୍ବା ଓ ଖଣିର ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଆରକ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଯାସାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣାନି ଚ । ଵର୍ଜ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯଚ୍ଚ ଵାଚା ନ ଶସ୍ଯତେ
ଲାଲ ରସ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯାହାକୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।
ନକ୍ତାହୃତମନୁଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତୃପ୍ଯତେ ନ ଚ ଯତ୍ର ଗୌଃ । ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଫେନିଲଂ ଚାମ୍ବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଯୋଗ୍ଯଂ ନ ପାର୍ଥିଵ
ଯେଉଁଠି ଗାଈର ଦୁଧ ରାତିରେ ଅବିରତ ଭାବେ ନେଉଛନ୍ତି, ସେଠି ଗାଈ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଝାଗ ଥିବା ପାଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ରାଜା।
କ୍ଷୀରମେକଶଫାନାଂ ଯଦୌଷ୍ଟ୍ରମାଵିକମେଵ ଚ । ମାର୍ଗଂ ଚ ମାହିଷଂ ଚୈଵ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ନଖ ଥିବା ପଶୁ, ଉଠ, ମେଷ ଓ ମହିଷ ମାନଙ୍କର ଦୁଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଷଣ୍ଢାପଵିଦ୍ଧଚାଣ୍ଡାଲପାପିପାଷଣ୍ଡିରୋଗିଭିଃ । କୃକଵାକୁଶ୍ଵନନଗ୍ନୈଶ୍ଚ ଵାନରଗ୍ରାମସୂକରୈଃ
ନପୁଂସକ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ମିଶ୍ର ଜନ୍ମ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟମତୀ, ରୋଗୀ, କାଉଁ, କୁକୁର, ନଗ୍ନ, ବାନର, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଶୁଆ ଦ୍ୱାରା—
ଉଦକ୍ଯାସୂତକାଶୌଚିମୃତହାରୈଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷିତେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସୁରା ନ ପିତରୋ ଭୁଞ୍ଜତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯଦି ଜଳ ଆଣୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ, ପ୍ରସବରେ ଥିବା, ଅଶୁଚି, ମୃତଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ, ମହାପୁରୁଷ, ପିତୃମାନେ ତାହାର ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପରିଶ୍ରିତେ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । ଉର୍ଵ୍ଯାଂ ଚ ତିଲଵିକ୍ଷେପାଦ୍ଯାତୁଧାନାନ୍ନିଵାରଯେତ୍
ସେଥିପାଇଁ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ମାଟି ଉପରେ ତିଳ ଛିଟିଯିବାକୁ ଦୂତମାନେ ରୋକିବା ଦରକାର।
ନଖାଦିନା ଚୋପପନ୍ନଂ କେଶକୀଟାଦିଭିର୍ନୃପ । ନ ଚୈଵାଭିଷଵୈର୍ମିଶ୍ରମନ୍ନଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ତଥା
ନଖ, କେଶ, କୀଟ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ, ବା ପୁରୁଣା ଅଞ୍ଚଳ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ବା ବାସି ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତୈର୍ଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯୋ ନାମଗୋତ୍ରତଃ । ଯଦାହାରାସ୍ତୁ ତେ ଜାତାସ୍ତଦାହାରତ୍ଵମେତି ତତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ପିତୃମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କର ଆହାର ହୁଏ।
ଶ୍ରୂଯତେ ଚାପି ପିତୃର୍ଭିଗୀତା ଗାଥା ମହୀପତେ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋର୍ମନୁପୁତ୍ରସ୍ଯ କଲାପୋପଵନେ ପୁରା
ମହାରାଜ, ପୁରାତନ କାଳରେ କଳାପ ଉଦ୍ୟାନରେ ମନୁପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଅପି ନସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲେ ସନ୍ମାର୍ଗଶୀଲିନଃ । ଗଯାମୁପେତ୍ଯ ଯେ ପିଣ୍ଡାନ୍ ଦାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯସ୍ମାକମାଦରାତ୍
ଆମ ପରିବାରରେ ଏମିତି ନିତିବାନ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଗୟାକୁ ଯାଇ ଆମ ପାଇଁ ଆଦର ସହିତ ପିଣ୍ଡ ଦେବେ।
ଅପି ନଃ ସ କୁଲେ ଜାଯାଦ୍ଯୋ ନୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତ୍ରଯୋଦଶୀମ୍ । ପାଯସଂ ମଧୁସର୍ପିର୍ଭ୍ଯାଂ ଵର୍ଷାସୁ ଚ ମଘାସୁ ଚ
ଆମ ପରିବାରରେ ଏମିତି ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ, ଯିଏ ବର୍ଷାକାଳ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମିଶା ଚାଉଳର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ପିଣ୍ଡ ଦେବେ।
ଗୌରୀଂ ଵାପ୍ଯୁଦ୍ଵହେତ୍ କନ୍ଯାଂ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵତା
କିମ୍ବା ସେ ଧଳା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରୁନ୍ତୁ, କିମ୍ବା କଳା ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ନିୟମ ଓ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଅତଃ ପରଂ ଯଯାତେଃ ପ୍ରଥମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦୋର୍ଵଂଶମହଂ କଥଯାମି ॥ ୪,୧୧.୧ ୪,୧୧.୨ ୪,୧୧.୩ ୪,୧୧.୪ ୪,୧୧.୫ ୪,୧୧.୬ ୪,୧୧.୭ ୪,୧୧.୮ ୪,୧୧.୯ ୪,୧୧.୧୦ ୪,୧୧.୧୧ ୪,୧୧.୧୨ ୪,୧୧.୧୩ ୪,୧୧.୧୪ ୪,୧୧.୧୫ ୪,୧୧.୧୬ ୪,୧୧.୧୭ ୪,୧୧.୧୮ ୪,୧୧.୧୯ ୪,୧୧.୨୦ ୪,୧୧.୨୧ ॥ ଜଯଧ୍ଵଜାତ୍ତାଲଜଙ୍ଘଃ ପୁତ୍ରୋଭଵତ୍
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଯୟାତିଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶ କଥା କହିବି। ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତାଳଜଙ୍ଘ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଯଯାତେଶ୍ଚାତୁର୍ଥପୁତ୍ରସ୍ଯାନୋଃସଭାନଲଚକ୍ଷୁଃ ପରମେଷୁସଂଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁଃ ॥ ୪,୧୮.୧ ॥ ସଭାନଲପୁତ୍ରଃ କାଲାନଲଃ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଯୟାତିଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁତ୍ର ଅନୁଙ୍କର ତିନି ପୁଅ ହେଲେ—ସଭାନଳ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ପରମେଷୁ। ସଭାନଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କାଳାନଳ।
ଶ୍ରୀମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମାନାରାଯଣାଖ୍ଯୋଽସୌ କଲ୍ପାଦୌ ଭଗଵାନ୍ଯଥା । ସସର୍ଜ ସର୍ଵଭୂତାନି ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାମୁନେ
ଶ୍ରୀ ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ ନାମକ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହା କିପରି ହେଲା, ମହାମୁନି, ଆପଣ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ । ପ୍ରଜାଃ ସସର୍ଜ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାତ୍ମକଃ । ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଦେଵୋ ଯଥା ତନ୍ମେ ନିଶାମଯ
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ନାରାୟଣ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଦେବତା କିପରି ଏହା କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଅତୀତକଲ୍ପାଵସାନେ ନିଶାସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରି କ୍ତସ୍ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଶୂନ୍ଯଂ ଲୋକମଵୈକ୍ଷତ
ପୂର୍ବ କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାତି ସେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଜାଗିଲେ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୱିତ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସଂସାରକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ନାରାଯଣଃ ପରୋଽଚିନ୍ତ୍ଯଃ ପରୋଷାମପି ସ ପ୍ରଭୁଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପୀ ଭଗଵାନନାଦିଃ ସର୍ଵସମ୍ଭଵଃ
ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଓ ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ।
ଇମଂ ଚୋଦାହରନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଶ୍ଲୋକଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣଂ ଦେଵଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମ୍
ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ବିଷୟରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଥିବା ଦେବତା ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ।
ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ନରସୂନଵଃ । ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ପାଣିକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ପାଣି ହେଉଛି ନରଙ୍କର ସନ୍ତାନ। ସେହି ପାଣି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତୋଯାନ୍ତଃସ୍ଥାଂ ମହୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ । ଅନୁମାନାତ୍ତଦୁଦ୍ଧାରଂ କର୍ତୁକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମାତ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବାବେଳେ, ପାଣି ଭିତରେ ପୃଥିବୀ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେହି ପୃଥିବୀକୁ ବାହାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ଉପାୟ ଅନୁମାନ କଲେ।
ଅକରୋତ୍ସ୍ଵତନୂମନ୍ଯାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥା ପୁରା । ସତ୍ସ୍ଯକୂର୍ମାଦିକାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵାରାହଂ ଵରୁରାସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ପୂର୍ବ କଳ୍ପମାନେ ଭଳି, ସେ ନିଜର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ—ମାଛ, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକାରରେ; ସେପରି, ସେ ବାରାହ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ଵେଦଯଜ୍ଞମଯଂ ରୂପମଶ୍ଷୋଜଗତଃ ସ୍ଥିତୌ । ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରାତ୍ମା ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ପ୍ରଜାପତି, ସ୍ଥିର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ।
ଜନଲୋକଗତୈସ୍ସିଦ୍ଧୈସ୍ସନକାଦ୍ଯୈରଭିଷ୍ଟୁତଃ । ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦା ତୋଯମାତ୍ମାଧାରୋ ଧରାଧରଃ
ଜନଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେବେ ସେ, ଧରାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ତଦା ଦେଵୀ ପାତାଲାତଲମାଗତମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତା ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତିନମ୍ରା ଵସୁନ୍ଧରା
ସେତିବେଳେ, ପାତାଳରୁ ଆସିଥିବା ଭୂଦେବୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମି, ମନରେ ଭକ୍ତି ଭରି, ସ୍ତୁତି କଲେ।