ତତଃ ସ୍ତ୍ରାତସ୍ଯ ଵୈ କାନ୍ତିରାଜଗାମ ମହାତ୍ମନଃ । ଅଵତଂସୋତୂପଲଂ ଚାରୁ ଗୃହୀତ୍ଵୈକଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୫-୨୫-
ତାପରେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ତେଜ ଫେରିଆସିଲା; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କମଳ ଫୁଲ ଓ ଏକଟି କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ଵରୁଣପ୍ରହିତାଂ ଚାସ୍ମୈ ମାଲାମମ୍ଲାନପଙ୍କଜାମ୍ । ସମୂଦ୍ରାଭେ ତଥା ଵସ୍ତ୍ରେ ନୀଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରଯଚ୍ଛତ ।। ୫-୨୫-
ବରୁଣଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ମୁଝିଯାଉନଥିବା କମଳମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କୃତାଵତଂସଃ ସ ତଦା ଚାରୁକୁଣ୍ଜଲଭୂଷିତଃ । ନୀଲାମ୍ବରଧରଃ ସ୍କ୍ଷଗ୍ଵୀ ଶୁଶୁବେ କାନ୍ତିସଂଯୁତଃ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି କମଳ ଅଳଙ୍କାର ଓ ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବଳରାମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତୋ ରେମେ ତତ୍ର ରାମସ୍ତଥା ଵ୍ରଜେ । ମାସଦୂଯେନ ଯାତଶ୍ଵ ପୁନଃ ସ ଦ୍ରାରକାଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ରାମ ବ୍ରଜରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏକ ମାସ ପରେ ସେ ପୁଣି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରେଵତୀଂ ନାମ ତନଯାଂ ରୈଵତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଉପଯେମେ ବଲସ୍ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ ନିଶଠୋଲ୍ମୁକୌ ।। ୫-୨୫-
ବଳ ରାଇବତ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଶଥ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଃ କୁଣିଡନେ ରାଜା ଵିଦର୍ଭଵିଷଯେଽଭଵତ୍ । ରୂକମୀ ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ରୁଵିମଣୀ ଚ ଵରାଙ୍ଗନ ।। ୫-୨୬-
କୁଣ୍ଡିନା ନଗରରେ, ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ ଭୀଷ୍ମକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ, ଓ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ ମହାନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀ।
ରୁକ୍ମିଣୀ ଚକମେ କୃଷ୍ଣଃ ସା ଚ ତଂ ଚାରୁହାସିନୀ । ନି ଦଦୌ ଯାଚତେ ଚୈନାଂ ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ରେଷେଣ ଚକ୍ରିଣୋ ।। ୫-୨୬-
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଭଲପାଇଲେ, ଓ ସେ ମଧୁର ହସର ମାଲିକା ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଶତ୍ରୁତାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମନା କଲେ।
ଦଦୌ ଚ ଶିଶୁପାଲାଯ ଜରାସନ୍ଧପ୍ରଦେଶିତଃ । ଭୀଷ୍ମକୋ ରୁକ୍ମିଣା ସାର୍ଦ୍ଧ ରୁକ୍ମିଣୀମୁରୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୫-୨୬-
ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଭୀଷ୍ମକ ଓ ରୁକ୍ମୀ ମିଶି, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଵିଵାହାର୍ଥଂ ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଜରାସନ୍ଧମୁଖା ନୃପାଃ । ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ପୁରଂ ଜଗ୍ମୁଃ ଶିଶୁପାଲପ୍ରିଯୈଷିଣଃ ।। ୫-୨୬-
ବିବାହ ପାଇଁ, ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ବଲଭଦ୍ରାଦ୍ଯର୍ଯାଦଵୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ । ପ୍ରଯଯୌ କୁଣ୍ଦିନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵିଵାହଞ୍ଚୈଵ ଭୂଭୃତଃ ।। ୫-୨୬-
କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଗଲେ।
ଶୋଭାଵିନି ଵିଵାହେ ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ହ୍ଟତଵାନ୍ ହରିଃ । ଵିପକ୍ଷଭାରମାସଜ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯ ଷ୍ଵଥ ବନ୍ଧୁଷୁ ।। ୫-୨୬-
ସେ ଶୋଭାମୟ ବିବାହରେ, ହରି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ, ଏବଂ ବିପକ୍ଷର ଭାର ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ତତଶ୍ଵ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦନ୍ତଵକ୍ରୋ ଵିଦୂରଥଃ । ଶିଶୁପାଲ-ଜରାସନ୍ଧ-ଶାଲ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଵ ମହୀଭୃତଃ ।। ୫-୨୬-
ତାପରେ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
କୁପିତାସ୍ତେ ହରିଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରୁ ରୁଦୂଯୋଗମୁତ୍ତମମ୍ । ନିର୍ଜ୍ଜିତାଶ୍ଵ ସମାଗମ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯର୍ଯଦୁପୁଙ୍ଗଵୈଃ ।। ୫-୨୬-
ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ।
କୁଣିଡନଂ ନ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଅହତ୍ଵା ଯୁଧି କେଶଵମ୍ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରୁକମୀ ଚ ହନ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣମଭିଦ୍ରୁତଃ ।। ୫-୨୬-
ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, 'ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବା ପୂର୍ବରୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ,' ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ହତ୍ଵା ବଲଂ ସନାଗାଶ୍ଵ-ପତ୍ତି-ସ୍ଯନ୍ଦନସଙ୍କୁଲମ୍ । ନିର୍ଜିତଃ ପାତିତଶ୍ଵୋର୍ଵ୍ଵ୍ଯାଂ ଲୀଲଯୈଵ ସ ଚକିଣା।। ୫-୨୬-
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ବଳଙ୍କୁ ମାରି, ରୁକ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହନ୍ତୁ କୃତମତିଃ କୃଷ୍ଣୋ ରୁକ୍ମିଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମ୍ମଦମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଯାଚିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ରୁଵିମଣ୍ଯା ମଗଵାନ ହରିଃ ।। ୫-୨୬-
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅହଂକାରୀ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ କୃଷ୍ଣ ମନସ୍କାମ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ନମି ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ, ହରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଏକ ଏଵ ମମ ଭ୍ରାତା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଧୁନା । କୋପଂ ନିଯମ୍ଯ ଦେଵେଶ!ଭ୍ରାତୃଭିକ୍ଷା ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ।। ୫-୨୬-
ମୋର କେବଳ ଏକମାତ୍ର ଭାଇ ଅଛି; ଏହିବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏବଂ ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ୍ମଣା । ରୁକ୍ମୀ ଭୋଜକଟଂ ନାମ ପୁରଂ କୁତ୍ଵାଵସତ୍ ତଦା ।। ୫-୨୬-
ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ବୋଜକଟ ନାମକ ଏକ ସହରରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣଂ ସମ୍ଯଗୁପଯେମେ ସ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ । ରାକ୍ଷସେନ ଵିଵାହେନ ସମ୍ପ୍ରପ୍ତାଂ ମଧୁସୂଦନଃ ।। ୫-୨୬-
କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇ, ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଥାରେ ବିବାହ କରିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞ ଽଥ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ରୋ ମଦନାଂଶ- ସ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ଜହାର ଶମ୍ବରୋ ଯଂ ଵୈ ଯୋ ଜଘାନ ଚ ଶମ୍ବରମ୍ ।। ୫-୨୬-
ତାଙ୍କଠାରୁ ମଦନଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବଳଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ହରିନେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଶମ୍ବରେଣ ହ୍ଟତୋ ଵୀରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ରଃ ସ କଥଂ ମୁନେ ! ଶମ୍ବରଶ୍ଵ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁ ମ୍ନେନ କଥଂ ହତଃ ।। ୫-୨୭-
ହେ ମୁନି, ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ବୀର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଥିଲେ? ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ?
ପରାଶର ଉଵାଚ । ଷଷ୍ଠେଽହ୍ନି ଜାତମାତ୍ରନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ର ସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ମମୈଷ ହନ୍ତେତି ମୁନେ! ହ୍ଟତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ ।। ୫-୨୭-
ପରାଶର କହିଲେ: ଜନ୍ମର ଛଅ ଦିନ ପରେ, ଶିଶୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଶୁଶୁରୁ ନେଇ ଯାଇଲେ କାଳଶମ୍ବର, ମନେ କଲେ—'ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି'।
ହ୍ଟତ୍ଵା ଚିକ୍ଷେପ ଚୈଵୈନଂ ଗ୍ରାହୋଗ୍ର ଲଵଣାର୍ଣାଵେ । କଲ୍ଲୋଲଜନିତାଵର୍ତ୍ତେ ସୁଘୋରେ ମକରାଲଯେ ।। ୫-୨୭-
ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ, କାଳଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଲୁଣ ଦରିଆରେ, ଭୟାନକ ମକର ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ପତିତଂ ତତ୍ର ଚୈଵୈକୋ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲକମ୍ । ନ ମମାର ଚ ତସ୍ଯାପି ଜଠରେଽନଲଦୀପିତଃ ।। ୫-୨୭-
ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ଶିଶୁଟିକୁ ଗିଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମାଛର ପେଟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ।
ମତୂସ୍ଯବନ୍ଧଶ୍ଵ ମତ୍ସ୍ଯୋଽସୌ ମତ୍ସ୍ଯୈରନ୍ଯୈଃ ସହ ଦ୍ରିଜ ! ଘାତିତୋଽସୁରଵର୍ଯ୍ଯାଯ ଶମ୍ବରାଯ ନିଵେଦିତଃ ।। ୫-୨୭-
ଅନ୍ୟ ମାଛମାନେ ସହିତ ଧରାଯାଇଥିବା ସେ ମାଛଟିକୁ ମାଛଧରା ଲୋକମାନେ ଧରି ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଶମ୍ବର ନାମକ ଦେଉଁଥିବା ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଯାଵତୀ ନାମ ପତ୍ରୀ ସର୍ଵ୍ଵଗୃହେଶ୍ଵରୀ । କାରଯାମାସ ସୂଦାନାମାଧିପତ୍ଯମନିନ୍ଦିତା ।। ୫-୨୭-
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଘରେ ମାୟାବତୀ ନାମକ ଏକ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ରସୋଇଘରର ମାଲିକା ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରନ୍ଧନ କାମ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦାରିତେ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ସା ଦଦର୍ଶାତିଶୋଭନମ୍ । କୁମାରଂ ମନ୍ମଥତରୋର୍ଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରଥମାଙ୍କୁରମ୍ ।। ୫-୨୭-
ମାଛର ପେଟ ଫାଟିଲାବେଳେ, ସେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦହିଯାଇଥିବା କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଂକୁର ଥିଲେ।
କୋଽଯଂ କଥମଯଂ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରଂ ସମୁପାଗତଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ପ୍ରାହ ନାରାଦଃ ।। ୫-୨୭-
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—'ଏହେ କିଏ? କିପରି ଏହି ମାଛର ପେଟକୁ ଆସିଲେ?' ଏହିପରି ଭାବିଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ନାରଦ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସମସ୍ତଜଗତଃ ସୂତିସଂହାରକାରିଣା । ଶମ୍ବରେଣ ହ୍ଟତଃ କୃଷ୍ଣୃ-ତନଯଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ।। ୫-୨୭-
ଏହେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏକି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଶମ୍ବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଘରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ର ମତ୍ସ୍ଯେନ ନିଗୀର୍ଣାସ୍ତେ ଵଶଂ ଗତଃ । ନରରତ୍ରମିଦଂ ସୁଭ୍ରୂ ଵିସ୍ତ୍ରବ୍ଧା ପରିପାଲଯ ।। ୫-୨୭-
ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲେ, ଏକ ମାଛ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଥିଲା, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତୁମ ଦେଖାରି ରହିଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏହି ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର।