ଵିଚରନ୍ ବଲଦେଵୋଽପି ମଦିରାଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଘ୍ରାଯ ମାଦରାତର୍ଷମଵାପାଥ ପୁରାତନମ୍ ।। ୫-୨୫-
ବଳରାମ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଉତ୍ତମ ମଦିରାର ଗନ୍ଧ ଶୁଣିଲେ, ଉତ୍ସାହରେ ପୁରୁଣା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ।
ତତଃ କଦମ୍ବାତ୍ ସହସା ମଦ୍ଯଧାରାଂ ସ ଲାଙ୍ଗଲୀ । ପତନ୍ତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମଂତ୍ରେଯ !ପ୍ରଯଯୌ ପରମାଂ ମୁଦମ୍ ।। ୫-୨୫-
ତାପରେ, ଲାଞ୍ଗଳଧାରୀ ବଳରାମ ହଠାତ୍ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ଝରୁଥିବା ମଦିରା ଧାରାକୁ ଦେଖିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପପୌ ଚ ଗୋପଗୋପୀଭିଃ ସମଵେତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଗୀଯମାନୋ ଲଲିତଂ ଗୀତଵାଦ୍ଯଵିଶାରଦୈଃ ।। ୫-୨୫-
ସେ ଗୋପ ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ମଦିରା ପିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଗାୟକ ଏବଂ ବାଦକମାନେ ମନୋହର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତୋତୂପନ୍ନ-ଘର୍ମ୍ମାମ୍ଭଃ କଣିକାମୌକ୍ତିକୋଜ୍ଜଵଲଃ । ଆଗଚ୍ଛ ଯମୁନେ! ସ୍ତ୍ରତୁମିଚ୍ଚାମୀତ୍ତ୍ଯାହ ଵିହ୍ଵଲଃ ।। ୫-୨୫-
ଚାରିପାଖରେ ତାପ ଏବଂ ମୁକୁତ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ପାଣିର ଫୁଟା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ଯମୁନା, ଆସ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି,' ତାଙ୍କର ମନ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵାଚଂ ନଦୀ ସା ଚ ମତ୍ତୋକ୍ତାମଵମତ୍ଯ ଵୈ । ନାଜଗାମ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଲାଙ୍ଗଲୀ ।। ୫-୨୫-
ନଦୀ ତାଙ୍କର ମଦିରା ଭରା ଆଜ୍ଞାକୁ ଅଗ୍ରହ କଲା, ଆସିଲା ନାହିଁ; ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଞ୍ଗଳଧାରୀ ବଳରାମ ଲାଞ୍ଗଳ ଉଠାଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ତଟେ ତେନ ଚକର୍ଷ ମଦଵିହ୍ଵଲଃ । ପାପେ ନାଯାସି ନାଯାସି ଗମ୍ଯତାମିଚ୍ଛଯାତ୍ମନଃ ।। ୫-୨୫-
ମଦିରାରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀକୁ ଧରି ତଟକୁ ଟାଣିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟା, ଆସୁନାହିଁ! ଚାହିଁଲେ ଯାଉ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ସା କୃଷ୍ଟା ତେନ ସହସା ଗାର୍ଗ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ନିମ୍ରଗା । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ବଲଭଦ୍ରୋଽସୌ ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଦୂନମ୍ ।। ୫-୨୫-
ଗାର୍ଗ, ବଳରାମ ହଠାତ୍ ଟାଣିବାରେ, ନଦୀ ନିଜ ଭାଙ୍ଗା ରାସ୍ତା ଛାଡିଦେଲା ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠି ଭାରି ପ୍ରବାହରେ ବହିଗଲା।
ଶରୀରିଣୀ ତଥୋତ୍ପତ୍ଯ ତ୍ରାସଵିହ୍ଵଲଲୋଚନା । ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଂ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ମୁଷଲାଯୁଧ ।। ୫-୨୫-
ନଦୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, 'ଦୟା କର, ମୁଁ ମୁଷଳଧାରୀ, ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ!'
ସୋଽବ୍ରଵୀଦଵଜାନାସି ମମ ଶୌର୍ଯ୍ଯବଲେ ଯଦି । ସୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ହଲପାତେନ ଵିନେଷ୍ଯାମି ସହସ୍ତ୍ରଧା ।। ୫-୨୫-
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯଦି ମୋର ସାହସ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ହଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଚେରି ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଯାତିସନ୍ତ୍ରାସାତ୍ ତଯା ନଦ୍ଯା ପ୍ରସାଦିତଃ । ଭୂଭାଗେ ପ୍ଲାଵିତେ ତସ୍ମିନ୍ ମୁମୋଚ ଯମୁନାଂ ବଲଃ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲା; ଯେତେବେଳେ ଜମି ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଃ ସ୍ତ୍ରାତସ୍ଯ ଵୈ କାନ୍ତିରାଜଗାମ ମହାତ୍ମନଃ । ଅଵତଂସୋତୂପଲଂ ଚାରୁ ଗୃହୀତ୍ଵୈକଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୫-୨୫-
ତାପରେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ତେଜ ଫେରିଆସିଲା; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କମଳ ଫୁଲ ଓ ଏକଟି କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ଵରୁଣପ୍ରହିତାଂ ଚାସ୍ମୈ ମାଲାମମ୍ଲାନପଙ୍କଜାମ୍ । ସମୂଦ୍ରାଭେ ତଥା ଵସ୍ତ୍ରେ ନୀଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରଯଚ୍ଛତ ।। ୫-୨୫-
ବରୁଣଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ମୁଝିଯାଉନଥିବା କମଳମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କୃତାଵତଂସଃ ସ ତଦା ଚାରୁକୁଣ୍ଜଲଭୂଷିତଃ । ନୀଲାମ୍ବରଧରଃ ସ୍କ୍ଷଗ୍ଵୀ ଶୁଶୁବେ କାନ୍ତିସଂଯୁତଃ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି କମଳ ଅଳଙ୍କାର ଓ ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବଳରାମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତୋ ରେମେ ତତ୍ର ରାମସ୍ତଥା ଵ୍ରଜେ । ମାସଦୂଯେନ ଯାତଶ୍ଵ ପୁନଃ ସ ଦ୍ରାରକାଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ରାମ ବ୍ରଜରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏକ ମାସ ପରେ ସେ ପୁଣି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରେଵତୀଂ ନାମ ତନଯାଂ ରୈଵତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଉପଯେମେ ବଲସ୍ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ ନିଶଠୋଲ୍ମୁକୌ ।। ୫-୨୫-
ବଳ ରାଇବତ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଶଥ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଃ କୁଣିଡନେ ରାଜା ଵିଦର୍ଭଵିଷଯେଽଭଵତ୍ । ରୂକମୀ ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ରୁଵିମଣୀ ଚ ଵରାଙ୍ଗନ ।। ୫-୨୬-
କୁଣ୍ଡିନା ନଗରରେ, ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ ଭୀଷ୍ମକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ, ଓ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ ମହାନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀ।
ରୁକ୍ମିଣୀ ଚକମେ କୃଷ୍ଣଃ ସା ଚ ତଂ ଚାରୁହାସିନୀ । ନି ଦଦୌ ଯାଚତେ ଚୈନାଂ ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ରେଷେଣ ଚକ୍ରିଣୋ ।। ୫-୨୬-
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଭଲପାଇଲେ, ଓ ସେ ମଧୁର ହସର ମାଲିକା ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଶତ୍ରୁତାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମନା କଲେ।
ଦଦୌ ଚ ଶିଶୁପାଲାଯ ଜରାସନ୍ଧପ୍ରଦେଶିତଃ । ଭୀଷ୍ମକୋ ରୁକ୍ମିଣା ସାର୍ଦ୍ଧ ରୁକ୍ମିଣୀମୁରୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୫-୨୬-
ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଭୀଷ୍ମକ ଓ ରୁକ୍ମୀ ମିଶି, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଵିଵାହାର୍ଥଂ ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଜରାସନ୍ଧମୁଖା ନୃପାଃ । ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ପୁରଂ ଜଗ୍ମୁଃ ଶିଶୁପାଲପ୍ରିଯୈଷିଣଃ ।। ୫-୨୬-
ବିବାହ ପାଇଁ, ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ବଲଭଦ୍ରାଦ୍ଯର୍ଯାଦଵୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ । ପ୍ରଯଯୌ କୁଣ୍ଦିନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵିଵାହଞ୍ଚୈଵ ଭୂଭୃତଃ ।। ୫-୨୬-
କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଗଲେ।
ଶୋଭାଵିନି ଵିଵାହେ ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ହ୍ଟତଵାନ୍ ହରିଃ । ଵିପକ୍ଷଭାରମାସଜ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯ ଷ୍ଵଥ ବନ୍ଧୁଷୁ ।। ୫-୨୬-
ସେ ଶୋଭାମୟ ବିବାହରେ, ହରି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲେ, ଏବଂ ବିପକ୍ଷର ଭାର ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ତତଶ୍ଵ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦନ୍ତଵକ୍ରୋ ଵିଦୂରଥଃ । ଶିଶୁପାଲ-ଜରାସନ୍ଧ-ଶାଲ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଵ ମହୀଭୃତଃ ।। ୫-୨୬-
ତାପରେ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
କୁପିତାସ୍ତେ ହରିଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରୁ ରୁଦୂଯୋଗମୁତ୍ତମମ୍ । ନିର୍ଜ୍ଜିତାଶ୍ଵ ସମାଗମ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯର୍ଯଦୁପୁଙ୍ଗଵୈଃ ।। ୫-୨୬-
ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ରାମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ।
କୁଣିଡନଂ ନ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଅହତ୍ଵା ଯୁଧି କେଶଵମ୍ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରୁକମୀ ଚ ହନ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣମଭିଦ୍ରୁତଃ ।। ୫-୨୬-
ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, 'ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବା ପୂର୍ବରୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ,' ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ହତ୍ଵା ବଲଂ ସନାଗାଶ୍ଵ-ପତ୍ତି-ସ୍ଯନ୍ଦନସଙ୍କୁଲମ୍ । ନିର୍ଜିତଃ ପାତିତଶ୍ଵୋର୍ଵ୍ଵ୍ଯାଂ ଲୀଲଯୈଵ ସ ଚକିଣା।। ୫-୨୬-
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ବଳଙ୍କୁ ମାରି, ରୁକ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହନ୍ତୁ କୃତମତିଃ କୃଷ୍ଣୋ ରୁକ୍ମିଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମ୍ମଦମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଯାଚିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ରୁଵିମଣ୍ଯା ମଗଵାନ ହରିଃ ।। ୫-୨୬-
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅହଂକାରୀ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ କୃଷ୍ଣ ମନସ୍କାମ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ନମି ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ, ହରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଏକ ଏଵ ମମ ଭ୍ରାତା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଧୁନା । କୋପଂ ନିଯମ୍ଯ ଦେଵେଶ!ଭ୍ରାତୃଭିକ୍ଷା ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ।। ୫-୨୬-
ମୋର କେବଳ ଏକମାତ୍ର ଭାଇ ଅଛି; ଏହିବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏବଂ ମୋର ଭାଇଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ୍ମଣା । ରୁକ୍ମୀ ଭୋଜକଟଂ ନାମ ପୁରଂ କୁତ୍ଵାଵସତ୍ ତଦା ।। ୫-୨୬-
ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ବୋଜକଟ ନାମକ ଏକ ସହରରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣଂ ସମ୍ଯଗୁପଯେମେ ସ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ । ରାକ୍ଷସେନ ଵିଵାହେନ ସମ୍ପ୍ରପ୍ତାଂ ମଧୁସୂଦନଃ ।। ୫-୨୬-
କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇ, ରାକ୍ଷସ ପ୍ରଥାରେ ବିବାହ କରିଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞ ଽଥ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ରୋ ମଦନାଂଶ- ସ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ଜହାର ଶମ୍ବରୋ ଯଂ ଵୈ ଯୋ ଜଘାନ ଚ ଶମ୍ବରମ୍ ।। ୫-୨୬-
ତାଙ୍କଠାରୁ ମଦନଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବଳଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ହରିନେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।