ପିତା ମାତା ତଥା ଭ୍ରାତା ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁଜନଶ୍ଚ କିମ୍ । ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍କୃତେସ୍ମାଭିରକୃତଜ୍ଞଧ୍ଵଜୋ ହି ସଃ ॥ ୫,୨୪.
ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ—ଏମାନେ କି? ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ, କାରଣ ସେ ଅକୃତଜ୍ଞତାର ପତାକା ଉଠାଇଛି।
ତଥାପି କଚ୍ଚିଦାଲାପମିହାଗମନସଂଶ୍ରଯମ୍ । କରୋତି କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତା ରାମ ନାନୃତମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତଥାପି କୃଷ୍ଣ କିଛି କଥା କହିଛି କି, କିମ୍ବା ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି କି? ରାମ, ତୁମେ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ପଡିବ, ମିଥ୍ୟା କହିବା ନୁହେଁ।
ଦାମୋଦରୋଽସୌ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରସ୍ତ୍ରୀସକ୍ତମାନସଃ । ଅପେତପ୍ରୀତିରସ୍ମାସୁ ଦୁର୍ଦର୍ଶଃ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ ॥ ୫,୨୪.
ସେ ଦାମୋଦର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯାହାର ମନ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଲଗିଛି, ଆମ ପ୍ରତି ସେ ଆସକ୍ତି ହରାଇଦେଇଛି ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଲାଗୁଛି।
ଆମନ୍ତ୍ରିତଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣେତି ପୁନର୍ଦାମୋଦରେତି ଚ । ଜହସୁଃସସ୍ଵରଂ ଗୋପ୍ଯୋ ହରିଣା ହୃତଚେତସଃ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ହରି ଚୋରିନେଇଛି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'କୃଷ୍ଣ' ଏବଂ 'ଦାମୋଦର' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ସଂଦେଶୈଃ ସାମମଧୁରୈଃ ପ୍ରେମଗର୍ଭୈରଗର୍ଵିତୈଃ । ରାମେଣାଶ୍ଵାସିତା ଗୋପ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାତିମନୋହରୈଃ ॥ ୫,୨୪.
ରାମଙ୍କର ମଧୁର ଏବଂ ନମ୍ର, ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅହଂକାର ନଥିବା ସନ୍ଦେଶରେ, ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ୱାସ ମିଳିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଗୋପୈଶ୍ଚ ପୂର୍ଵଵଦ୍ରାମଃ ପରିହାସମନୋହରାଃ । କଥାଶ୍ଚକାର ରେମେ ଚ ସହ ତୈର୍ଵ୍ରଜଭୂମିଷୁ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପମାନେ ସହିତ ରାମ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ହାସ୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରଜଭୂମିରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଵନେ ଵିଚରତସ୍ତସ୍ଯ ସହ ଗୋପୈର୍ମହାତ୍ମନଃ । ମାନୁଷଚ୍ଛଦ୍ମରୂପସ୍ଯ ଶେଷସ୍ଯ ଧରଣୀଭୃତଃ ।। ୫-୨୫-
ବଡ ଆତ୍ମା ମାନବ ରୂପରେ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ଶେଷ ଧରଣୀକୁ ବହି ନେଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ପାଦିତୋରୁକାଯ୍ଯସ୍ଯ କାଯ୍ଯଣୋର୍ଵ୍ଵୀଵିଚାରିଣଃ । ଉପଭୋଗାଥମତ୍ଯର୍ଥ ଵରୁଣଃ ପ୍ରାହ ଵାରୁଣୀମ୍ ।। ୫-୨୫-
ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶେଷଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଵରୁଣ ଵାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭୀଷ୍ଟା ସର୍ଵ୍ଵଦା ଯସ୍ଯ ମଦିରେ ତ୍ଵ!ମହୌଜସଃ । ଅନନ୍ତସ୍ଯୌପଭୋଗାଯ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ମୁଦେ ଶୁଭେ ।। ୫-୨୫-
ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵାରୁଣୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ସଦା ମଦିରା ପାଇଁ, ଅନନ୍ତଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଉ, ଶୁଭା, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଵାରୁଣୀ ତେନ ସନ୍ନିଧାନମଥାକରୋତ୍ । ଵୃନ୍ଦାଵନଵନୋତୂପନ୍ନ-କଦମ୍ବତରୁକୋଟରେ ।। ୫-୨୫-
ଏପରି ବରୁଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଵାରୁଣୀ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଗୁ ଥିବା କଦମ୍ବ ଗଛର ଗୁହାରେ ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇଲେ।
ଵିଚରନ୍ ବଲଦେଵୋଽପି ମଦିରାଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଘ୍ରାଯ ମାଦରାତର୍ଷମଵାପାଥ ପୁରାତନମ୍ ।। ୫-୨୫-
ବଳରାମ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଉତ୍ତମ ମଦିରାର ଗନ୍ଧ ଶୁଣିଲେ, ଉତ୍ସାହରେ ପୁରୁଣା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ।
ତତଃ କଦମ୍ବାତ୍ ସହସା ମଦ୍ଯଧାରାଂ ସ ଲାଙ୍ଗଲୀ । ପତନ୍ତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମଂତ୍ରେଯ !ପ୍ରଯଯୌ ପରମାଂ ମୁଦମ୍ ।। ୫-୨୫-
ତାପରେ, ଲାଞ୍ଗଳଧାରୀ ବଳରାମ ହଠାତ୍ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ଝରୁଥିବା ମଦିରା ଧାରାକୁ ଦେଖିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପପୌ ଚ ଗୋପଗୋପୀଭିଃ ସମଵେତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଗୀଯମାନୋ ଲଲିତଂ ଗୀତଵାଦ୍ଯଵିଶାରଦୈଃ ।। ୫-୨୫-
ସେ ଗୋପ ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ମଦିରା ପିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଗାୟକ ଏବଂ ବାଦକମାନେ ମନୋହର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତୋତୂପନ୍ନ-ଘର୍ମ୍ମାମ୍ଭଃ କଣିକାମୌକ୍ତିକୋଜ୍ଜଵଲଃ । ଆଗଚ୍ଛ ଯମୁନେ! ସ୍ତ୍ରତୁମିଚ୍ଚାମୀତ୍ତ୍ଯାହ ଵିହ୍ଵଲଃ ।। ୫-୨୫-
ଚାରିପାଖରେ ତାପ ଏବଂ ମୁକୁତ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ପାଣିର ଫୁଟା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ଯମୁନା, ଆସ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି,' ତାଙ୍କର ମନ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵାଚଂ ନଦୀ ସା ଚ ମତ୍ତୋକ୍ତାମଵମତ୍ଯ ଵୈ । ନାଜଗାମ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଲାଙ୍ଗଲୀ ।। ୫-୨୫-
ନଦୀ ତାଙ୍କର ମଦିରା ଭରା ଆଜ୍ଞାକୁ ଅଗ୍ରହ କଲା, ଆସିଲା ନାହିଁ; ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଞ୍ଗଳଧାରୀ ବଳରାମ ଲାଞ୍ଗଳ ଉଠାଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ତଟେ ତେନ ଚକର୍ଷ ମଦଵିହ୍ଵଲଃ । ପାପେ ନାଯାସି ନାଯାସି ଗମ୍ଯତାମିଚ୍ଛଯାତ୍ମନଃ ।। ୫-୨୫-
ମଦିରାରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀକୁ ଧରି ତଟକୁ ଟାଣିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟା, ଆସୁନାହିଁ! ଚାହିଁଲେ ଯାଉ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ସା କୃଷ୍ଟା ତେନ ସହସା ଗାର୍ଗ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ନିମ୍ରଗା । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ବଲଭଦ୍ରୋଽସୌ ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଦୂନମ୍ ।। ୫-୨୫-
ଗାର୍ଗ, ବଳରାମ ହଠାତ୍ ଟାଣିବାରେ, ନଦୀ ନିଜ ଭାଙ୍ଗା ରାସ୍ତା ଛାଡିଦେଲା ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠି ଭାରି ପ୍ରବାହରେ ବହିଗଲା।
ଶରୀରିଣୀ ତଥୋତ୍ପତ୍ଯ ତ୍ରାସଵିହ୍ଵଲଲୋଚନା । ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଂ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ମୁଷଲାଯୁଧ ।। ୫-୨୫-
ନଦୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, 'ଦୟା କର, ମୁଁ ମୁଷଳଧାରୀ, ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ!'
ସୋଽବ୍ରଵୀଦଵଜାନାସି ମମ ଶୌର୍ଯ୍ଯବଲେ ଯଦି । ସୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ହଲପାତେନ ଵିନେଷ୍ଯାମି ସହସ୍ତ୍ରଧା ।। ୫-୨୫-
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯଦି ମୋର ସାହସ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ହଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଚେରି ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଯାତିସନ୍ତ୍ରାସାତ୍ ତଯା ନଦ୍ଯା ପ୍ରସାଦିତଃ । ଭୂଭାଗେ ପ୍ଲାଵିତେ ତସ୍ମିନ୍ ମୁମୋଚ ଯମୁନାଂ ବଲଃ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲା; ଯେତେବେଳେ ଜମି ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଃ ସ୍ତ୍ରାତସ୍ଯ ଵୈ କାନ୍ତିରାଜଗାମ ମହାତ୍ମନଃ । ଅଵତଂସୋତୂପଲଂ ଚାରୁ ଗୃହୀତ୍ଵୈକଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୫-୨୫-
ତାପରେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ତେଜ ଫେରିଆସିଲା; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କମଳ ଫୁଲ ଓ ଏକଟି କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
ଵରୁଣପ୍ରହିତାଂ ଚାସ୍ମୈ ମାଲାମମ୍ଲାନପଙ୍କଜାମ୍ । ସମୂଦ୍ରାଭେ ତଥା ଵସ୍ତ୍ରେ ନୀଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରଯଚ୍ଛତ ।। ୫-୨୫-
ବରୁଣଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ମୁଝିଯାଉନଥିବା କମଳମାଳା ଓ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କୃତାଵତଂସଃ ସ ତଦା ଚାରୁକୁଣ୍ଜଲଭୂଷିତଃ । ନୀଲାମ୍ବରଧରଃ ସ୍କ୍ଷଗ୍ଵୀ ଶୁଶୁବେ କାନ୍ତିସଂଯୁତଃ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି କମଳ ଅଳଙ୍କାର ଓ ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବଳରାମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତୋ ରେମେ ତତ୍ର ରାମସ୍ତଥା ଵ୍ରଜେ । ମାସଦୂଯେନ ଯାତଶ୍ଵ ପୁନଃ ସ ଦ୍ରାରକାଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ରାମ ବ୍ରଜରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏକ ମାସ ପରେ ସେ ପୁଣି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରେଵତୀଂ ନାମ ତନଯାଂ ରୈଵତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ । ଉପଯେମେ ବଲସ୍ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ ନିଶଠୋଲ୍ମୁକୌ ।। ୫-୨୫-
ବଳ ରାଇବତ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଶଥ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଃ କୁଣିଡନେ ରାଜା ଵିଦର୍ଭଵିଷଯେଽଭଵତ୍ । ରୂକମୀ ତସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ରୁଵିମଣୀ ଚ ଵରାଙ୍ଗନ ।। ୫-୨୬-
କୁଣ୍ଡିନା ନଗରରେ, ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ ଭୀଷ୍ମକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ, ଓ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ ମହାନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀ।
ରୁକ୍ମିଣୀ ଚକମେ କୃଷ୍ଣଃ ସା ଚ ତଂ ଚାରୁହାସିନୀ । ନି ଦଦୌ ଯାଚତେ ଚୈନାଂ ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ରେଷେଣ ଚକ୍ରିଣୋ ।। ୫-୨୬-
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଭଲପାଇଲେ, ଓ ସେ ମଧୁର ହସର ମାଲିକା ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଶତ୍ରୁତାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମନା କଲେ।
ଦଦୌ ଚ ଶିଶୁପାଲାଯ ଜରାସନ୍ଧପ୍ରଦେଶିତଃ । ଭୀଷ୍ମକୋ ରୁକ୍ମିଣା ସାର୍ଦ୍ଧ ରୁକ୍ମିଣୀମୁରୁଵିକ୍ରମଃ ।। ୫-୨୬-
ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଭୀଷ୍ମକ ଓ ରୁକ୍ମୀ ମିଶି, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଵିଵାହାର୍ଥଂ ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଜରାସନ୍ଧମୁଖା ନୃପାଃ । ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ପୁରଂ ଜଗ୍ମୁଃ ଶିଶୁପାଲପ୍ରିଯୈଷିଣଃ ।। ୫-୨୬-
ବିବାହ ପାଇଁ, ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ବଲଭଦ୍ରାଦ୍ଯର୍ଯାଦଵୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ । ପ୍ରଯଯୌ କୁଣ୍ଦିନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵିଵାହଞ୍ଚୈଵ ଭୂଭୃତଃ ।। ୫-୨୬-
କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଗଲେ।