କୃଷ୍ଣୋପି ଘାତଯିତ୍ଵାରିମୁପାଯେନ ହି ତଦ୍ଵଲମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ମଥୁରାମେତ୍ଯ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯନ୍ଦନୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ॥ ୫,୨୪.
କୃଷ୍ଣ, ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ମଥୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୋଭାମୟ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ନେଇଲେ।
ଆନୀଯ ଚୋଗ୍ରସେନାଯ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଵାଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ପରାଭିଭଵନିଃ ଶଙ୍କଂ ବଭୂଵ ଚ ଯଦୋଃ କୁଲମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ସେ ସମସ୍ତକୁ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଦ୍ୱାରକାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯଦୁ ବଂଶର ଭୟ ଅବସାନ ହେଲା।
ବଲଦେଵୋଽପି ମୈତ୍ରେଯ ପ୍ରଶାନ୍ତାଖିଲଵିଗ୍ରହଃ । ଜ୍ଞାତିଦର୍ଶନସୋତ୍କଣ୍ଠଃ ପ୍ରଯଯୌ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ବଳଦେବ, ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ନନ୍ଦଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ଗୋପାଶ୍ଚ ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଯଥା ପୂର୍ଵମମିତ୍ରଜିତ୍ । ତଥୈଵାଭ୍ଯଵଦତ୍ପ୍ରମ୍ଣା ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତାପରେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ପୂର୍ବର ଭଳି, ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦରରେ ସେଠାରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ।
ସ କୈଶ୍ଚିତ୍ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ କାଂଶ୍ଚିଚ୍ଚ ପରିଷସ୍ଵଜେ । ହାସ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ସମଂ କୈଶ୍ଚିଦ୍ଗୋପୈର୍ଗୋପୀଜନୈସ୍ତଥା ॥ ୫,୨୪.
ସେ କିଛିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କିଛି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; କିଛି ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ହସି ମଜା କଲେ।
ପ୍ରିଯାଣ୍ଯନେକାନ୍ଯଵଦନ୍ ଗୋପାସ୍ତତ୍ର ହଲାଯୁଧମ୍ । ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରେମକୁପିତାଃ ପ୍ରୋଚୁଃସେର୍ଷ୍ଯମଥାପରାଃ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପମାନେ ବଳଦେବଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରିୟ ଭାବର କଥା କହିଲେ; ଗୋପୀମାନେ କେଉଁଠି ପ୍ରେମର କ୍ରୋଧରେ, କେଉଁଠି ଇର୍ଷ୍ୟାରେ କଥା କହିଲେ।
ଗୋପ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରପରା ନାଗରୀଜନଵଲ୍ଲଭମ୍ । କଚ୍ଚିଦାସ୍ତେ ସୁଖଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚଲପ୍ରେମଲଵାତ୍ମକଃ ॥ ୫,୨୪.
କିଛି ଗୋପୀମାନେ ସହର ମହିଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ଚଞ୍ଚଳ ମନ କୃଷ୍ଣ ସୁଖରେ ରହୁଛି କି?'
ଅସ୍ମଚ୍ଚେଷ୍ଟାମପହସନ୍ନ କଚ୍ଚିତ୍ପୁରଯୋଷିତାମ୍ । ସୌଭାଗ୍ଯମାନ ମଧିକଂ କରୋତି କ୍ଷଣସୌହୃଦଃ ॥ ୫,୨୪.
'ସେ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ହସି, ସହର ମହିଳାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଆଦର ଦେଉଛି କି? ତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଥାଏ।'
କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ମରତି ନଃ କୃଷ୍ଣୋ ଗୀତାନୁଗମନଂ କଲମ୍ । ଅପ୍ଯସୌ ମାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁ ସକୃଦପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି ॥ ୫,୨୪.
'କୃଷ୍ଣ ଆମର ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ କି? ସେ ଏକଥର ମାତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି?'
ଅଥ ଵା କିଂ ତଦାଲାପୈଃ କ୍ରିଯନ୍ତାମପରାଃ କଥାଃ । ଯସ୍ଯାସ୍ମଭିର୍ଵିନା ତେନ ଵିନାସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୫,୨୪.
'ଏହିପରି କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ? ଅନ୍ୟ କଥା କହିଯାଉ। ଯେପରି ଆମେ ତାଙ୍କ ବିନା ଅଛୁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଆମ ବିନା ଅଛି।'
ପିତା ମାତା ତଥା ଭ୍ରାତା ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁଜନଶ୍ଚ କିମ୍ । ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍କୃତେସ୍ମାଭିରକୃତଜ୍ଞଧ୍ଵଜୋ ହି ସଃ ॥ ୫,୨୪.
ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ—ଏମାନେ କି? ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ, କାରଣ ସେ ଅକୃତଜ୍ଞତାର ପତାକା ଉଠାଇଛି।
ତଥାପି କଚ୍ଚିଦାଲାପମିହାଗମନସଂଶ୍ରଯମ୍ । କରୋତି କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତା ରାମ ନାନୃତମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତଥାପି କୃଷ୍ଣ କିଛି କଥା କହିଛି କି, କିମ୍ବା ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି କି? ରାମ, ତୁମେ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ପଡିବ, ମିଥ୍ୟା କହିବା ନୁହେଁ।
ଦାମୋଦରୋଽସୌ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରସ୍ତ୍ରୀସକ୍ତମାନସଃ । ଅପେତପ୍ରୀତିରସ୍ମାସୁ ଦୁର୍ଦର୍ଶଃ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ ॥ ୫,୨୪.
ସେ ଦାମୋଦର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯାହାର ମନ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଲଗିଛି, ଆମ ପ୍ରତି ସେ ଆସକ୍ତି ହରାଇଦେଇଛି ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଲାଗୁଛି।
ଆମନ୍ତ୍ରିତଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣେତି ପୁନର୍ଦାମୋଦରେତି ଚ । ଜହସୁଃସସ୍ଵରଂ ଗୋପ୍ଯୋ ହରିଣା ହୃତଚେତସଃ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ହରି ଚୋରିନେଇଛି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'କୃଷ୍ଣ' ଏବଂ 'ଦାମୋଦର' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ସଂଦେଶୈଃ ସାମମଧୁରୈଃ ପ୍ରେମଗର୍ଭୈରଗର୍ଵିତୈଃ । ରାମେଣାଶ୍ଵାସିତା ଗୋପ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାତିମନୋହରୈଃ ॥ ୫,୨୪.
ରାମଙ୍କର ମଧୁର ଏବଂ ନମ୍ର, ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅହଂକାର ନଥିବା ସନ୍ଦେଶରେ, ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ୱାସ ମିଳିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଗୋପୈଶ୍ଚ ପୂର୍ଵଵଦ୍ରାମଃ ପରିହାସମନୋହରାଃ । କଥାଶ୍ଚକାର ରେମେ ଚ ସହ ତୈର୍ଵ୍ରଜଭୂମିଷୁ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପମାନେ ସହିତ ରାମ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ହାସ୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରଜଭୂମିରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଵନେ ଵିଚରତସ୍ତସ୍ଯ ସହ ଗୋପୈର୍ମହାତ୍ମନଃ । ମାନୁଷଚ୍ଛଦ୍ମରୂପସ୍ଯ ଶେଷସ୍ଯ ଧରଣୀଭୃତଃ ।। ୫-୨୫-
ବଡ ଆତ୍ମା ମାନବ ରୂପରେ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ଶେଷ ଧରଣୀକୁ ବହି ନେଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ପାଦିତୋରୁକାଯ୍ଯସ୍ଯ କାଯ୍ଯଣୋର୍ଵ୍ଵୀଵିଚାରିଣଃ । ଉପଭୋଗାଥମତ୍ଯର୍ଥ ଵରୁଣଃ ପ୍ରାହ ଵାରୁଣୀମ୍ ।। ୫-୨୫-
ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶେଷଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଵରୁଣ ଵାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭୀଷ୍ଟା ସର୍ଵ୍ଵଦା ଯସ୍ଯ ମଦିରେ ତ୍ଵ!ମହୌଜସଃ । ଅନନ୍ତସ୍ଯୌପଭୋଗାଯ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ମୁଦେ ଶୁଭେ ।। ୫-୨୫-
ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵାରୁଣୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ସଦା ମଦିରା ପାଇଁ, ଅନନ୍ତଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଉ, ଶୁଭା, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଵାରୁଣୀ ତେନ ସନ୍ନିଧାନମଥାକରୋତ୍ । ଵୃନ୍ଦାଵନଵନୋତୂପନ୍ନ-କଦମ୍ବତରୁକୋଟରେ ।। ୫-୨୫-
ଏପରି ବରୁଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଵାରୁଣୀ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଗୁ ଥିବା କଦମ୍ବ ଗଛର ଗୁହାରେ ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇଲେ।
ଵିଚରନ୍ ବଲଦେଵୋଽପି ମଦିରାଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଘ୍ରାଯ ମାଦରାତର୍ଷମଵାପାଥ ପୁରାତନମ୍ ।। ୫-୨୫-
ବଳରାମ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଉତ୍ତମ ମଦିରାର ଗନ୍ଧ ଶୁଣିଲେ, ଉତ୍ସାହରେ ପୁରୁଣା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ।
ତତଃ କଦମ୍ବାତ୍ ସହସା ମଦ୍ଯଧାରାଂ ସ ଲାଙ୍ଗଲୀ । ପତନ୍ତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମଂତ୍ରେଯ !ପ୍ରଯଯୌ ପରମାଂ ମୁଦମ୍ ।। ୫-୨୫-
ତାପରେ, ଲାଞ୍ଗଳଧାରୀ ବଳରାମ ହଠାତ୍ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ଝରୁଥିବା ମଦିରା ଧାରାକୁ ଦେଖିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପପୌ ଚ ଗୋପଗୋପୀଭିଃ ସମଵେତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଗୀଯମାନୋ ଲଲିତଂ ଗୀତଵାଦ୍ଯଵିଶାରଦୈଃ ।। ୫-୨୫-
ସେ ଗୋପ ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ମଦିରା ପିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଗାୟକ ଏବଂ ବାଦକମାନେ ମନୋହର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତୋତୂପନ୍ନ-ଘର୍ମ୍ମାମ୍ଭଃ କଣିକାମୌକ୍ତିକୋଜ୍ଜଵଲଃ । ଆଗଚ୍ଛ ଯମୁନେ! ସ୍ତ୍ରତୁମିଚ୍ଚାମୀତ୍ତ୍ଯାହ ଵିହ୍ଵଲଃ ।। ୫-୨୫-
ଚାରିପାଖରେ ତାପ ଏବଂ ମୁକୁତ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ପାଣିର ଫୁଟା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ଯମୁନା, ଆସ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି,' ତାଙ୍କର ମନ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଵାଚଂ ନଦୀ ସା ଚ ମତ୍ତୋକ୍ତାମଵମତ୍ଯ ଵୈ । ନାଜଗାମ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଲାଙ୍ଗଲୀ ।। ୫-୨୫-
ନଦୀ ତାଙ୍କର ମଦିରା ଭରା ଆଜ୍ଞାକୁ ଅଗ୍ରହ କଲା, ଆସିଲା ନାହିଁ; ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଞ୍ଗଳଧାରୀ ବଳରାମ ଲାଞ୍ଗଳ ଉଠାଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ତଟେ ତେନ ଚକର୍ଷ ମଦଵିହ୍ଵଲଃ । ପାପେ ନାଯାସି ନାଯାସି ଗମ୍ଯତାମିଚ୍ଛଯାତ୍ମନଃ ।। ୫-୨୫-
ମଦିରାରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀକୁ ଧରି ତଟକୁ ଟାଣିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟା, ଆସୁନାହିଁ! ଚାହିଁଲେ ଯାଉ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ସା କୃଷ୍ଟା ତେନ ସହସା ଗାର୍ଗ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ନିମ୍ରଗା । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ବଲଭଦ୍ରୋଽସୌ ପ୍ଲାଵଯାମାସ ତଦୂନମ୍ ।। ୫-୨୫-
ଗାର୍ଗ, ବଳରାମ ହଠାତ୍ ଟାଣିବାରେ, ନଦୀ ନିଜ ଭାଙ୍ଗା ରାସ୍ତା ଛାଡିଦେଲା ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠି ଭାରି ପ୍ରବାହରେ ବହିଗଲା।
ଶରୀରିଣୀ ତଥୋତ୍ପତ୍ଯ ତ୍ରାସଵିହ୍ଵଲଲୋଚନା । ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଂ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ମୁଷଲାଯୁଧ ।। ୫-୨୫-
ନଦୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲା, 'ଦୟା କର, ମୁଁ ମୁଷଳଧାରୀ, ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ!'
ସୋଽବ୍ରଵୀଦଵଜାନାସି ମମ ଶୌର୍ଯ୍ଯବଲେ ଯଦି । ସୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ହଲପାତେନ ଵିନେଷ୍ଯାମି ସହସ୍ତ୍ରଧା ।। ୫-୨୫-
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯଦି ମୋର ସାହସ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ହଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଚେରି ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଯାତିସନ୍ତ୍ରାସାତ୍ ତଯା ନଦ୍ଯା ପ୍ରସାଦିତଃ । ଭୂଭାଗେ ପ୍ଲାଵିତେ ତସ୍ମିନ୍ ମୁମୋଚ ଯମୁନାଂ ବଲଃ ।। ୫-୨୫-
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲା; ଯେତେବେଳେ ଜମି ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।