ମନୁଷ୍ଯଧର୍ମ୍ମଶୀଲସ୍ଯ ଲୀଲା ସା ଜଗତଃ ପତେଃ । ଅସ୍ତ୍ରଣଯନେକରୂପାଣି ଯଦରାତିଷୁ ମୁଞ୍ଚତି ।। ୫-୨୨-
ଜଗତ୍ର ନାଥ ମନୁଷ୍ୟର ନୀତି ଅନୁସରି ଯେଉଁ ଲୀଳା କରନ୍ତି, ତିନି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡନ୍ତି ।
ମନସୈଵ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିଂ ସଂହାରଞ୍ଚ କରୋତି ଯଃ । ତସ୍ଯାରିପକ୍ଷକ୍ଷପଣେ କୋଽଯମୁଦ୍ଯମଵିସ୍ତରଃ ।। ୫-୨୨-
ଯେ ମନରେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବାରେ ଏତେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରୟାସର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା ?
ତଥାପି ଯୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଧର୍ମ୍ମସ୍ତମନୁଵର୍ତ୍ତତେ । କୁର୍ଵ୍ଵନେ ବଲଵତା ସନ୍ଧିଂ ହୀନୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋତ୍ଯସୌ ।। ୫-୨୨-
ତଥାପି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ସେ ଅନୁସରେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତି ହୁଏ, ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରେ।
ସାମ ଚୋପପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ତଥା ଭେଦଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ । କରୋତି ଦଣ୍ଡପାତଞ୍ଚ କ୍ବଚିଦେଵ ପଲାଯନମ୍ ।। ୫-୨୨-
ସେ ମିଳନ ଓ ଉପହାର ଦେଇଥାଏ, ଏହିପରି ଭାଗ କରିବା ଦେଖାଏ; ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, କେବେ କେବେ ପଲାଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ମନୁଷ୍ଯଦେହିନାଂ ଚେଷ୍ଟାମିତ୍ଯେଵମନୁଵର୍ତ୍ତତଃ । ଲୀଲା ଜଗତୂପତେସ୍ତସ୍ଯ ଚ୍ଛନ୍ଦତଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ।। ୫-୨୨-
ମନୁଷ୍ୟ ଦେହୀଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରି, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଲୀଳା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଥଂସ୍ତୁତସ୍ତଦା ତେନ ମୁଚୁକୁନ୍ଦେନ ଧୀମତା । ପ୍ରାହେଶଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମନାଦିନିଧନୋ ହରିଃ ॥ ୫,୨୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ଜଣା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ ହରି, ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଯଥାଭିଵାଞ୍ଛିତାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଗଚ୍ଛଲୋକାନ୍ନରାଧିପ । ଅଵ୍ଯାହତପରୈଶ୍ଵର୍ଯୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦୋପବୃଂହିତଃ ॥ ୫,୨୪.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଉ, ମୋର କୃପାରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ନେଇ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯନ୍ମହା ଭୋଗାନ୍ଭଵିଷ୍ଯସି ମହାକୁଲେ । ଜାତିସ୍ମରୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ତତୋମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯସି ॥ ୫,୨୪.
ଦିବ୍ୟ ମହା ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ତୁମେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ମୋର କୃପାରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ରହିବ, ତାପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଶଂ ଜଗତାମଚ୍ଯୁତଂ ନୃପଃ । ଗୁହାମୁଖାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତତଃସ ଦଦର୍ଶାଲ୍ପକାନ୍ନରାନ୍ ॥ ୫,୨୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ଶୁଣି, ରାଜା ଜଗତର ଅଚ୍ୟୁତ ନାଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; ଗୁହାର ମୁହଁରୁ ବାହାରି, ସେ ଅଳ୍ପ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ କଲିଯୁଗଂ ମତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତପ୍ତୁଂ ନୃପସ୍ତପଃ । ନରନାରାଯଣସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଯୌ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତାପରେ କଳିଯୁଗ ଆସିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ରାଜା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଥିବା ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ଯାଇଲେ।
କୃଷ୍ଣୋପି ଘାତଯିତ୍ଵାରିମୁପାଯେନ ହି ତଦ୍ଵଲମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ମଥୁରାମେତ୍ଯ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯନ୍ଦନୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ॥ ୫,୨୪.
କୃଷ୍ଣ, ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ମଥୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୋଭାମୟ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ନେଇଲେ।
ଆନୀଯ ଚୋଗ୍ରସେନାଯ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଵାଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ପରାଭିଭଵନିଃ ଶଙ୍କଂ ବଭୂଵ ଚ ଯଦୋଃ କୁଲମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ସେ ସମସ୍ତକୁ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଦ୍ୱାରକାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯଦୁ ବଂଶର ଭୟ ଅବସାନ ହେଲା।
ବଲଦେଵୋଽପି ମୈତ୍ରେଯ ପ୍ରଶାନ୍ତାଖିଲଵିଗ୍ରହଃ । ଜ୍ଞାତିଦର୍ଶନସୋତ୍କଣ୍ଠଃ ପ୍ରଯଯୌ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ବଳଦେବ, ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ନନ୍ଦଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ଗୋପାଶ୍ଚ ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଯଥା ପୂର୍ଵମମିତ୍ରଜିତ୍ । ତଥୈଵାଭ୍ଯଵଦତ୍ପ୍ରମ୍ଣା ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତାପରେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ପୂର୍ବର ଭଳି, ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦରରେ ସେଠାରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ।
ସ କୈଶ୍ଚିତ୍ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ କାଂଶ୍ଚିଚ୍ଚ ପରିଷସ୍ଵଜେ । ହାସ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ସମଂ କୈଶ୍ଚିଦ୍ଗୋପୈର୍ଗୋପୀଜନୈସ୍ତଥା ॥ ୫,୨୪.
ସେ କିଛିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, କିଛି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; କିଛି ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ହସି ମଜା କଲେ।
ପ୍ରିଯାଣ୍ଯନେକାନ୍ଯଵଦନ୍ ଗୋପାସ୍ତତ୍ର ହଲାଯୁଧମ୍ । ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରେମକୁପିତାଃ ପ୍ରୋଚୁଃସେର୍ଷ୍ଯମଥାପରାଃ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପମାନେ ବଳଦେବଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରିୟ ଭାବର କଥା କହିଲେ; ଗୋପୀମାନେ କେଉଁଠି ପ୍ରେମର କ୍ରୋଧରେ, କେଉଁଠି ଇର୍ଷ୍ୟାରେ କଥା କହିଲେ।
ଗୋପ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରପରା ନାଗରୀଜନଵଲ୍ଲଭମ୍ । କଚ୍ଚିଦାସ୍ତେ ସୁଖଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚଲପ୍ରେମଲଵାତ୍ମକଃ ॥ ୫,୨୪.
କିଛି ଗୋପୀମାନେ ସହର ମହିଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ଚଞ୍ଚଳ ମନ କୃଷ୍ଣ ସୁଖରେ ରହୁଛି କି?'
ଅସ୍ମଚ୍ଚେଷ୍ଟାମପହସନ୍ନ କଚ୍ଚିତ୍ପୁରଯୋଷିତାମ୍ । ସୌଭାଗ୍ଯମାନ ମଧିକଂ କରୋତି କ୍ଷଣସୌହୃଦଃ ॥ ୫,୨୪.
'ସେ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ହସି, ସହର ମହିଳାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଆଦର ଦେଉଛି କି? ତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଥାଏ।'
କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ମରତି ନଃ କୃଷ୍ଣୋ ଗୀତାନୁଗମନଂ କଲମ୍ । ଅପ୍ଯସୌ ମାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁ ସକୃଦପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି ॥ ୫,୨୪.
'କୃଷ୍ଣ ଆମର ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ କି? ସେ ଏକଥର ମାତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି?'
ଅଥ ଵା କିଂ ତଦାଲାପୈଃ କ୍ରିଯନ୍ତାମପରାଃ କଥାଃ । ଯସ୍ଯାସ୍ମଭିର୍ଵିନା ତେନ ଵିନାସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୫,୨୪.
'ଏହିପରି କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ? ଅନ୍ୟ କଥା କହିଯାଉ। ଯେପରି ଆମେ ତାଙ୍କ ବିନା ଅଛୁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଆମ ବିନା ଅଛି।'
ପିତା ମାତା ତଥା ଭ୍ରାତା ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁଜନଶ୍ଚ କିମ୍ । ସଂତ୍ଯକ୍ତସ୍ତତ୍କୃତେସ୍ମାଭିରକୃତଜ୍ଞଧ୍ଵଜୋ ହି ସଃ ॥ ୫,୨୪.
ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ—ଏମାନେ କି? ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ, କାରଣ ସେ ଅକୃତଜ୍ଞତାର ପତାକା ଉଠାଇଛି।
ତଥାପି କଚ୍ଚିଦାଲାପମିହାଗମନସଂଶ୍ରଯମ୍ । କରୋତି କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତା ରାମ ନାନୃତମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତଥାପି କୃଷ୍ଣ କିଛି କଥା କହିଛି କି, କିମ୍ବା ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି କି? ରାମ, ତୁମେ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ପଡିବ, ମିଥ୍ୟା କହିବା ନୁହେଁ।
ଦାମୋଦରୋଽସୌ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରସ୍ତ୍ରୀସକ୍ତମାନସଃ । ଅପେତପ୍ରୀତିରସ୍ମାସୁ ଦୁର୍ଦର୍ଶଃ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ ॥ ୫,୨୪.
ସେ ଦାମୋଦର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯାହାର ମନ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଲଗିଛି, ଆମ ପ୍ରତି ସେ ଆସକ୍ତି ହରାଇଦେଇଛି ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଲାଗୁଛି।
ଆମନ୍ତ୍ରିତଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣେତି ପୁନର୍ଦାମୋଦରେତି ଚ । ଜହସୁଃସସ୍ଵରଂ ଗୋପ୍ଯୋ ହରିଣା ହୃତଚେତସଃ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ହରି ଚୋରିନେଇଛି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'କୃଷ୍ଣ' ଏବଂ 'ଦାମୋଦର' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ସଂଦେଶୈଃ ସାମମଧୁରୈଃ ପ୍ରେମଗର୍ଭୈରଗର୍ଵିତୈଃ । ରାମେଣାଶ୍ଵାସିତା ଗୋପ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାତିମନୋହରୈଃ ॥ ୫,୨୪.
ରାମଙ୍କର ମଧୁର ଏବଂ ନମ୍ର, ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅହଂକାର ନଥିବା ସନ୍ଦେଶରେ, ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ୱାସ ମିଳିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଗୋପୈଶ୍ଚ ପୂର୍ଵଵଦ୍ରାମଃ ପରିହାସମନୋହରାଃ । କଥାଶ୍ଚକାର ରେମେ ଚ ସହ ତୈର୍ଵ୍ରଜଭୂମିଷୁ ॥ ୫,୨୪.
ଗୋପମାନେ ସହିତ ରାମ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ହାସ୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଭରା କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରଜଭୂମିରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଵନେ ଵିଚରତସ୍ତସ୍ଯ ସହ ଗୋପୈର୍ମହାତ୍ମନଃ । ମାନୁଷଚ୍ଛଦ୍ମରୂପସ୍ଯ ଶେଷସ୍ଯ ଧରଣୀଭୃତଃ ।। ୫-୨୫-
ବଡ ଆତ୍ମା ମାନବ ରୂପରେ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ଶେଷ ଧରଣୀକୁ ବହି ନେଉଥିଲେ।
ନିଷ୍ପାଦିତୋରୁକାଯ୍ଯସ୍ଯ କାଯ୍ଯଣୋର୍ଵ୍ଵୀଵିଚାରିଣଃ । ଉପଭୋଗାଥମତ୍ଯର୍ଥ ଵରୁଣଃ ପ୍ରାହ ଵାରୁଣୀମ୍ ।। ୫-୨୫-
ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶେଷଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଵରୁଣ ଵାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭୀଷ୍ଟା ସର୍ଵ୍ଵଦା ଯସ୍ଯ ମଦିରେ ତ୍ଵ!ମହୌଜସଃ । ଅନନ୍ତସ୍ଯୌପଭୋଗାଯ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ମୁଦେ ଶୁଭେ ।। ୫-୨୫-
ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵାରୁଣୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ସଦା ମଦିରା ପାଇଁ, ଅନନ୍ତଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଉ, ଶୁଭା, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଵାରୁଣୀ ତେନ ସନ୍ନିଧାନମଥାକରୋତ୍ । ଵୃନ୍ଦାଵନଵନୋତୂପନ୍ନ-କଦମ୍ବତରୁକୋଟରେ ।। ୫-୨୫-
ଏପରି ବରୁଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଵାରୁଣୀ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଗୁ ଥିବା କଦମ୍ବ ଗଛର ଗୁହାରେ ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇଲେ।