ଗୃହୀତାସ୍ତ୍ରୌ ତତସ୍ତୌ ତୁ ସାର୍ଘ୍ଯହସ୍ତୋ ମହୋଦଧିଃ । ଉଵାଚ ନ ମଯା ପୁତ୍ରୋ ହତଃ ସାନ୍ଦୀପନେରିତି ।। ୫-୨୧-
ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଦୁଇ ନାୟକ ମହାସାଗର ପାଖକୁ ଗଲେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଦେଇ, 'ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କର ପୁଅ ମୋତେ ମାରାଯାଇନି,' ବୋଲି କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଜନୋ ନାମ ଶଙ୍ଖରୂପଃ ସ ବାଲକମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ସୋଽସ୍ତି ସଲିଲେ ମମୈଵାସୁରସୂଦନ ।। ୫-୨୧-
ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ, ଶଂଖ ଆକାରରେ, ସାଗର ଜଳରେ ଶିଶୁକୁ ଧରିଥିଲା; ହେ ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ସେ ଏଠି ଅଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽନ୍ତର୍ଜ୍ଜଲଂ ଗତ୍ଵା ହତ୍ଵା ପଞ୍ଚଜନଂ ଖଲମ୍ । କୃଷ୍ଣୋ ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯାସ୍ଥି-ପ୍ରଭଵଂ ଶଙ୍ଖମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ପଞ୍ଚଜନକୁ ମାରି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରୁ ତିଆରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂଖ ନେଲେ।
ଯସ୍ଯ ନାଦେନ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ବଲହାନିରଜାଯତ । ଦେଵାନାଂ ଵଵୃଧେ ତେଜୋ ଯାତ୍ଯଧର୍ମ୍ମଶ୍ଵ ସଂକ୍ଷଯମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏହି ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ତେଜ ବଢ଼ିଯାଏ, ଅଧର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯମାପୂର୍ଯ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଯମପୁରୀଂ ହରିଃ । ବଲଦେଵଶ୍ଵ ବଲଵାନ୍ ଜିତ୍ଵା ଵୈଵସ୍ଵତଂ ଯମମ୍ ।। ୫-୨୧-
ହରି ନିଜ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖକୁ ଭରି ଯମପୁରୀକୁ ଗଲେ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ପରେ, ଉଭୟେ ମିଳି ଭାସ୍ବତପୁତ୍ର ଯମକୁ ଜୟ କରିଲେ ।
ତଂ ବାଲଂ ଯାତନାସଂସ୍ଥଂ ଯଥାପୂର୍ଵ୍ଵଶରୀରିଣମ୍ । ପିତ୍ରେ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ବଲଶ୍ଵ ବଲିନାଂ ଵରଃ ।। ୫-୨୧-
ବଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଶିଶୁ ପୂର୍ବ ଶରୀରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ।
ମଥୁରାଞ୍ଚ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତାଵୁଗ୍ରସେନେନ ପାଲିତାମ୍ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟପୁରୁଷସ୍ତ୍ରୀକାମୁଭୌ ରାମ-ଜନାର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୫-୨୧-
ଉଗ୍ରସେନ ଶାସିତ ମଥୁରାକୁ ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନଃ ଫେରିଲେ ।
ଜରାସନ୍ଘସୁତେ କଂସ ଉପଯେମେ ମହାବଲଃ । ଅସ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତିଞ୍ଚ ମୈତ୍ରେଯ!ତଯୋର୍ଭର୍ତ୍ତୃହନଂ ହରିମ୍ ।। ୫-୨୨-
ମୈତ୍ରେୟ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର କଂସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତିଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । ହରି ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନିଅନ୍ତି ।
ମହାବଲପରୀଵାରୋ ମଗଧାଘିପତିର୍ବଲୀ । ହନ୍ତୁମଭ୍ଯାଯଯୌ କୋପାଜ୍ଜରାସନ୍ଧଃ ସଯାଦଵମ ।। ୫-୨୨-
ମଗଧର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ, ଯାଦବମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ରାଗରେ ଆସିଲେ ।
ଉପେତ୍ଯ ମଥୁରାଂ ସୋଽଥ ରୁରୋଧ ମଗଧେଖରଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିଃ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିଭିର୍ଵୃତଃ ।। ୫-୨୨-
ମଗଧର ନାୟକ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ସେନାର ଏକୋଣିଶ ଦଳ ସହିତ ସହରକୁ ଅଘାତ କଲେ ।
ନିଷ୍କମ୍ଯାଲ୍ପପରୀଵାରାଵୁଭୌ ରାମ-ଜନାର୍ଦ୍ଦନୌ । ଯୁଯୁଧାତୌ ସମଂ ତସ୍ଯ ବଲିନୌ ବଲିସୈନିକୈଃ ।। ୫-୨୨-
ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଅଳ୍ପ ସାଥୀ ସହିତ, ବାହାରି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
ତତୋ ବଲଶ୍ଵ କୃଷ୍ଣଶ୍ଵ ଚକ୍ରାତେ ମତିମୁତ୍ତମାମ୍ । ଆଯୁଧାନାଂ ପୁରାଣାନାମାଦାନେ ମୁନିସତ୍ତମ ।। ୫-୨୨-
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ବଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପୁରାତନ ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ଅନନ୍ତରଂ ହରେଃ ଶାଙ୍ଗ ତୂଣୌ ଚାକ୍ଷଯସାଯକୌ । ଆକାଶାଦାଗତୌ ଵୀର!ତଥା କୌମୋଦକୀ ଗଦା ।। ୫-୨୨-
ବୀର, ତୁରନ୍ତ ଆକାଶରୁ ହରିଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ଅକ୍ଷୟ ତୀର ଓ କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଉତ୍ତରିଲା ।
ହଲଞ୍ଚ ବଲଭଦ୍ରସ୍ଯ ଗଗନାଦାଗତଂ କଵେ ! ମନସୋଽଭିମତଂ ଵିପ୍ର!ସୌନନ୍ଦଂ ମୁସଲଂ ତଥା ।। ୫-୨୨-
କବି, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ହଳ ଓ ସଉନନ୍ଦ ମୁସଳ, ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ତାଙ୍କ ମନରେ ଚାହିଁଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଆସିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ପରାଜିତ୍ଯ ସସୈନ୍ଯଂ ମଗଧାଧିପମ୍ । ପୁରୀଂ ଵିଵିଶତୁର୍ଵୀରାଵୁଭୌ ରାମ-ଜନାର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୫-୨୨-
ଯୁଦ୍ଧରେ ମଗଧର ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହରାଇ, ଦୁଇ ନାୟକ ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଜତେ ତସ୍ମିନ୍ ସୁଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ଜରାସନ୍ଧେ ମହାମୁନେ ! ଜୀଵମାନେ ଗତେ କୃଷ୍ଣସ୍ତଂ ନାମନ୍ଯତ ନିର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୫-୨୨-
ମହାମୁନି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଜରାସନ୍ଧ ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଜିତା ଭାବିଲେ ନାହିଁ ।
ପୁନରପ୍ଯାଜଗାମାଥ ଜରାସନ୍ଧୋ ବଲାନ୍ଵିତଃ । ଜିତଶ୍ଵ ରାମ-କୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାମପକ୍ରାନ୍ତୋ ଦ୍ରିଜୋତ୍ତମ।। ୫-୨୨-
ପୁନି ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ; ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଇ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ।
ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ସଂଗ୍ରାମାନେଵମତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ମ୍ମଦଃ । ଯଦୁଭିର୍ମାଗଧୋ ରାଜା ଚକ୍ର କୃଷ୍ଣାପୁରୋଗମୈଃ ।। ୫-୨୨-
ଏଭଳି, ଅଠରେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ମଗଧର ରାଜା, କୃଷ୍ଣ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
ସର୍ଵ୍ଵେଷ୍ଵେତେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଯାଦଵୈଃ ସ ପରାଜିତଃ । ଅପକ୍ରାନ୍ତୋ ଜରାସନ୍ଧଃ ସ୍ଵଲ୍ପସୈନ୍ଯୈର୍ବଲାଧିକଃ ।। ୫-୨୨-
ସେହି ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାଦବମାନେ ଜରାସନ୍ଧକୁ ହରାଇ, ସେ କମ୍ ସେନା ସହିତ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ।
ତଦୂ ବଲ ଯାଦଵାନାଂ ତୈରର୍ଜ୍ଜିତଂ ଯଦନେକଶଃ । ତତ୍ତୁ ସନ୍ନିଧିମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ ।। ୫-୨୨-
ବଳ, ଯାଦବମାନେ ଯେଉଁ ଜିତ ଜରାସନ୍ଧ ଉପରେ ଏକାପରେ ଏକ କରିଥିଲେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଜୟ ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ମହିମାରେ ହେଇଥିଲା ।
ମନୁଷ୍ଯଧର୍ମ୍ମଶୀଲସ୍ଯ ଲୀଲା ସା ଜଗତଃ ପତେଃ । ଅସ୍ତ୍ରଣଯନେକରୂପାଣି ଯଦରାତିଷୁ ମୁଞ୍ଚତି ।। ୫-୨୨-
ଜଗତ୍ର ନାଥ ମନୁଷ୍ୟର ନୀତି ଅନୁସରି ଯେଉଁ ଲୀଳା କରନ୍ତି, ତିନି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡନ୍ତି ।
ମନସୈଵ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିଂ ସଂହାରଞ୍ଚ କରୋତି ଯଃ । ତସ୍ଯାରିପକ୍ଷକ୍ଷପଣେ କୋଽଯମୁଦ୍ଯମଵିସ୍ତରଃ ।। ୫-୨୨-
ଯେ ମନରେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବାରେ ଏତେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରୟାସର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା ?
ତଥାପି ଯୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଧର୍ମ୍ମସ୍ତମନୁଵର୍ତ୍ତତେ । କୁର୍ଵ୍ଵନେ ବଲଵତା ସନ୍ଧିଂ ହୀନୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋତ୍ଯସୌ ।। ୫-୨୨-
ତଥାପି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ସେ ଅନୁସରେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତି ହୁଏ, ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରେ।
ସାମ ଚୋପପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ତଥା ଭେଦଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍ । କରୋତି ଦଣ୍ଡପାତଞ୍ଚ କ୍ବଚିଦେଵ ପଲାଯନମ୍ ।। ୫-୨୨-
ସେ ମିଳନ ଓ ଉପହାର ଦେଇଥାଏ, ଏହିପରି ଭାଗ କରିବା ଦେଖାଏ; ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, କେବେ କେବେ ପଲାଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ମନୁଷ୍ଯଦେହିନାଂ ଚେଷ୍ଟାମିତ୍ଯେଵମନୁଵର୍ତ୍ତତଃ । ଲୀଲା ଜଗତୂପତେସ୍ତସ୍ଯ ଚ୍ଛନ୍ଦତଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ।। ୫-୨୨-
ମନୁଷ୍ୟ ଦେହୀଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରି, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଲୀଳା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଥଂସ୍ତୁତସ୍ତଦା ତେନ ମୁଚୁକୁନ୍ଦେନ ଧୀମତା । ପ୍ରାହେଶଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମନାଦିନିଧନୋ ହରିଃ ॥ ୫,୨୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ଜଣା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ ହରି, ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଯଥାଭିଵାଞ୍ଛିତାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଗଚ୍ଛଲୋକାନ୍ନରାଧିପ । ଅଵ୍ଯାହତପରୈଶ୍ଵର୍ଯୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦୋପବୃଂହିତଃ ॥ ୫,୨୪.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଉ, ମୋର କୃପାରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ନେଇ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯନ୍ମହା ଭୋଗାନ୍ଭଵିଷ୍ଯସି ମହାକୁଲେ । ଜାତିସ୍ମରୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ତତୋମୋକ୍ଷମଵାପ୍ସ୍ଯସି ॥ ୫,୨୪.
ଦିବ୍ୟ ମହା ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ତୁମେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ମୋର କୃପାରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ରହିବ, ତାପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।
ଶ୍ରୀପରାଶର ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଶଂ ଜଗତାମଚ୍ଯୁତଂ ନୃପଃ । ଗୁହାମୁଖାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତତଃସ ଦଦର୍ଶାଲ୍ପକାନ୍ନରାନ୍ ॥ ୫,୨୪.
ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ଏପରି ଶୁଣି, ରାଜା ଜଗତର ଅଚ୍ୟୁତ ନାଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ; ଗୁହାର ମୁହଁରୁ ବାହାରି, ସେ ଅଳ୍ପ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ କଲିଯୁଗଂ ମତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତପ୍ତୁଂ ନୃପସ୍ତପଃ । ନରନାରାଯଣସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଯୌ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ॥ ୫,୨୪.
ତାପରେ କଳିଯୁଗ ଆସିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ରାଜା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଥିବା ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ଯାଇଲେ।