ତତ୍ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵମତିକ୍ରମକୃତଂ ପିତଃ । କଂସପ୍ରତାପଵୀର୍ଯ୍ଯାଭ୍ଯାମାର୍ତ୍ତଯୋଃ ପରଵଶ୍ଯଯୋଃ ।। ୫-୨୧-
ତେଣୁ, ବାପା, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ମାଫ କର; କଂସର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଆମେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇଥିଲୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯୋଭୌ ଯଦୁଵୃଦ୍ଧାନନୁକ୍ରମାତ୍ । ଯଥାଵଦଭିପୂଜ୍ଯାଥ ଚକ୍ରତୁଃ ପୌର-ମାନନମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏପରି କହି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ଯଦୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏକାଉଁଠି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ପୌରମାନଙ୍କର ଆଦର ଲାଭ କଲେ।
କଂସପତ୍ନ୍ଯସ୍ତତଃ କଂସଂ ପରିଵାର୍ଯ୍ଯହତଂ ଭୁଵି । ଵିଲେପୁର୍ମାତରଶ୍ଵାସ୍ଯ ଦୁଃଖଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ କଂସଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମୃତ କଂସକୁ ଭୂମିରେ ଘେରି ରଖି, କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ।
ବହୁପ୍ରକାରମତ୍ଯର୍ଥ ପଶ୍ଵାତ୍ତାପାତୁରୋ ହରିଃ । ତାଃ ସମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ସ୍ଵଯମସ୍ତ୍ରାଵିଲେକ୍ଷଣଃ ।। ୫-୨୧-
ହରି, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁହୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ହାରାଇବାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ଉଗ୍ରସେନଂ ତତୋ ବନ୍ଧାନ୍ମୁମୋଚ ମଧୁସୂଦନଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ ତଥୈଵୈନଂ ନିଜରାଜ୍ଯେ ହତାତ୍ମଜମ୍ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ଉଗ୍ରସେନକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୃତ ହେବା ପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କଲେ।
ରାଜ୍ଯାଭିଷିକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣେନ ଯଦୁସିହଃ ସୁତସ୍ଯ ସଃ । ଚକାର ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ଯାଣି ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତତ୍ର ଘାତିତାଃ ।। ୫-୨୧-
ଉଗ୍ରସେନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଦୁବଂଶରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
କୃତୌର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଦୈହିକଂ ଚୈନଂ ସିହାସନଗତଂ ହରିଃ । ଉଵାଚାଜ୍ଞାପଯ ଵିଭୋ! ଯତ୍ କାର୍ଯ୍ଯମଵିଶଙ୍କିତଃ ।। ୫-୨୧-
କୃତଯୁଗର ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ହରି ଶିଂହାସନରେ ବସି କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ! ଯେ କାମ କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ, ନିଷ୍କନ୍ତା ଭାବରେ ଆଦେଶ ଦିଅ।'
ଯଯାତିଶାପାଦ ଵଂଶୋଽଯମରାଜ୍ଯାର୍ହୋଽପି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମଯି ଭୃତ୍ଯେ ସ୍ଥିତେ ଦେଵାନାଜ୍ଞାପଯତୁ କିଂ ନୁପୈଃ ।। ୫-୨୧-
ଯୟାତିଙ୍କର ଶାପରେ, ଏହି ବଂଶ ରାଜ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି; ମୁଁ ଦାସ ଭାବରେ ରହିଛି, ଦେବତାମାନେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏଠି କି ଦ୍ୱିଧା?
ଇତ୍ଯୁତ୍ତ୍ଵା ସୋଽସ୍ମରଦୂ ଵାଯୁମାଜଗାମ ସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ କେଶଵଃ କାର୍ଯ୍ଯମାନୁଷଃ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି କହି, ସେ ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ବାୟୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ; ଭଗବାନ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କାମ କର।'
ଗଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରଂ ବ୍ରୂହି ଵାଯୋ ! ତ୍ଵମଲଂ ଗର୍ଵ୍ଵେଣା ଵାସଵ! ଦୀଯତାମୁଗ୍ରସେନାଯ ସୁଧର୍ମ୍ମା ଭଵତା ସଭା ।। ୫-୨୧-
ବାୟୁ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହ, 'ହେ ବାସବ! ଏବେ ଅଭିମାନ ଛାଡ; ତୁମର ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦିଅ।'
କୃଷ୍ଣୋ ବ୍ରଵୀତି ରାଜାଂର୍ହମେତଦ୍ରତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଧର୍ମ୍ମାଖ୍ଯା ସଭା ଯୁକ୍ତମସ୍ଯାଂ ଯଦୁଭିରାସିତୁମ୍ ।। ୫-୨୧-
କୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି: 'ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରତ୍ନ, ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା, ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଯଦୁମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପଵନୋ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵମାହ ଶଚୀପତିମ୍ । ଦଦୌ ସୋଽପି ସୁଧର୍ମ୍ମାଖ୍ଯାଂ ସଭାଂ ଵାଯୋଃ ପୁରନ୍ଦରଃ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ, ବାୟୁ ଶଚୀପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସବୁ କଥା କହିଲେ; ପୁରନ୍ଦର ବାୟୁଙ୍କୁ ସୁଧର୍ମା ନାମକ ସଭା ଦେଲେ।
ଵାଯୁନା ଚାହୃତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସଭାଂ ତେ ଯଦୁପୁଙ୍ଗଵାଃ । ବୁଭୁଜୁଃ ସର୍ଵ୍ଵରତ୍ନାଢ୍ଯାଂ ଗୋଵିନ୍ଦଭୁଜସଂଶ୍ରଯାତ୍ ।। ୫-୨୧-
ବାୟୁ ଆଣିଥିବା ଦିବ୍ୟ ସଭା, ଯଦୁମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ସଭାକୁ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵିଦିତାଖିଲଵିଜ୍ଞାନୌ ସର୍ଵ୍ଵଜ୍ଞାନମଯାଵପି । ଶିଷ୍ଯାଚାର୍ଯ୍ଯକ୍ରମଂ ଵୀରୌ ଖ୍ଯାପଯନ୍ତୌ ଯଦୂତ୍ତମୌ ।। ୫-୨୧-
ଯଦୁମାନେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ତତଃ ସାନ୍ଦୀପନିଂ କାଶ୍ଯମଵନ୍ତୀପୁରଵାସିନମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରର୍ଥଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ଵୀରୌ ବଲଦେଵ-ଜନାର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୫-୨୧-
ତାପରେ, ବଳଦେବ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଅବନ୍ତୀପୁରର କାଶୀବାସୀ ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯତ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଗୁରୁଵୃତ୍ତପରୌ ହି ତୌ । ଦର୍ଶଯାଞ୍ଚକ୍ରତୁର୍ଵୀରାଵାଚାରମଖିଲେ ଜନେ ।। ୫-୨୧-
ଗୁରୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ, ଦୁଇ ନାୟକ ଗୁରୁ ସେବାରେ ଲଗିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟରେ ଉଚିତ ଆଚରଣ ଦେଖାଇଲେ।
ସରହସ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵ୍ଵେଦଂ ସସଂଗ୍ରହମଧୀଯତାମ୍ । ଅହୋରାତ୍ରୈଶ୍ଵତୁଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯ ତଦଦ୍ଭୁତମଭୂଦୂ ଦ୍ରିଜ ।। ୫-୨୧-
ସେମାନେ ଦନୁର୍ବେଦର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ ଚଉଷଠି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଥିଲା।
ସାନ୍ଦୀପନିରସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ତଯୋଃ କର୍ମ୍ମାତିମାନୁଷମ୍ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୌ ତଦା ମେନ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଚନ୍ଦ୍ର-ଦିଵାକାରୌ ।। ୫-୨୧-
ସାନ୍ଦୀପନି, ସେମାନଙ୍କର ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଥିବା ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମମଶେଷଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତମାତ୍ରମଵାପ୍ଯ ତୌ । ଊଚତୁର୍ଵ୍ରିଯତାଂ ଯା ତେ ଦାତଵ୍ଯା ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ।। ୫-୨୧-
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୁଇ ନାୟକ କହିଲେ: 'ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ ଆପଣ ଯେ କିଛି ଚାହିଁବେ, ଚୟନ କରନ୍ତୁ।'
ସୋଽପ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯମାଲୋକ୍ଯ ତଯୋଃ କର୍ମ୍ମ ମହାମତିଃ । ଅଯାଚତ ମୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଭାସେ ଲଵଣାର୍ଣାଵେ ।। ୫-୨୧-
ସେ, ଦୁଇ ନାୟକଙ୍କର ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ ନିଜର ପ୍ରଭାସରେ ଲବଣ ସାଗରରେ ମୃତ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଗୃହୀତାସ୍ତ୍ରୌ ତତସ୍ତୌ ତୁ ସାର୍ଘ୍ଯହସ୍ତୋ ମହୋଦଧିଃ । ଉଵାଚ ନ ମଯା ପୁତ୍ରୋ ହତଃ ସାନ୍ଦୀପନେରିତି ।। ୫-୨୧-
ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଦୁଇ ନାୟକ ମହାସାଗର ପାଖକୁ ଗଲେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର ଦେଇ, 'ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କର ପୁଅ ମୋତେ ମାରାଯାଇନି,' ବୋଲି କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଜନୋ ନାମ ଶଙ୍ଖରୂପଃ ସ ବାଲକମ୍ । ଜଗ୍ରାହ ସୋଽସ୍ତି ସଲିଲେ ମମୈଵାସୁରସୂଦନ ।। ୫-୨୧-
ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ, ଶଂଖ ଆକାରରେ, ସାଗର ଜଳରେ ଶିଶୁକୁ ଧରିଥିଲା; ହେ ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ସେ ଏଠି ଅଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽନ୍ତର୍ଜ୍ଜଲଂ ଗତ୍ଵା ହତ୍ଵା ପଞ୍ଚଜନଂ ଖଲମ୍ । କୃଷ୍ଣୋ ଜଗ୍ରାହ ତସ୍ଯାସ୍ଥି-ପ୍ରଭଵଂ ଶଙ୍ଖମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ପଞ୍ଚଜନକୁ ମାରି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରୁ ତିଆରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂଖ ନେଲେ।
ଯସ୍ଯ ନାଦେନ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ବଲହାନିରଜାଯତ । ଦେଵାନାଂ ଵଵୃଧେ ତେଜୋ ଯାତ୍ଯଧର୍ମ୍ମଶ୍ଵ ସଂକ୍ଷଯମ୍ ।। ୫-୨୧-
ଏହି ଶଂଖର ଶବ୍ଦରେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ତେଜ ବଢ଼ିଯାଏ, ଅଧର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯମାପୂର୍ଯ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଯମପୁରୀଂ ହରିଃ । ବଲଦେଵଶ୍ଵ ବଲଵାନ୍ ଜିତ୍ଵା ଵୈଵସ୍ଵତଂ ଯମମ୍ ।। ୫-୨୧-
ହରି ନିଜ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖକୁ ଭରି ଯମପୁରୀକୁ ଗଲେ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ପରେ, ଉଭୟେ ମିଳି ଭାସ୍ବତପୁତ୍ର ଯମକୁ ଜୟ କରିଲେ ।
ତଂ ବାଲଂ ଯାତନାସଂସ୍ଥଂ ଯଥାପୂର୍ଵ୍ଵଶରୀରିଣମ୍ । ପିତ୍ରେ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ବଲଶ୍ଵ ବଲିନାଂ ଵରଃ ।। ୫-୨୧-
ବଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଶିଶୁ ପୂର୍ବ ଶରୀରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଲେ ।
ମଥୁରାଞ୍ଚ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତାଵୁଗ୍ରସେନେନ ପାଲିତାମ୍ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟପୁରୁଷସ୍ତ୍ରୀକାମୁଭୌ ରାମ-ଜନାର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୫-୨୧-
ଉଗ୍ରସେନ ଶାସିତ ମଥୁରାକୁ ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନଃ ଫେରିଲେ ।
ଜରାସନ୍ଘସୁତେ କଂସ ଉପଯେମେ ମହାବଲଃ । ଅସ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତିଞ୍ଚ ମୈତ୍ରେଯ!ତଯୋର୍ଭର୍ତ୍ତୃହନଂ ହରିମ୍ ।। ୫-୨୨-
ମୈତ୍ରେୟ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର କଂସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତି ଓ ପ୍ରାପ୍ତିଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । ହରି ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନିଅନ୍ତି ।
ମହାବଲପରୀଵାରୋ ମଗଧାଘିପତିର୍ବଲୀ । ହନ୍ତୁମଭ୍ଯାଯଯୌ କୋପାଜ୍ଜରାସନ୍ଧଃ ସଯାଦଵମ ।। ୫-୨୨-
ମଗଧର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ, ଯାଦବମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ରାଗରେ ଆସିଲେ ।
ଉପେତ୍ଯ ମଥୁରାଂ ସୋଽଥ ରୁରୋଧ ମଗଧେଖରଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭିଃ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିଭିର୍ଵୃତଃ ।। ୫-୨୨-
ମଗଧର ନାୟକ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ସେନାର ଏକୋଣିଶ ଦଳ ସହିତ ସହରକୁ ଅଘାତ କଲେ ।